Δύο Φίλοι — Pinot Noir 2019

Το Pinot Noir από την Ελλάδα είναι σπανιότητα – και ακόμη σπανιότερα πετυχαίνει. Το οινοποιείο Δύο Φίλοι στη Σιάτιστα (Κοζάνη, Δυτική Μακεδονία), που γεννήθηκε το 2006 από τη φιλία του οινοποιού Γιάννη Μπουτάρη με το ζευγάρι Γεωργία Γκουτζιαμάνη και Γιάννη Πολύζο, αποτολμά εδώ και χρόνια έναν μονοποικιλιακό Pinot Noir. Οι προϋποθέσεις, ωστόσο, είναι καλύτερες απ' ό,τι θα φανταζόταν κανείς αρχικά: οι ιδιόκτητοι αμπελώνες βρίσκονται σε υψόμετρο περίπου 650 μ., με δροσερές νύχτες, ισχυρά ρεύματα αέρα και πετρώδη, ασβεστούχα εδάφη. Η απόδοση είναι, σύμφωνα με το οινοποιείο, πολύ χαμηλή, στα 500 κιλά ανά στρέμμα (αντιστοιχεί σε περίπου 5 τόνους/εκτάριο)· η αγγλική οπισθοετικέτα αναφέρει «500 kg per acre», προφανώς μια σύγχυση μεταξύ στρέμματος (0,1 εκτάρια) και acre (0,4 εκτάρια) στη μετάφραση (κατανοητή, ομολογουμένως: αμφότερες οι μονάδες είχαν ιστορικά τον ίδιο ορισμό, ως η έκταση που οργώνει ένα ζευγάρι βόδια σε μία ημέρα).

Ο οίνος, παρά τη σαφή προέλευσή του, δεν επιτρέπεται να φέρει την ένδειξη ΠΓΕ Σιάτιστα: ο επίσημος τεχνικός φάκελος της ένδειξης προβλέπει για τις ερυθρές ποικιλίες μόνο το Ξινόμαυρο, το Μοσχόμαυρο, το Χονδρόμαυρο, το Merlot, το Cinsault και το Cabernet Sauvignon – το Pinot Noir απουσιάζει. Κυκλοφορεί επομένως ως απλός Ποικιλιακός Οίνος. Η ειρωνεία: οι ίδιοι οι Δύο Φίλοι, ως εταιρεία Γκουτζιαμάνη–Μπουτάρη, συγκαταλέγονταν τότε στους αιτούντες αυτής ακριβώς της ΠΓΕ. Η ωρίμανση γίνεται – σύμφωνα με τα δεδομένα του οινοποιείου που είναι καταγεγραμμένα για την επόμενη χρονιά – σε δρύινα βαρέλια έως 300 λίτρων, με έως δώδεκα μήνες ωρίμανσης πριν από την εμφιάλωση· εκεί σημειώνεται επίσης παραγωγή 12.000 φιαλών. Στην ελληνική αγορά ο οίνος κοστίζει γύρω στα 13 με 16 €. Η χρονιά 2019 θεωρείται στη Βόρεια Ελλάδα μία από τις καλύτερες της δεκαετίας: όψιμο, βροχερό ξεκίνημα, και έπειτα, από τα μέσα Ιουλίου, μακρά, ξηρή περίοδος ωρίμανσης που έδωσε συμπυκνωμένα, υγιή σταφύλια.

Ο πήχης ήταν μάλιστα ψηλά: τον τρύγο 2017 ο Σίμος Γεωργόπουλος στον οδηγό FNL τον εξύμνησε με 8/10 ως υποδειγματικό ελληνικό Pinot Noir – βιολέτα, βατόμουρο, αποξηραμένο εστραγκόν, μεσαίο σώμα που προτάσσει τη φρεσκάδα μπροστά από δερμάτινο υπόβαθρο – και τον ανέδειξε στο πάνθεον των καλύτερων εγχώριων εκπροσώπων της ποικιλίας, δίπλα στο Sole του Κτήματος Βιβλία Χώρα. Στον τρύγο 2019, ωστόσο, διαφάνηκε νωρίς πως κάτι δεν πάει καλά: στον Διεθνή Διαγωνισμό Οίνου Θεσσαλονίκης 2023 δεν ξεπέρασε τους 84 βαθμούς και έμεινε χωρίς μετάλλιο – σε έναν διαγωνισμό που βραβεύει τα τρία τέταρτα περίπου των οίνων που υποβάλλονται. Το ποτήρι επιβεβαιώνει την υποψία.

Στη μύτη ο αφιλτράριστος οίνος παρουσιάζεται με χαρακτήρα ξηρού καρπού – σαν να κουβαλά δέκα χρόνια παραπάνω στην πλάτη του. Αυτό που το οινοποιείο διαφημίζει ως στιλιστικό γνώρισμα (ξηροί καρποί, αποξηραμένα φρούτα) αποκαλύπτεται στο ποτήρι ως γήρανση του δυσάρεστου είδους: στον ουρανίσκο οξειδωτικός σε υπερβολικό βαθμό, ορυκτός – όχι, όχι ορυκτός: μεταλλικός, σαν κέρμα. Με αποκαρδιωτική ένδεια ουσίας από πάνω – νερό με τανίνη. 81 βαθμοί.

Μια ένδειξη προσφέρουν τουλάχιστον τα δεδομένα του οινοποιείου της επόμενης χρονιάς, που καταγράφουν ολική οξύτητα 4,27 g/l. Αυτό είναι αξιοσημείωτα λίγο για Pinot Noir: το Pinot του Κτήματος Άλφα από το Αμύνταιο, επίσης δυτικομακεδονικό ορεινό όγκο, ήταν το 2020 στα 5,58 g/l και διατηρήθηκε ακόμη και στη θερμή χρονιά 2019 στα 5,90 g/l. Στην εικόνα μιας γήρανσης σε γρήγορη κίνηση ταιριάζει απολύτως.

Η Ελλάδα δεν θα παράγει ποτέ τα πιο κομψά Pinot Noir, αλλά με λίγο ξηρό εκχύλισμα μπορούν κάλλιστα να προκύψουν ωραία κρασιά. Αυτό εδώ πηγαίνει εντελώς προς τη λάθος κατεύθυνση.