Η εικόνα μου για το κρητικό κρασί: Ένα μωσαϊκό από μπουκάλια
- Griechische Weine
- 30 Μαρ
- διαβάστηκε 20 λεπτά
Η οινική κουλτούρα της Κρήτης εκτείνεται πάνω από 4.000 χρόνια στο παρελθόν και βιώνει αυτή τη στιγμή μια συναρπαστική αναγέννηση. Στο κείμενο που ακολουθεί, θα ήθελα να δώσω αδρά μια επισκόπηση ορισμένων εξελίξεων, όπως τις αντιλαμβάνομαι. Θα το κάνω αναφερόμενος σε κρασιά που είχα πρόσφατα στο ποτήρι μου — κρασιά τα οποία, συνολικά, σχηματίζουν μια εικόνα του πού βρίσκεται ο κρητικός οίνος για μένα αυτή τη στιγμή.
Σημειωτέον, δεν πρόκειται για συστηματική επισκόπηση — μοιάζει περισσότερο με μωσαϊκό, συναρμολογημένο από τα μπουκάλια που μου έμειναν περισσότερο στη μνήμη τα τελευταία δύο χρόνια. Αν εστιάσετε από κοντά, θα δείτε μεμονωμένες, ασύνδετες ετικέτες· αλλά με λίγη απόσταση και καλή θέληση — ή με ελαφρώς μισόκλειστα μάτια — αναδύεται, ελπίζω, μια ευχάριστη εικόνα.
Όποιος επιθυμεί μια δεύτερη, ατομική οπτική για τη δυναμική εξέλιξη της κρητικής αμπελουργίας, ας διαβάσει το πρόσφατο άρθρο του Peter Pharos στον ιστότοπο του Tim Atkin. Υπάρχουν αρκετές συγκλίσεις, αλλά και εντελώς διαφορετικές εμφάσεις.
Λευκές ποικιλίες
Η ποικιλία Βιδιανό — Μονοποικιλιακά παραδείγματα
Ας ξεκινήσουμε το ταξίδι ανακάλυψής μας με την σημαντικότερη λευκή ποικιλία της Κρήτης: τη Βιδιανό. Αυτή η αυτόχθονη ποικιλία ενσαρκώνει ιδανικά τον χαρακτήρα του νησιού — συνδυάζει μεταλλικές νότες με εκφραστικά φρουτώδη αρώματα, δίνοντας κρασιά αξιοσημείωτης δομής.
Ο Vorinos 2020 της Silva Daskalaki αποδεικνύει εντυπωσιακά τις δυνατότητες της ποικιλίας. Το μικρό αυτό βιοδυναμικό οινοποιείο βασίζεται σε αυθόρμητη ζύμωση. Παρ' όλα αυτά, το κρασί έχει κρυστάλλινη δομή. Με 12% αλκοόλ, παρουσιάζεται εκπληκτικά λεπτό και κρεμώδες ταυτόχρονα, με έντονη οξύτητα στο φινίρισμα. Ένα εξαιρετικό κρασί που αναδεικνύει ιδανικά τον τυπικό συνδυασμό μεταλλικότητας και εκφραστικού φρούτου. 92 βαθμοί!
Από υψηλότερα πρέμνα μεγαλύτερης ηλικίας του ίδιου οινοποιείου προέρχεται ο Enstikto 2018, πιο γεμάτος με 13,5% αλκοόλ και με συμπλήρωμα 10% Chardonnay. Η ωρίμανση σε νέα γαλλική δρυ σφραγίζει το κρασί με εκπληκτική διακριτικότητα — κανένα ίχνος βουτυρώδους αρώματος. Αντ' αυτού κυριαρχούν κυδώνι και αρώματα πράσινου χόρτου. Ωστόσο, η τόσο χαρακτηριστική μεταλλικότητα της Βιδιανό υποχωρεί κάπως εδώ. Ένα κρασί που ζητά πιο βαριά φαγητά. 90 βαθμοί!
Μια ενδιαφέρουσα αντίθεση προσφέρει η Μικρή Ευγενική Βιδιανό 2021 από το οινοποιείο Ευφροσύνη. Ώριμα αρώματα βερίκοκου συναντούν μια ισορροπημένη μεταλλική δομή. Ένας σταθερός εκπρόσωπος της ποικιλίας, που αξίζει 89 βαθμούς, με σαφές δυναμικό για υψηλότερες βαθμολογίες σε καλύτερες χρονιές.
Η Βιδιανό 2021 από το φημισμένο οινοποιείο Διαμαντάκη ήταν συναρπαστική για την ικανότητά της να αντέχει δίπλα σε βαριά φαγητά ακόμα και μετά από αρκετές ημέρες. Ωστόσο, το κρασί πάσχει από υπερβολική οξύτητα — κάτι που, περιέργως, δεν διαπιστώσαμε στο κουπάζ με Ασύρτικο (βλ. παρακάτω), παρά τη φήμη εκείνης της δεύτερης ποικιλίας για ακριβώς τέτοιο προφίλ. Αν αυτό το συγκεκριμένο μπουκάλι είχε κάποιο πρόβλημα, είναι δύσκολο να πω. Περίμενα περισσότερα. Ακόμα και σε αυτή την κατάσταση, μπορεί κανείς να δώσει τουλάχιστον 87 βαθμούς — αλλά δεν θα το συνιστούσα ως τέλεια εισαγωγή στην ποικιλία.
Μια πραγματική έκπληξη αποτελεί ο Τακιμί Βιδιανό 2017 από το οινοποιείο Αγγελάκη. Ως ένα από τα πιο σύνθετα πορτοκαλί κρασιά της Ελλάδας, πείθει με ένα πολύπλευρο αρωματικό φάσμα που κυμαίνεται από αποξηραμένα φρούτα ως αμυγδαλωτό. Παρά τα έξι χρόνια του κατά τη γευσιγνωσία, δεν έδειχνε σημάδια κόπωσης και κέρδισε εντυπωσιακούς 93 βαθμούς.
Βιδιανό εκτός Κρήτης — Παραδείγματα από τη Βόρεια Ελλάδα
Παρεμπιπτόντως — και τόσο τουλάχιστον αξίζει μια ματιά πέρα από τα σύνορα του νησιού — η Βιδιανό αποκτά σημασία και εκτός Κρήτης. Με ιδιαίτερη πολυπλοκότητα παρουσιάζεται η Βιδιανό 2021 της Oenops από την περιοχή της Δράμας στη Βόρεια Ελλάδα (εικονίζεται και παραπάνω). Με την ποικιλία φρουτωδών αρωμάτων και την πολύπλοκη οινοποίηση, κερδίζει δικαίως 92 βαθμούς. Αποδεικνύει πειστικά ότι η Βιδιανό μπορεί να δώσει εξαιρετικά αποτελέσματα και εκτός Κρήτης.
Η Sole Βιδιανό του οινοποιείου Κτήμα Μπιμπλία Χώρα μας μεταφέρει κι αυτή στη Βόρεια Ελλάδα. Δεν είναι εντελώς «sole» (μόνη), καθώς περιέχει ένα μικρό ποσοστό Ασύρτικο (8%). Έχω δοκιμάσει αυτό το κρασί αρκετές φορές — π.χ. τον τρύγο 2020 πριν δύο χρόνια. Τότε με εντυπωσίασε ιδιαίτερα με τα κομψά αρώματά του. Στον ουρανίσκο αναπτύσσεται μια δυναμική γευστική εμπειρία, με δονούμενη οξύτητα να συνοδεύει νότες ροδάκινου και βερίκοκου. Και η σταγόνα Ασύρτικο δεν πρέπει να υποτιμηθεί. Το εμβληματικό σταφύλι της Σαντορίνης χαρίζει στο κρεμώδες, πυρηνόκαρπο Βιδιανό πρόσθετη φρεσκάδα και μεταλλικό βάθος. Καθαρά αρώματα βερίκοκου ενώνονται με αρώματα φλούδας εσπεριδοειδών σε ένα ζωντανό, πολυεπίπεδο γευστικό βίωμα. Το ήδη αξιόλογο 13,5% αλκοόλ είναι τέλεια ενσωματωμένο και στηρίζει τις διάφορες γευστικές φάσεις του κρασιού. Ένα κρασί που μένει αξέχαστο. 93 βαθμοί!
Την ίδια βαθμολογία αξίζει και ο τρύγος 2023, που τον είχα αρκετές φορές πέρυσι. Η σταθερή ποιότητα αυτού του κρασιού είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Αν η Βιδιανό μπορεί να γίνει πολύ καλύτερη από αυτό, δεν ξέρω. Για μένα δεν είναι ποικιλία με δυναμικό 100 βαθμών. Αλλά τόσο θα πω: με ψητή πανσέτα, ξεπερνά προσωπικά για μένα ακόμα και φημισμένα Chardonnay της Βουργουνδίας.
Κουπάζ με Βιδιανό
Ας περάσουμε τώρα στα κουπάζ όπου άλλες ποικιλίες παίζουν πραγματικά αυτόνομο ρόλο δίπλα στη Βιδιανό. Αλλά ας κάνω πρώτα μια μικρή παρένθεση: εκτός Κρήτης, η Βιδιανό χρησιμοποιείται ολοένα και πιο συχνά με επιτυχία σε κουπάζ. Ο συνδυασμός με Ασύρτικο ειδικότερα μου φαίνεται ότι έχει μεγάλο δυναμικό, ως λογική συνέχεια της ιδέας πίσω από το κρασί Sole. Ενώ το Ασύρτικο παραδοσιακά συνδυάζεται συχνά με Μαλαγουζιά για να ζευγαρώσει λουλουδάτα και φρουτώδη αρώματα με τη χαρακτηριστική οξύτητα, η Βιδιανό, με την ιδιαίτερη υφή της, προσφέρει μια συναρπαστική εναλλακτική — ή συμπλήρωμα.
Ο Apla 2021 της Oenops από τη Δράμα δείχνει πώς μπορεί να γίνει αυτό, συνδυάζοντας Μαλαγουζιά (50%), Ασύρτικο (30%) και Βιδιανό (20%). Είναι, όπως λέει και το όνομά του — και σε αντίθεση με το σαφώς πιο σοβαρό κόκκινο ανάλογό του — ένα απλό, ευθύ κρασί. Κυριαρχούν αρώματα μήλου και λουλουδιών. Μα μετά έρχεται κι εκείνη η πολύ σταθερή υφή. Αυτό αξίζει τουλάχιστον 88 βαθμούς. Με λίγο πάνω από 10 € δεν είναι ακριβώς εξαιρετική αγορά, αλλά σίγουρα αξίζει μια δοκιμή σε μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα.
Και στην ίδια την Κρήτη; Εκεί αντί για Μαλαγουζιά προτιμούν άλλες ποικιλίες με λουλουδάτο μπουκέτο.
Η Βιδιανό Moscato 2021 του Τιτάκη παρουσιάζεται ως ένα προσβάσιμο κουπάζ, στο οποίο ο Μοσχάτος Σπίνας (40%) κυριαρχεί στη μύτη. Το 60% Βιδιανό ωστόσο δίνει στο κρασί σταθερή δομή. Οι 87 βαθμοί που θεωρώ κατάλληλους εδώ δεν είναι λίγοι για κρασί αυτού του στυλ.
Κάπως περισσότερο με πείθει η πιο διεθνής Sophia Chardonnay-Βιδιανό 2019 από το οινοποιείο Ευφροσύνη, αν και εδώ το Chardonnay κυριαρχεί με 60% — και αυτό γίνεται αισθητό. Μετά από έξι μήνες σε γαλλική δρυ, το κρασί παρουσιάζεται βουτυρώδες στον ουρανίσκο, μια απόλαυση για λάτρεις των γεμάτων λευκών. Κάτι χάνεται όμως σε πολυπλοκότητα. Πολύ καλοί 89 βαθμοί.
Μα γιατί να κοιτάμε αρωματικές ποικιλίες ή να θέλουμε να παράγουμε παχιά κρασιά; Γιατί να μην αξιοποιήσουμε πλήρως τις δυνατότητες του συνδυασμού με το πετράδι της Σαντορίνης; Η Διαμαντόπετρα Βιδιανό-Ασύρτικο 2021 του οινοποιείου Διαμαντάκη δείχνει πώς γίνεται. Το κρασί ενώνει Ασύρτικο και Βιδιανό σε ίσα μέρη με 13,0% αλκοόλ. Σε αντίθεση με τη μονοποικιλιακή Βιδιανό του ίδιου οινοποιείου, εδώ εντυπωσιάζει ιδιαίτερα η ισορροπημένη οξύτητα. Η μύτη είναι κομψή, η διακριτική παρουσία δρυός (3 μήνες επί των τρυγιών) τέλεια ενσωματωμένη. Ένα εξαιρετικό κρασί: 93 βαθμοί. Κι άλλο τέτοιο, παρακαλώ!
Βιδιανό υπάρχει βέβαια και σε γλυκά κρασιά, ως Λιαστός, από σταφύλια ξηραμένα στον ήλιο. (Όποιος συναντήσει τον όρο «Malvasia» σε αυτό το πλαίσιο, δικαίως μπερδεύεται … η Καρακάση εξηγεί το ιστορικό εδώ.) Πολύ καλός — δηλαδή 92 βαθμών — μου φάνηκε ο Λιαστός 2017 της Λυραράκη. Τη Βιδιανό βέβαια δεν τη ξεχωρίζεις ανάμεσα σε Πλυτό, Ασύρτικο, Θραψαθήρι, Δαφνί και Βηλάνα. Αλλά με μόλις 11,5% αλκοόλ, αυτό είναι μια αρκετά δροσιστική επιλογή για επιδόρπιο.
Άλλα λευκά κουπάζ χωρίς Βιδιανό
Υπάρχουν βεβαίως κι άλλα λευκά κουπάζ στην Κρήτη που τα καταφέρνουν μια χαρά χωρίς Βιδιανό. Εδώ τα πράγματα γίνονται γρήγορα αρκετά λουλουδάτα. Ο Κλέφτης 2021 του οινοποιείου Ευφροσύνη, για παράδειγμα, συνδυάζει 60% Ασύρτικο με Μαλβαζία ως αρωματικό συνεταίρο. Ο λουλουδάτος χαρακτήρας αναδεικνύεται, το Ασύρτικο προσφέρει μεταλλικότητα, και το φινίρισμα είναι δυναμικό στο σαφές 13% αλκοόλ. Το κάπως ανήσυχο φινίρισμα όμως το κάνει όχι τόσο ομαλό όσο ενθουσιασμένο κρασί. Πολύ καλοί 86 βαθμοί.
Κάπως πιο πειστικός είναι ο λευκός Πρίνος 2021 της οινοποιίας Διαμαντάκη (ΠΓΕ Κρήτη). Φέρνει ό,τι θα περίμενε κανείς από κουπάζ Chardonnay με αρωματική ποικιλία — εδώ Μαλβαζία ντι Κάντια Αρωματική. (Βλ. ήδη εδώ.) Ευχάριστη λουλουδάτη μύτη με εξωτικές νύξεις, ωραίο παιχνίδι. 13% αλκοόλ που στηρίζει το κρασί. Πολύ αξιοπρεπές φινίρισμα. 89 βαθμοί για αυτόν τον ιδανικό ανεπιτήδευτο συνοδό φαγητού!
Ιδιαίτερα υποσχόμενη και άξια περισσότερης προσοχής μου φαίνεται η Βηλάνα ως εταίρος σε κουπάζ. Αυτή η λευκή ποικιλία, που καλλιεργείται κυρίως στην Κρήτη, είναι γνωστή για τη φρέσκια οξύτητα και τα αρώματα εσπεριδοειδών. Χρησιμοποιείται συχνά σε κουπάζ για την παραγωγή ελαφρών, αρωματικών κρασιών με λουλουδάτες και μεταλλικές νότες. Αν και παραδοσιακά χρησιμοποιούνταν για απλά κρασιά, δείχνει το δυναμικό της για κρασιά υψηλής ποιότητας σε συνδυασμό με προσεκτική οινοποίηση.
Φυσικά, δεν υπάρχουν εγγυήσεις για αριστουργήματα. Ο Codex 2019 του οινοποιείου Ζαχαριουδάκη (ΠΓΕ Ηράκλειο) π.χ. συνδυάζει Βηλάνα με Μαλβαζία ντι Κάντια Αρωματική. Έδειχνε ήδη πριν δύο χρόνια πρώτα σημάδια γήρανσης. Σε αυτό προστίθενται αρκετά έντονες πικρές νότες, κάτι που οδηγεί σε μόλις καλούς 83 βαθμούς.
Αλλά μπορεί να πάει και πολύ καλύτερα: ένα κρασί ίδιας σύνθεσης είναι η Aromatica 2021 της Domaine Μενεξέ (ΠΓΕ Κρήτη), που πείθει με εξαιρετική υφή και συναρπαστική αρωματική εξέλιξη στον ουρανίσκο. Εξαιρετικοί 92 βαθμοί!
Άλλα μονοποικιλιακά λευκά
Για να ολοκληρώσουμε το λευκό πανόραμα, μια ματιά σε μονοποικιλιακά κρασιά εκτός της οικογένειας Βιδιανό. Το Ασύρτικο είναι προφανής υποψήφιο για τη δεύτερη θέση.
Μια αρκετά αξιοπρεπή εισαγωγή προσφέρει ο Σαμωνίων 2021 του Κτήματος Τοπλού (ΠΓΕ Λασίθι). Το κρασί πείθει με αρωματική πολυπλοκότητα, εύρωστη δομή, φρουτωδία και διακριτικές νύξεις μπανάνας, μαζί με γοητευτικά τανίνα που θυμίζουν Riesling. Πολύ καλοί 89 βαθμοί.
Προς παρόμοια, αν και λιγότερο εξωτικά-υπερώριμη, κατεύθυνση πηγαίνει ένα κρασί που είχα στο ποτήρι αρκετό καιρό πριν, σε διακοπές στην Κρήτη το 2021: τον λευκό Μελισσόκηπος Ασύρτικο 2019 της Domaine Πατεριανάκη. Θυμάμαι ακόμα ότι μου άρεσε πάρα πολύ — και θυμάμαι πολύ πυρηνόκαρπο, βότανα κι εδώ, στον ουρανίσκο, ασβεστολιθική υφή. Αν φαντάζομαι τώρα εκ των υστέρων εκείνη τη νότα κεριού εξαιτίας της αγάπης του οινοποιείου για τις μέλισσες, δεν θυμάμαι πια. Ότι άξιζε 91 βαθμούς όμως, ναι, αυτό ισχύει ακόμα.
Θα μπορούσε κανείς βέβαια να σημειώσει ότι Ασύρτικα αυτού του στυλ υπάρχουν αρκετά στην ηπειρωτική Ελλάδα (βλ. εδώ κι εδώ) και ότι δε χρειάζεται να στραφεί κανείς σε κρασιά της Κρήτης γι' αυτά. Ας αναφέρω λοιπόν τουλάχιστον μια εξαίρεση: αν θέλετε περισσότερο νησιώτικο αέρα, η Πεταλί 2021 της οινοποιίας Διαμαντάκη θα ήταν μια εξαιρετική εναλλακτική στη Σαντορίνη. Εντυπωσιάζει με κομψότητα, αναζωογονητική αλμύρα και μακρύ φινίρισμα. Σε τυφλή γεύση, όλοι θα σκεφτούν το ηφαιστειακό νησί. Εξαιρετικοί 90 βαθμοί — στα περίπου 10 € δε θα τους βρείτε ποτέ στη Σαντορίνη!
Όποιος θέλει κάτι πιο καθαρά κρητικό, μπορεί εκτός από Βιδιανό να δοκιμάσει Θραψαθήρι, μια ποικιλία που βρίσκεται και στις Κυκλάδες. Δεν είναι όμως, όπως θα μπορούσε να υποδηλώνει το όνομα, μια «χταποδόμορφη παραλλαγή Αθήρι». Οι αναλύσεις DNA τοποθετούν την ποικιλία πιο κοντά στη Βιδιανό. Μερικές φορές λέγεται ότι η Θραψαθήρι είναι «το ελληνικό Sauvignon Blanc» — πιθανώς επειδή σερβίρονται αρκετά δυνατά κρασιά με εξωτικά αρώματα. Μπορεί όμως να είναι και αρκετά φίνο, όπως δείχνει η Γέρτο 2019 της Τοπλού Winery. Η μύτη αυτής της Θραψαθήρι δείχνει εντυπωσιακή κομψότητα με λεπτές νότες μπριός και λευκών ανθέων. Στον ουρανίσκο ξεδιπλώνεται δονούμενη φρεσκάδα με αρώματα πράσινου μήλου και μια νότα ώριμου μάνγκο. Το φινίρισμα είναι αλμυρό. Ο συνδυασμός κομψότητας και ζωντάνιας πείθει — και μάλιστα στον έκτο χρόνο μετά τον τρύγο· μόλις ξαναδοκίμασα. 90 βαθμοί.
Και μετά υπάρχει η Βηλάνα, που ήδη αναφέρθηκε στα κουπάζ — από ντόπια οπτική η βασίλισσα των λευκών ποικιλιών, ακόμα κι αν διεθνώς βέβαια τίποτα δεν ξεπερνά τη Βιδιανό (με την οποία, παρεμπιπτόντως, είναι κι αυτή συγγενής). Τα κρασιά είναι επιρρεπή στην οξείδωση, πράγμα που εξηγεί πιθανώς γιατί δε βρίσκει κανείς συχνά μπουκάλια υψηλής ποιότητας αποκλειστικά από αυτό το σταφύλι. Ίσως είμαι απλώς πολύ φανατικός της Βιδιανό για να έχω ακόμα συναντήσει τα πραγματικά αριστουργήματα. Αλλά μπορώ θερμά να συστήσω αυτό που παρουσιάζει η Menexes στην Orange Βηλάνα 2021. Η ελαφριά μυρωδιά διαλύτη που αντιλαμβάνεσαι στην αρχή, φεύγει γρήγορα με λίγο στροβιλισμό. Μετά μπορείτε να βυθίσετε τη μύτη σας σε ένα σωρό κυδώνι. Η γευστική εξέλιξη είναι εκπληκτικά δυναμική. Πολλά ζαχαρωμένα φρούτα και τα τυπικά εσπεριδοειδή της ποικιλίας αναδύονται. Τα πιασάρικα τανίνα προέρχονται από 20 ημέρες σε επαφή με τα στέμφυλα. Έξι μήνες ωρίμανσης σε πιθάρια επί των λεπτών τρυγιών στρογγυλοποιούν το σύνολο, ώστε το κρασί να μην είναι βαρετά κυριαρχικό — αν και ξεκάθαρα ζητά φαγητό, κάτι σαν κατσικάκι. Το 14,5% αλκοόλ δεν αστειεύεται. Αλλά το νιώθεις μόνο όταν η αρκετά μακριά επίγευση τελικά σβήσει. 91 βαθμοί.
Κόκκινες ποικιλίες
Διεθνείς ποικιλίες στην Κρήτη
Μετά αυτή τη στιγμιότυπη περιήγηση στα κρητικά λευκά, ας στραφούμε στα κόκκινα. Αν και η Κρήτη είναι γνωστή πρωτίστως για τις αυτόχθονες ποικιλίες της, στο νησί παράγονται και αξιοσημείωτα κρασιά από διεθνείς ποικιλίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Economou 2012, ένα κουπάζ 60% Cabernet Sauvignon και 40% Merlot, που σε απευθείας σύγκριση πριν περίπου ένα χρόνο με ένα ομήλικο και πολύ παρόμοιας σύνθεσης Pontet-Canet από το Bordeaux (βεβαίως υποψήφιο για 100 βαθμούς μόνο σε άλλες χρονιές) μπορεί κάλλιστα να ανταγωνιστεί. Στην τυφλή γεύση, το κρητικό κρασί ήταν αμέσως παρόν με αρώματα αποξηραμένων φρούτων όπως δαμάσκηνο και σταφίδα, δηλαδή σαφώς ήδη εξελιγμένο. (Σε ακόμα παλαιότερη ευκαιρία, ήταν πιο αρωματικό με περισσότερες νότες βοτάνων, που ταίριαζαν στα ρωμαλέα τανίνα.) Παρ' όλα αυτά, εξαιρετικό κρασί — ιδιαίτερα η γλυκύτητα στο φινίρισμα πείθει. Πριν ένα χρόνο του δώσαμε 93 βαθμούς, χωρίς να είμαστε σίγουροι αν βρισκόταν σε κάμψη ή απλώς σε μια μικρή φάση «κλεισίματος». Τότε θα είχα προβλέψει μόνο μικρή περαιτέρω δυνατότητα φύλαξης. Ένα πρόσφατο μπουκάλι όμως ήταν πλήρως σε φόρμα! Μπορεί κανείς πλέον με σιγουριά να γράψει 93+.
Και μονοποικιλιακές διεθνείς ποικιλίες εντυπωσιάζουν στην Κρήτη. Ιδιαίτερα στο Merlot, το νησί (όπως η Ελλάδα γενικότερα) δείχνει κατά τη γνώμη μου τις δυνατότητές του (βλ. κι εδώ): το Menexes Merlot 2019 ωρίμασε 12 μήνες σε γαλλική δρυ, κάτι που σε αυτό το αφιλτράριστο κρασί γίνεται αισθητό από την πρώτη μύτη ως την τελευταία επίγευση με έντονες νότες βανίλιας. Το φρούτο υποχωρεί κάπως, ενώ τα ελαφρώς αμμώδη τανίνα φροντίζουν για δομή. Το 14,5% αλκοόλ και η βανίλια ενώνονται σε μια πολύ γλυκιά εντύπωση. Συνολικά, αυτό είναι πολύ ελκυστικό και αρμονικό, χωρίς να γίνεται βαρετό. Η δοκιμή στο ψυγείο εδώ σε αρκετές ημέρες υποδεικνύει να απολαύσετε αυτό το ωραίο κρασί τώρα ή τον επόμενο χρόνο. Σίγουρα όχι το πιο σύνθετο Merlot της Ελλάδας, αλλά ένα κρασί με πολύ χαρακτηριστικό προφίλ, ιδανικό για πολλές περιστάσεις. Εξαιρετικοί 92 βαθμοί, που με περίπου 15 € είναι κάτι παραπάνω από δίκαιη τιμή.
Σαφώς ψηλότερα πάει η Materia Merlot 2019 της οινοποιίας Αγγελάκη. Μόνο έξι μήνες ωρίμανσης σε γαλλική δρυ (συν μερική παλαίωση σε πιθάρια) οδηγούν εδώ σε μια εξαιρετικά απαιτητική μύτη. Το ξύλο εκφράζεται ως ευρύ φάσμα μπαχαρικών, χωρίς κανένα στοιχείο να ξεχωρίζει δυσάρεστα. Σε αυτό προστίθεται μια αιματηρή νότα που δημιουργεί περιέργεια για τον ουρανίσκο. Εκεί, μπροστά σε τέτοιες υψηλές προσδοκίες, λείπει στην αρχή κάπως το φρούτο, αλλά με τον χρόνο η τέλεια ταιριαστή οξύτητα στο ευχάριστο 13% αλκοόλ προβάλλει και κρατά το κρασί σε πολύ, πολύ μακρά επίγευση. Με λίγη παραπάνω ωρίμανση, αυτό το κρασί μπορεί να δώσει ακόμα περισσότερα: 94+ βαθμοί! (Ναι, είναι πολύ. Αλλά έτσι έδειξε πέρυσι. Ελπίζω να το ξαναδοκιμάσω σύντομα.)
Τη Syrah θα τη συναντήσουμε αρκετές φορές ακόμα παρακάτω σε κουπάζ. Μονοποικιλιακά δείχνει ένα αρκετά ευρύ φάσμα ποιότητας (βλ. κι εδώ). Ο 2019 101 Πόρτες του Τοπλού (ΠΓΕ Λασίθι) είχε πριν δύο χρόνια μια ελαφρώς σταυλίσια μύτη, αλλά ακόμα πολύ διακριτική και σίγουρα στο ελκυστικό εύρος. Μια καλή δόση μπαχαρικών στο ποτήρι, όπως δείχνει η πρώτη γουλιά αμέσως — ώστε η τυπική μύρτιλο εμφανίζεται μόνο στην επίγευση. Ότι το αλκοόλ είναι μόλις 13% εκπλήσσει. Ένα ίσως όχι τέλεια ισορροπημένο, αλλά λόγω της πολυπλοκότητάς του πολύ ελκυστικό κρασί, που αξίζει πολύ καλούς 89 βαθμούς.
Ένα από τα αστέρια μιας γευσιγνωσίας Syrah πριν δύο χρόνια ήταν η Nostos 2017 της οινοποιίας Μανουσάκη (ΠΓΕ Χανιά). Εκεί είχα ήδη κάποιες προσδοκίες, αφού ο Γιάννης Καρακάσης είχε πει ήδη για τον τρύγο 2014 ότι είναι υποψήφιο για το καλύτερο Syrah της χώρας! Και πράγματι, ο 2017 έπεισε αμέσως στη μύτη με ένα θαυμάσια ελκυστικό μείγμα μπαχαρικών, σαν αυτό που σε εκείνη τη γευσιγνωσία πρόσφερε ίσως μόνο ο Le Roy des Montagnes 2020 της Παπαργυρίου (Πελοπόννησος). Μόνο που στον ουρανίσκο φτάνει πολύ πιο φιλιγκράν. Κι επιτέλους υπήρχε κι ένα ορεκτικό άρωμα μπέικον. (Η Avus 2016 της Nadir Winery είναι το μόνο ελληνικό Syrah που το ξεπερνά σαφώς!) Πολύ καλύτερα δε γίνεται. Φαινομενικοί 96 βαθμοί. Αλλά προσοχή: το κρασί έπεσε αρκετά γρήγορα τις επόμενες ημέρες. Αν ο τρύγος 2017 πίνεται ακόμα καλά, δυστυχώς δεν ξέρω … (Για τον Lacules 2018, που δεν είναι από Κρήτη και είχε ελαφρά πλεονέκτημα στη γευσιγνωσία, βάζω και τα δύο χέρια στη φωτιά.)
Αυτόχθονες ποικιλίες — Κοτσιφάλι, Μαντηλαριά και Λιάτικο
Ανάμεσα στις αυτόχθονες ποικιλίες της Κρήτης, τρεις κυρίως καθορίζουν την παραγωγή κόκκινου κρασιού του νησιού: το Κοτσιφάλι φέρνει αλκοόλ και σώμα στα κρασιά, ενώ η Μαντηλαριά (ονομάζεται επίσης Μαντηλάρι) προσφέρει βαθύ χρώμα και ρωμαλέα τανίνα. Οι δύο ποικιλίες αλληλοσυμπληρώνονται παραδοσιακά σε κουπάζ, καθώς μονοποικιλιακά δείχνουν συχνά αδυναμίες — το Κοτσιφάλι τείνει στην οξείδωση και σε χλωμό χρώμα, ενώ η Μαντηλαριά μπορεί να φανεί πολύ ρουστίκ και σκληρή. Διαφορετικά έχουν τα πράγματα με το Λιάτικο, την τρίτη σημαντική κόκκινη ποικιλία του νησιού. Μπορεί να παράγει πειστικά κρασιά και μονοποικιλιακά, θυμίζοντας συχνά Pinot Noir.
Μια ματιά στις μονοποικιλιακές εκφράσεις επιβεβαιώνει αυτά τα κλισέ: η Μαντηλαριά 2019 της Menexes δείχνει ρωμαλέο χαρακτήρα καπνού και σφιχτά τανίνα. Η εξάμηνη παλαίωση σε γαλλική δρυ στρογγυλοποιεί τη συνολική εικόνα — μια σαφώς εξαιρετική εισαγωγή σε αυτή την ποικιλία, αλλά με 90 βαθμούς φαίνεται και το περιορισμένο ανώτατο δυναμικό. Πολύ παραπάνω δεν είχα ποτέ σε μονοποικιλιακή Μαντηλαριά.
Ο Χρώματα Κυπριωτάκης 2021, μονοποικιλιακό Κοτσιφάλι, γοητεύει με τη λουλουδάτη φύση του και νύξεις σκούρας σοκολάτας. Το αισθητό αλκοόλ είναι καλά ενσωματωμένο και το κάνει πολύ ικανοποιητική εμπειρία πόσης. 88 βαθμοί. Δεν είναι κακό, αλλά ούτε πραγματικά εντυπωσιακό.
Αντιθέτως, το Λιάτικο αποδεικνύει εντυπωσιακά τα προσόντα του ως σολίστ. Η Πεταλί Λιάτικο 2019 του Διαμαντάκη θα μπορούσε στη μύτη κάλλιστα να ανταγωνιστεί μεγάλα Pinot Noir. Εντυπωσιάζει με ισορροπία, στρογγυλό ουρανίσκο και τα πιο φίνα τανίνα σε μια γευσιγνωσία μονοποικιλιακών Λιάτικο πέρυσι, συν μια πραγματικά μακρά επίγευση. Αυτό αξίζει εξαιρετικούς 92 βαθμούς.
Η Μικρή Ευγενική Λιάτικο 2018 της Ευφροσύνης (ΠΟΠ Δαφνές) παραπλανά με το ώριμο, πορτοκαλόχρωμο χρώμα της. Θα περίμενε κανείς γλυκό κρασί, βλέποντάς το να κάθεται τόσο βαρύ στο ποτήρι. Τα αρώματά του δαμάσκηνου και σταφίδας, σε συνδυασμό με 15,5% αλκοόλ, θυμίζουν διακριτικό Amarone. Τα μαλακά τανίνα το κάνουν ευχάριστα πόσιμο ακόμα και σε υψηλότερες θερμοκρασίες. Ένα ενδιαφέρον κρασί. 89 βαθμοί.
Από το Τοπλού έρχονται τρεις συναρπαστικές εκφράσεις Λιάτικο: ο Λίνος Λιάτικο 2021 (ΠΓΕ Λασίθι), με το ανοιχτό χρώμα του, θυμίζει Pinot Noir. Η μύτη δείχνει ένα κομψό μείγμα διακριτικών αρωμάτων κερασιού και λουλουδιών. Αρχικά λίγο γεμάτο CO₂, αναπτύσσεται ιδιαίτερα τη δεύτερη ημέρα. 89 βαθμοί.
Ως ροζέ (ναι, αυτό ξεφεύγει λίγο από την κατηγορία, αλλά δεν είχα αρκετά ροζέ από Κρήτη τα τελευταία δύο χρόνια για ξεχωριστή ενότητα), ο Αμαράντον 2021 (επίσης ΠΓΕ Λασίθι) αναδεικνύει υποδειγματικά τα μεταξένια τανίνα της ποικιλίας. Το 14% αλκοόλ είναι επιδέξια υφασμένο σε ένα πλέγμα κόκκινων μούρων και λουλουδάτων αρωμάτων. 90 βαθμοί.
Μια ιδιαίτερη σπεσιαλιτέ είναι η γλυκιά Φιλόθεος Λιάτικο, με το χαρακτηριστικό καφετί χρώμα και τη μύτη μόκα. Στον ουρανίσκο ενώνονται τόφι και καραμέλα, στηριγμένα από καλή οξύτητα. Σερβιρισμένη κρύα, είναι ιδιαίτερη απόλαυση με banoffee pie. 92 βαθμοί.
Κλασικά κουπάζ: Κοτσιφάλι και Μαντηλαριά
Ο κλασικός συνδυασμός Κοτσιφάλι και Μαντηλαριά ακολουθεί μια λογική παρόμοια με εκείνη των διάσημων κουπάζ του Bordeaux: όπως το Merlot δίνει στο Cabernet Sauvignon πιο απαλό χαρακτήρα, έτσι και το Κοτσιφάλι πρέπει να εξομαλύνει τα ενίοτε υπέρμετρα τανίνα της Μαντηλαριά. Η Μαντηλαριά από την πλευρά της φέρνει άφθονα τανίνα, αλλά συχνά υστερεί σε αλκοόλ και αρωματική ένταση.
Ο συνδυασμός λειτουργεί όχι μόνο στη θεωρία. Κατά τη γευσιγνωσία των δύο μονοποικιλιακών κρασιών που ανέφερα, αναμείξαμε επιμελώς τα δύο κρασιά στο ποτήρι, κι όντως: ο συνδυασμός ήταν πιο πειστικός από τα μεμονωμένα κρασιά.
Για την ικανότητα παλαίωσης αυτού του ζευγαριού δεν μπορώ να πω πολλά. Ωστόσο, έχω δοκιμάσει δύο αληθινά μαζικά προϊόντα άνω των 20 ετών. Και ήταν τουλάχιστον ακόμα εντάξει. Ο τρύγος 2003 του Μιχαλάκη έφτασε με 75 βαθμούς σε τουλάχιστον πόσιμη ποιότητα και έδειχνε ακόμα τα τυπικά χαρακτηριστικά των κρητικών ποικιλιών. Η εκδοχή Μπουτάρη εντυπωσίασε μάλιστα με τη ζωντανή οξύτητα και τα ακόμα παρόντα τανίνα — εκπληκτικοί 84 βαθμοί για ένα εικοσάχρονο κρασί της κατώτατης τιμής.
Πρέπει ωστόσο να ομολογήσω προσωπικά ότι μου λείπει εδώ και καιρό ένα αληθινά κορυφαίο κρασί από αυτές τις δύο ποικιλίες. Δέχομαι ευχαρίστως συστάσεις …
Κουπάζ με διεθνείς εταίρους
Τόσο πιο εντυπωσιακό λοιπόν που πριν δύο χρόνια συνάντησα ένα πραγματικά πολύ καλό κρητικό κρασί που συνδύαζε Μαντηλαριά με μια ακόμα, διεθνή, «αρρενωπή» ποικιλία — Cabernet Sauvignon. Η Sera 2015 της Silva Daskalaki, κουπάζ 50:50 των δύο ποικιλιών, αποκαλύπτει στη μύτη σκούρα φρούτα και ώριμο δαμάσκηνο με μια νύξη πίσσας. Παρά το βαθύ σκούρο χρώμα, θυμίζει κάπως Nebbiolo. Στον ουρανίσκο εντυπωσιάζει πάνω απ' όλα η απίστευτη πυκνότητα. Τα προσκολλημένα τανίνα στηρίζουν μια εντύπωση που καλύπτει όλο το στόμα. Μετά από ένα σύντομο πέσιμο αμέσως μετά τη συμπυκνωμένη πρώτη γουλιά — που το μπουκάλι ξεπερνά με αέρα — αναπτύσσεται ένα ιδιαίτερο φινίρισμα, που θυμίζει βρεγμένο κανναβόσχοινο, κάνοντας το κρασί μια μακρόχρονη γευστική εμπειρία. Εξαιρετικοί 92 βαθμοί για αυτό το χαρακτηρωμένο κρασί. Θα ήθελα πολύ να το ξαναδοκιμάσω τώρα!
Γενικά βρίσκω λιγότερο πειστικό τον συνδυασμό Μαντηλαριά με Syrah. Η κόκκινη Διαμαντόπετρα Syrah-Μαντηλαριά 2018 του Διαμαντάκη με απογοήτευσε προσωπικά: καπνιστές νότες Syrah κυριαρχούν στη μύτη, ενώ στον ουρανίσκο δυνατή οξύτητα και έντονα τανίνα καλύπτουν το φρούτο. Με μόλις 12,5% αλκοόλ, λείπει κάτι σε σώμα. Ένα κάπως ανισόρροπο κρασί, στο οποίο θα έδινα οριακά 88 βαθμούς. Ο Κωνσταντίνος Λαζαράκης MW γράφει στο The Wines of Greece (σ. 370): «Diamantopetra is the most prestigious line … Although most Cretan producers blend Syrah with the softer Kotsifali, in Diamantopetra Red Diamantakis blends it with Mandilaria, and comes out a winner …» Αυτό προσωπικά δεν μπορώ καθόλου να το καταλάβω. Ωστόσο, ο τρύγος 2020 αξιολογήθηκε πρόσφατα με 92+ βαθμούς από τον Peter Pharos — αφού για τον 2017 είχε δώσει ακόμα αρκετά μέτριους 89+. Ίσως λοιπόν υπάρχει πραγματική ανοδική πορεία. Θα κρατήσω τα μάτια μου ανοιχτά …
Προσωπικά πιστεύω (μαζί με την πλειοψηφία των κρητών οινοποιών που μόλις αναφέρθηκαν) ότι η Syrah αρμονεί πολύ καλύτερα με Κοτσιφάλι — αν θέλει κανείς γενικά να συνδυάζει Syrah με κρητικές ποικιλίες. Η Φιλοξενία Syrah-Κοτσιφάλι 2017 του Ευφροσύνη φέρνει κλασικές νότες αποξηραμένης φράουλας και ροδοπέταλων. Τα τανίνα εδώ είναι σαφώς πιο στρογγυλά από ό,τι στον συνδυασμό με Μαντηλαριά, αν και το μακρύ φινίρισμα δεν προσθέτει κάτι νέο. Με 14,5% αλκοόλ, ένα σταθερό παράδειγμα αυτού του κουπάζ. 89 βαθμοί.
Ακόμα πιο πειστικός ο Enstikto 2015 της Silva Daskalaki, αποτελούμενος από 70% Κοτσιφάλι και 30% Syrah, με ένα χρόνο παλαίωσης σε νέα γαλλικά βαρέλια δρυός. Στην τελευταία γευσιγνωσία το 2022 παρουσιάστηκε σε κορυφαία φόρμα. Μια αληθινή βόμβα τανίνων, που πιθανώς χρειάστηκε κάθε μέρα ωρίμανσής της. Τα τανίνα δεν είναι ακόμα φίνα και μάλλον δεν θα γίνουν ποτέ, αλλά δεν πιέζουν δυσάρεστα στο προσκήνιο — απλά περιμένουν το κατάλληλο βαρύ συνοδευτικό φαγητό. Τους εξαιρετικούς 94 βαθμούς τους οφείλει πάνω απ' όλα σε μία ιδιότητα: στο εκπληκτικά φρέσκο φρούτο. Κεράσι — ιδίως κράνο — είναι παρόν από την πρώτη γουλιά και παραμένει σε ένα αξιοσημείωτα μακρύ φινίρισμα για αυτή την τιμή. Ένα κρασί που θέλω οπωσδήποτε να ξαναδοκιμάσω!
Αυτός ο συνδυασμός λειτουργεί εξαιρετικά και ως ροζέ. Ο ροζέ Μελισσινός 2022 της Domaine Πατεριανάκη το αποδεικνύει. Το βαθύ χρώμα μαρτυρά τη μέθοδο saignée. Ένας σωρός μούρα στη μύτη. Λίγη ντομάτα γίνεται επίσης αντιληπτή. Σκέφτηκα στιγμιαία Ξινόμαυρο. Στον ουρανίσκο, το κρασί είναι δυναμίτης — έχει τεράστιο κράτημα, και αυτό παρά το Κοτσιφάλι! Η οξύτητα είναι μάλλον χαμηλή, η φαινομενική φρουτώδης γλυκύτητα αρκετά ανεβασμένη. Αλλά καθόλου καραμελένια! Μια αληθινή ανακάλυψη, που έκανα μόλις πέρυσι — κι ωστόσο είναι η παλαιότερη ετικέτα του οινοποιείου. 93 βαθμοί.
Λοιπόν: η ιδέα ότι η Μαντηλαριά χρειάζεται «θηλυκό» εταίρο στο κουπάζ είναι κατά τη γνώμη μου αρκετός μύθος. Και με το Κοτσιφάλι η εικόνα είναι ανάλογη στα μάτια μου: κι εδώ η κρητική ποικιλία λάμπει πάνω απ' όλα σε συνδυασμό με την εξίσου μαλακή επιλογή από το Bordeaux. Αυτό το αποδεικνύει εντυπωσιακά ο Τακιμί Κοτσιφάλι-Merlot 2019 του Αγγελάκη (που, όπως αναφέρθηκε, έχει και εξαιρετικό μονοποικιλιακό Merlot στη γκάμα). Εδώ, 70% Κοτσιφάλι συνδυάζεται με 30% Merlot. Μια νύξη στάβλου στη μύτη ανοίγει σε ισορροπημένο ουρανίσκο με μαλακές, στρογγυλεμένες γωνίες. Το 14% αλκοόλ ενσωματώνεται αδιάλειπτα και δίνει ακριβώς τη σωστή ζεστασιά χωρίς να καλύπτει το φρούτο. 92 βαθμοί — η απόδειξη ότι Κοτσιφάλι και Merlot μαζί μπορούν να δώσουν εξαιρετικό κρασί. (Τόσο πιο απογοητευμένος είμαι που ο κόκκινος Τακιμί από το 2021 και μετά είναι μονοποικιλιακό Κοτσιφάλι … που όμως δεν έχω δοκιμάσει ακόμα.)
Τι γίνεται αν προσθέσεις και Syrah και Merlot (από 20% το καθένα) στο Κοτσιφάλι; Εντελώς διαφορετικά πράγματα: ο Impetus Κοτσιφάλι-Merlot-Syrah 2019 του Τιτάκη είναι για μένα ένα από τα πιο απογοητευτικά κόκκινα κρασιά της Κρήτης που είχα τα τελευταία χρόνια. Η φρέσκια μύτη σαν μαρμελάδα κερασιού δίνει ελπίδες, αλλά στον ουρανίσκο κυριαρχούν ξινές, ανώριμες νότες. Το 13% αλκοόλ δεν μπορεί να δέσει τα αρώματα. 83 βαθμοί. (Ο Paul Gegas δίνει στον τρύγο 2018 τουλάχιστον 87 βαθμούς — αυτός ο 2019 ήταν σαφώς αρκετά μακριά.)
Πώς γίνεται καλύτερα, δείχνει το Blend Merlot-Syrah-Κοτσιφάλι 2019 της Menexes — ένα οινοποιείο που ήδη απέδειξε με το μονοποικιλιακό Merlot (βλ. παραπάνω) ότι κατέχει αυτή την ποικιλία στην Κρήτη. Αρώματα σκούρων μούρων κυριαρχούν, ο ουρανίσκος είναι στρόγγυλος και απαλός. Το 14% αλκοόλ τέλεια ενσωματωμένο. Λίγο παραπάνω δομή θα είχε κάνει το κρασί ακόμα πιο εντυπωσιακό, αλλά πίνεται τέλεια τώρα και δεν χρειάζεται περαιτέρω ωρίμανση. 93 βαθμοί.
Λιάτικο — αναβαθμισμένο σε κουπάζ
Ας γυρίσουμε τώρα σε αυτό που θεωρώ τον αληθινό βασιλιά της Κρήτης: το Λιάτικο, μία από τις λίγες ελληνικές ποικιλίες που κατά τη γνώμη μου έχει πραγματικά δυναμικό 100 βαθμών. (Η Βιδιανό, το αγαπημένο μου στα λευκά, μάλλον δεν το έχει — αν και λατρεύω να πίνω αυτά τα κρασιά!)
Αρχίζουμε με μια εξαίρεση, γιατί είναι ροζέ — και γιατί είναι το μόνο μπουκάλι που δοκίμασα ποτέ από το πάτωμα. Μου εξερράγη όταν το ακούμπησα … Η Πετηνάρι 2021 του Ευφροσύνη είναι κουπάζ Λιάτικο και Κοτσιφάλι. Στη μύτη έρχεται πολύ φρέσκια, με πολύ πράσινο μήλο. Στον ουρανίσκο όμως έχει αρκετό σώμα και αφήνει πολλά κόκκινα φρούτα να φανούν στο αξιοσημείωτο φινίρισμα. Ένα πετυχημένο ροζέ με σοβαρή ένταση, που θα διασκεδάσει πολύ σε ένα πάρτι κήπου (ελπίζω με λιγότερο χιόνι απ' ό,τι στη φωτογραφία). Σαφώς πολύ καλοί 89 βαθμοί.
Στα κόκκινα, ας δούμε πρώτα ένα πιο διεθνές κουπάζ στο οποίο το Λιάτικο παίζει υποστηρικτικό ρόλο: η Cornelia Merlot-Syrah-Λιάτικο 2018 της Αγγελάκη παντρεύει τις δύο διεθνείς ποικιλίες με την κρητική. Ελαφριές οξειδωτικές νότες ενώνονται με καπνιστά και δαμασκηνένια αρώματα. Το 13,5% αλκοόλ δίνει βάθος χωρίς βάρος. Ένα μοναδικό και ισορροπημένο κρασί: 92 βαθμοί. Θα ήθελα να δω περισσότερα τέτοια κουπάζ.
Μικρή παρένθεση: αρκετά δημοφιλή είναι επίσης τα κουπάζ όπου το Κοτσιφάλι παίρνει τη θέση του Merlot. Η Enotria του Δουλουφάκη π.χ. είναι ένα αξιοσέβαστο εισαγωγικό κρασί αυτού του τύπου, για το οποίο όμως δεν έχω γραπτή αξιολόγηση διαθέσιμη αυτή τη στιγμή.
Αλλά τώρα στον πραγματικό σταρ: Λιάτικο με ποσοστό Μαντηλαριά. Σε δύο εξαιρετικά κρασιά της Domaine Economou αποκαλύπτεται πλήρως το δυναμικό αυτού του συνδυασμού. Ο Mirabello 2015, κουπάζ 60:40 Λιάτικο και Μαντηλαριά, παρουσιάζεται ζωντανό και γεμάτο ενέργεια. Λαμπερό ρουμπινί με αντανακλάσεις γρανάτη. Στη μύτη ώριμα δαμάσκηνα, κόκκινα κεράσια, καραμέλα, δέρμα και νύξεις κέδρου και θυμαριού. Στον ουρανίσκο τα τανίνα είναι μοναδικά — σχεδόν προσγειώνεσαι πάνω τους, σαν την απαλή πρόσκρουση μιας φουσκωτής βάρκας στην επιφάνεια του νερού. Καπνιστοί υπότονοι και φρέσκια οξύτητα ισορροπούν το ζουμερό φρούτο, καταλήγοντας σε μακρύ, κομψό φινάλε. 96 βαθμοί — και εξαιρετική σχέση ποιότητας-τιμής στα περίπου 50 €! Άλλοι αξιολογούν αυτό το κρασί συγκρατημένα, αλλά η βαθμολογία μου φαίνεται απόλυτα δικαιολογημένη δεδομένου πώς εμφανίστηκε πρόσφατα σε απευθείας σύγκριση με τον «μεγαλύτερο αδερφό» του, στον οποίο ερχόμαστε τώρα …
Η Αντιγόνη 2004 (ΠΟΠ Σητεία) αποτελείται από 80% Λιάτικο και 20% Μαντηλαριά (Βοϊδομάτι). Ένας αληθινός θρύλος, απίστευτα εκλεπτυσμένη. Στο ποτήρι ανοιχτό γρανάτη με κεχριμπαρένιες αντανακλάσεις. Πολύπλοκα αρώματα αποξηραμένου κερασιού, σύκου, μεσογειακών βοτάνων, δέρματος και μια νύξη βανίλιας. Δείχνει νεότερη από τον Mirabello 2015. Στον ουρανίσκο, αποκάλυψη: από το πρώτο χιλιοστό του δευτερολέπτου, αρώματα, οξύτητα, γλυκύτητα και απίστευτα γυαλισμένα τανίνα ενώνονται σε τέλεια αρμονία. Δυνατή, κομψή και αξέχαστη. Αρχικά της είχα δώσει 97 βαθμούς στις αρχές πέρυσι. Μετά από νέα γεύση την παραμονή Πρωτοχρονιάς, πρέπει να αναθεωρήσω προς τα πάνω σε 98 βαθμούς. Ένα από τα καλύτερα ελληνικά κόκκινα κρασιά — και αυτή τη φορά υπάρχει ευρεία συμφωνία ανάμεσα σε Έλληνες και μη Έλληνες οινοκριτικούς: ο Paul Gegas δίνει 97 βαθμούς, όπως κι ο Γιάννης Αθανασακόπουλος. Το Wine & Spirits δίνει 96, το Int'l Wine Review 96-97 — κι οι δύο Masters of Wine Susie Barrie και Peter Richards είναι ενθουσιασμένοι, ανακηρύσσοντάς το κρασί της χρονιάς τους. (18/20 από τη Jancis Robinson δεν είναι λίγο, αλλά συγκριτικά αρκετά συγκρατημένο.) Τα 120 € δεν είναι λίγα, αλλά σε αυτή την περίπτωση απόλυτα δικαιολογημένα. Πιείτε τώρα ή αποθηκεύστε για ακόμα μια δεκαετία.
Με ανυπομονησία περιμένω, δεδομένης της ποιότητας του τελευταίου κρασιού, την Αντιγόνη 1999, που αναμένεται να κυκλοφορήσει φέτος. Μπορεί κανείς κάλλιστα να εκφράσει τη σκέψη που πολλοί μάλλον έχουν: θα είναι κρασί 100 βαθμών;
Για σκόπιμα αντικλιμακτικό φινάλε, το κρασί που πλησιάζει πιο πολύ αυτόν τον πολυαναμενόμενο τρύγο: η Σητεία 2000 της Domaine Economou, επίσης ένα κλασικό κουπάζ 80:20 Λιάτικο και Μαντηλαριά. Το είχα δυστυχώς μόνο από μπουκάλι που αγόρασα διαδικτυακά στην Ελλάδα. Η αποθήκευση, όπως έδειξε ο φελλός, μάλλον δεν ήταν άριστη. Παρ' όλα αυτά, το κρασί δείχνει ελκυστική ωριμότητα με πολύπλοκα αρώματα άγριων βοτάνων, καραμέλας και γήινου θυμαριού, συν μια εκπληκτικά φρέσκια οξύτητα. Το ελαφρώς σβήνοντας φινάλε μπορεί να οφείλεται στο 12% αλκοόλ ή στη μη ιδανική αποθήκευση. Το οινοποιείο έχει κερδίσει την εμπιστοσύνη μου, οπότε υποθέτω ότι ο τελευταίος παράγοντας έπαιξε σημαντικό ρόλο — από καλά αποθηκευμένα μπουκάλια, αυτό θα πρέπει να είναι γύρω στους 94 βαθμούς. (Στο wein.plus παίρνει 85 βαθμούς … αυτό είναι πραγματικά γελοίο και αδύνατο να παρθεί στα σοβαρά.) Αν ποτέ πέσει στα χέρια μου ένα σωστά αποθηκευμένο μπουκάλι, θα αναφέρω, φυσικά.
Teilen
Σχόλια