Η εικόνα μου για το κρητικό κρασί: Ένα μωσαϊκό από μπουκάλια
- Griechische Weine
- 30 Μαρ
- διαβάστηκε 20 λεπτά
Έγινε ενημέρωση: 2 Αυγ
Η οινική κουλτούρα της Κρήτης μετρά πάνω από 4.000 χρόνια ιστορίας και γνωρίζει σήμερα συναρπαστική αναγέννηση. Στο κείμενο που ακολουθεί, θα ήθελα να σκιαγραφήσω σε αδρές γραμμές ορισμένες εξελίξεις, όπως τις αντιλαμβάνομαι. Θα το επιχειρήσω μέσα από αναφορές σε κρασιά που βρέθηκαν πρόσφατα στο ποτήρι μου – κρασιά που, στο σύνολό τους, συνθέτουν μια εικόνα του πού βρίσκεται αυτόν τον καιρό, κατά την αίσθησή μου, το κρητικό κρασί.
Σημειωτέον ότι δεν πρόκειται για συστηματική επισκόπηση – μοιάζει περισσότερο με μωσαϊκό, συνθεμένο από τις φιάλες που μου χαράχτηκαν πιο έντονα στη μνήμη τα τελευταία δύο χρόνια. Αν κοιτάξετε από πολύ κοντά, θα δείτε μεμονωμένες, ασύνδετες ετικέτες· αλλά αν πάρετε λίγη απόσταση και με λίγη καλή διάθεση – ή μισοκλείνοντας λίγο τα μάτια – αναδύεται, ελπίζω, μια ελκυστική εικόνα.
Όποιος θέλει, για σύγκριση, και μια δεύτερη, προσωπική ματιά στη δυναμική εξέλιξη του κρητικού αμπελώνα, του συστήνουμε ανεπιφύλακτα το πρόσφατο άρθρο του Peter Pharos στον ιστότοπο του Tim Atkin. Υπάρχουν κάποια σημεία σύγκλισης, αλλά και σημεία όπου βάζει εντελώς δικούς του τόνους.
Λευκές ποικιλίες
Η ποικιλία Βιδιανό – Μονοποικιλιακά παραδείγματα
Ο Βορινός 2020 του οινοποιείου Σίλβα Δασκαλάκη, ενός μικρού κτήματος που εφαρμόζει βιοδυναμική καλλιέργεια, αναδεικνύει εντυπωσιακά τις δυνατότητες της ποικιλίας. Το κτήμα ποντάρει στην αυθόρμητη ζύμωση – κι όμως το κρασί διαθέτει κρυστάλλινη δομή. Με 12% αλκοόλ, είναι εκπληκτικά ραδινός και κρεμώδης ταυτόχρονα – προβάλλει άψογα τον χαρακτηριστικό συνδυασμό μεταλλικότητας και εκφραστικού φρούτου, με έντονη οξύτητα στην επίγευση. Εξαιρετικό κρασί: 92 βαθμοί!
Από αμπέλια σε μεγαλύτερο υψόμετρο και με γηραιότερα πρέμνα του ίδιου οινοποιείου προέρχεται ο Enstikto 2018, που, στους 13,5% αλκοόλ, είναι πιο εύρωστος και συμπληρώνεται με 10% Chardonnay. Η ωρίμανση σε νέα γαλλική δρυ αφήνει αναπάντεχα διακριτικό αποτύπωμα στο κρασί – ούτε ίχνος βουτυράτων αρωμάτων. Στη θέση τους, κυδώνι και χορτώδεις νότες. Ωστόσο, η μεταλλικότητα, τόσο χαρακτηριστική για το Βιδιανό, περνά εδώ κάπως σε δεύτερο πλάνο. Κρασί που ζητά πιο πλούσια, εύσωμα πιάτα. 90 βαθμοί!
Συναρπαστική αντίστιξη προσφέρει το Μικρή Ευγενική Βιδιανό 2021 του Κτήματος Ευφροσύνη. Αρώματα ώριμου βερίκοκου συναντούν ισορροπημένη μεταλλική δομή. Αξιοπρεπής εκπρόσωπος της ποικιλίας, που αξίζει τους 89 βαθμούς του, με περιθώρια για υψηλότερες βαθμολογίες σε καλύτερες χρονιές.
Το Βιδιανό 2021 του καταξιωμένου οινοποιείου Διαμαντάκη συνάρπασε με την ικανότητά του να στέκεται δίπλα σε πιάτα με έντονες γεύσεις ακόμη και μετά από αρκετές ημέρες. Ωστόσο, μειονέκτημά του είναι η υπερβολική οξύτητα, την οποία, το ενδιαφέρον είναι ότι δεν τη διαπιστώσαμε στο χαρμάνι με Ασύρτικο (βλ. παρακάτω), παρότι η δεύτερη αυτή ποικιλία φημίζεται ακριβώς για τέτοιο προφίλ. Δύσκολο να πει κανείς αν η συγκεκριμένη φιάλη είχε πρόβλημα. Περίμενα περισσότερα. Ακόμη κι έτσι, πάντως, του αξίζουν τουλάχιστον 87 βαθμοί – χωρίς όμως να μπορεί να προταθεί ως ιδανική πρώτη γνωριμία με την ποικιλία.
Ξεχωριστή έκπληξη επιφυλάσσει το Takimi Βιδιανό 2017 από το οινοποιείο Αγγελάκη. Ως ένα από τα πιο σύνθετα πορτοκαλί κρασιά (orange wines) της Ελλάδας, κερδίζει τις εντυπώσεις με το πολυεπίπεδο αρωματικό του φάσμα, από αποξηραμένα φρούτα έως μαρτσιπάν. Παρά το ότι κατά τη δοκιμή μετρούσε ήδη έξι χρόνια ζωής, δεν παρουσιάζει το παραμικρό σημάδι κόπωσης και απέσπασε εντυπωσιακή βαθμολογία 93 βαθμών.
Παρεμπιπτόντως, επιβάλλεται εδώ και μια ματιά πέρα από τα όρια του νησιού, καθώς το Βιδιανό κερδίζει έδαφος και εκτός Κρήτης. Ιδιαίτερα πολύπλοκο εμφανίζεται το Βιδιανό 2021 του Oenops από την περιοχή της Δράμας στη Βόρεια Ελλάδα (εικονίζεται και παραπάνω). Με την πλούσια παλέτα αρωμάτων φρούτων του και τη σύνθετη οινοποίησή του αποσπά επάξια 92 βαθμούς. Αποδεικνύει περίτρανα ότι το Βιδιανό μπορεί να δώσει εξαιρετικά αποτελέσματα και εκτός Κρήτης.
Βιδιανό εκτός Κρήτης – Παραδείγματα από τη Βόρεια Ελλάδα
Παρεμπιπτόντως – αξίζει πάντως μια ματιά και πέρα από τα σύνορα του νησιού – το Βιδιανό αποκτά σημασία και εκτός Κρήτης. Ξεχωρίζει για την πολυπλοκότητά του το Sole Vidiano του Κτήματος Βιβλία Χώρα, που μας ταξιδεύει στη Βόρεια Ελλάδα. Το κρασί το έχω δοκιμάσει αρκετές φορές – τη σοδειά του 2020 πριν από δύο χρόνια, τότε με κέρδισε ιδιαίτερα το κομψό αρωματικό του προφίλ. Και τόσο «sole» δεν είναι όμως: στον ουρανίσκο, το κρεμώδες, πυρηνόκαρπο προφίλ του Βιδιανού κερδίζει από το 8% Ασύρτικο – την εμβληματική ποικιλία της Σαντορίνης – πρόσθετη φρεσκάδα και ορυκτό βάθος. Αρώματα ροδάκινου, βερίκοκου και φλούδας εσπεριδοειδών συνοδεύονται από ζωηρή, παλλόμενη οξύτητα, ενώ το καθόλου αμελητέο αλκοόλ των 13,5% είναι άψογα ενσωματωμένο. Δικαίως, 93 βαθμοί! Αποδεικνύει πειστικά ότι το Βιδιανό μπορεί να δώσει εξαιρετικά αποτελέσματα και μακριά από το νησί όπου γεννήθηκε. Ένα κρασί που μένει στη μνήμη.
Την ίδια βαθμολογία αξίζει και ο τρύγος 2023, τον οποίο δοκίμασα αρκετές φορές πέρυσι – η σταθερή ποιότητα αυτού του κρασιού είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Το αν το Βιδιανό μπορεί να γίνει πολύ καλύτερο, δεν το ξέρω. Για μένα δεν είναι ποικιλία με προοπτική για τους 100 βαθμούς. Όμως: για μένα προσωπικά, σε συνδυασμό με χοιρινή πανσέτα στη σχάρα, ξεπερνά ακόμη και καταξιωμένα βουργουνδικά Chardonnay.
Ας περάσουμε όμως τώρα στα χαρμάνια, όπου, πέρα από το Βιδιανό, και άλλες ποικιλίες παίζουν όντως αυτόνομο ρόλο. Και εδώ όμως θα ήθελα πρώτα να ανοίξω μια μικρή παρένθεση: εκτός Κρήτης, το Βιδιανό αξιοποιείται πλέον ολοένα και συχνότερα σε χαρμάνια. Ιδίως ο συνδυασμός με το Ασύρτικο μου φαίνεται πως κρύβει μεγάλες δυνατότητες, ως λογική συνέχεια της σκέψης πίσω από το κρασί Sole. Ενώ το Ασύρτικο παραδοσιακά μπαίνει συχνά σε χαρμάνι με τη Μαλαγουζιά, ώστε τα ανθικά και φρουτώδη αρώματα να δένουν με τη χαρακτηριστική οξύτητα, το Βιδιανό, με την ιδιαίτερη υφή του, προσφέρει συναρπαστική εναλλακτική – ή και συμπληρωματική – πρόταση.
###
Κουπάζ με Βιδιανό
Το Apla 2021 του οινοποιείου Οίνοψ από τη Δράμα δείχνει πώς θα μπορούσε να γίνει κάτι τέτοιο, συνδυάζοντας Μαλαγουζιά (50%), Ασύρτικο (30%) και Βιδιανό (20%). Όπως λέει και το όνομά του (και σε αντίθεση με το – κατά τα άλλα αξιοπρόσεκτο – ερυθρό αντίστοιχό του), πρόκειται για απλό, ευθύ κρασί. Κυριαρχούν αρώματα μήλου και λουλουδιών. Από κοντά όμως έρχεται και η ιδιαίτερα στιβαρή υφή του. Κάτι που, πάντως, του χαρίζει 88 βαθμούς. Για λίγο πάνω από 10 €, δεν είναι δα και ακαταμάχητο, αλλά σίγουρα αξίζει μια δοκιμή κάποια ζεστή καλοκαιρινή μέρα.
Και στην ίδια την Κρήτη; Εκεί, αντί για τη Μαλαγουζιά, προτιμώνται άλλες ποικιλίες με ανθικό μπουκέτο.
Το Βιδιανό Μοσχάτο 2021 του Τιτάκη είναι ευκολόπιοτο χαρμάνι, όπου στη μύτη κυριαρχεί το Μοσχάτο Σπίνας (40%). Το Βιδιανό όμως, με μερίδιο 60%, χαρίζει στο κρασί στιβαρή δομή. Οι 87 βαθμοί, που εδώ τους βρίσκω εύλογους, δεν είναι λίγοι για κρασί αυτού του στιλ.
Λίγο πιο πειστικό βρίσκω ακόμη το πιο διεθνές σε ύφος Sophia Chardonnay-Βιδιανό 2019 του Κτήματος Ευφροσύνη, χαρμάνι στο οποίο κυριαρχεί το Chardonnay με μερίδιο 60% – και αυτό το καταλαβαίνει κανείς στη γεύση. Ύστερα από έξι μήνες σε γαλλική δρυ, το κρασί παρουσιάζεται βουτυράτο στο στόμα – απόλαυση για τους λάτρεις των λευκών με γεμάτο σώμα. Στην πορεία όμως χάνεται κάτι από την πολυπλοκότητα. Πολύ καλοί 89 βαθμοί.
Γιατί λοιπόν να λοξοκοιτάζει κανείς τις αρωματικές ποικιλίες ή να παράγει βαριά, λιπαρά κρασιά; Γιατί να μην απολαύσει κανείς στο έπακρο τις δυνατότητες που κρύβει ο συνδυασμός με το «μαργαριτάρι της Σαντορίνης»; Το πώς γίνεται το δείχνει το Diamantopetra Βιδιανό-Ασύρτικο 2021 από το Κτήμα Διαμαντάκη, που συνδυάζει Ασύρτικο και Βιδιανό σε ίση αναλογία, με 13,0% αλκοόλ. Σε αντίθεση με το μονοποικιλιακό Βιδιανό του κτήματος, ξεχωρίζει για την ισορροπημένη οξύτητά του και την κομψή μύτη, ενώ το διακριτικό πέρασμα από δρυ (3 μήνες στις οινολάσπες) είναι άψογα δεμένο. Σπουδαίο κρασί: 93 βαθμοί. Θέλουμε κι άλλα τέτοια!
Το Βιδιανό υπάρχει φυσικά και σε γλυκά κρασιά, ως Λιαστός, δηλαδή από αποξηραμένα στον ήλιο σταφύλια. (Όποιος συναντήσει τον όρο «Malvasia» εν προκειμένω δικαίως θα μπερδευτεί… Ο Καρακάσης εξηγεί τα πώς και τα γιατί εδώ.) Πολύ καλός μου φάνηκε – άξιος 92 βαθμών – για παράδειγμα ο Λιαστός 2017 του Λυραράκη. Εδώ βέβαια το Βιδιανό δεν το ξεχωρίζει πια κανείς στη γεύση ανάμεσα στο Πλυτό, το Ασύρτικο, το Θραψαθήρι, το Δαφνί και τη Βηλάνα. Με μόλις 11,5 % αλκοόλ, πάντως, είναι αρκετά δροσιστική επιλογή για το επιδόρπιο.
Υπάρχουν βέβαια στην Κρήτη και λευκά χαρμάνια που δεν περιέχουν καθόλου Βιδιανό. Εκεί ο ανθικός χαρακτήρας παίρνει γρήγορα το πάνω χέρι· ο Κλέφτης 2021 του Κτήματος Εφροσύνη, λόγου χάρη, αποτελείται κατά 60% από Ασύρτικο, με τη Malvasia ως αρωματικό ταίρι στο χαρμάνι. Ο ανθικός χαρακτήρας αναδεικνύεται όμορφα, το Ασύρτικο προσθέτει μεταλλικότητα, και η επίγευση δείχνει δυναμική, με το 13% αλκοόλ αισθητό. Το κάπως άστατο φινάλε όμως δεν το κάνει στρωτό κρασί, αλλά μάλλον ανήσυχο. Πολύ καλοί 86 βαθμοί.
###
Άλλα λευκά κουπάζ χωρίς Βιδιανό
Κάπως καλύτερη εικόνα παρουσιάζει ο λευκός Πρίνος 2021 (ΠΓΕ Κρήτη) του Οινοποιείου Διαμαντάκη. Έχει όλα όσα περιμένει κανείς από χαρμάνι Chardonnay με αρωματική ποικιλία – εδώ Malvasia di Candia Aromatica. (Όπως έχουμε ήδη γράψει εδώ.) Ευχάριστη ανθική μύτη με εξωτικές νότες, ωραίο παιχνίδισμα αρωμάτων, 13% αλκοόλ που στηρίζει το κρασί. Πολύ αξιοπρεπής επίγευση. 89 βαθμοί γι' αυτόν τον ιδανικό, ανεπιτήδευτο σύντροφο του φαγητού!
Ιδιαιτέρως πολλά υποσχόμενη – και άξια μεγαλύτερης προσοχής – μου φαίνεται η Βηλάνα ως ποικιλία χαρμανιού. Η λευκή αυτή ποικιλία, που καλλιεργείται κυρίως στην Κρήτη, είναι γνωστή για τη φρέσκια οξύτητα και τα εσπεριδοειδή αρώματά της. Χρησιμοποιείται συχνά σε πολυποικιλιακές οινοποιήσεις για ελαφρά, αρωματικά κρασιά με ανθικές νότες και αίσθηση ορυκτότητας. Αν και παραδοσιακά προοριζόταν για απλές ετικέτες, με προσεγμένη οινοποίηση αναδεικνύει τις δυνατότητές της για κρασιά υψηλής ποιότητας.
Ιδιαίτερα υποσχόμενη – και άξια μεγαλύτερης προσοχής – θεωρώ τη Βηλάνα ως συστατικό σε χαρμάνια. Βέβαια, κανείς δεν εγγυάται εδώ «blockbuster». Ο Codex 2019 του Κτήματος Ζαχαριουδάκη (ΠΓΕ Ηράκλειο), για παράδειγμα, συνδυάζει τη Βηλάνα με Malvasia di Candia Aromatica. Ήδη πριν από δύο χρόνια εμφάνιζε τα πρώτα σημάδια γήρανσης. Επιπλέον, εμφανίζει αρκετά έντονη πικράδα, με αποτέλεσμα να μένει στους 83 βαθμούς – βαθμολογία απλώς καλή.
Γίνεται όμως και σαφώς καλύτερα: Κρασί με την ίδια σύνθεση είναι το Aromatica 2021 του Κτήματος Μενεξέ (ΠΓΕ Κρήτη), που κερδίζει στο στόμα με υπέροχη υφή και συναρπαστική αρωματική εξέλιξη. Εξαιρετική επίδοση: 92 βαθμοί!
Κι άλλα μονοποικιλιακά λευκά
Γίνεται όμως και πολύ καλύτερα: κρασί από την ίδια ποικιλία είναι η Aromatica 2021 του Κτήματος Μενεξέ (ΠΓΕ Κρήτη), που κερδίζει τις εντυπώσεις με την εξαιρετική υφή της και τη συναρπαστική αρωματική εξέλιξη στο στόμα. Σπουδαίοι 92 βαθμοί!
Άλλα μονοποικιλιακά λευκά
Κλείνοντας το λευκό μας πανόραμα, ας ρίξουμε μια ματιά σε μονοποικιλιακά κρασιά εκτός της οικογένειας του Βιδιανού. Το Ασύρτικο είναι προφανής υποψήφιος για τη δεύτερη θέση.
Πολύ αξιοπρεπές ξεκίνημα προσφέρει το Σαμωνιό 2021 του Κτήματος Τοπλού (ΠΓΕ Λασίθι). Το κρασί κερδίζει με αρωματική πολυπλοκότητα, εύρωστη δομή, φρουτώδη χαρακτήρα και διακριτικές νότες μπανάνας, μαζί με γοητευτικές τανίνες που θυμίζουν Riesling. Πολύ καλή επίδοση: 89 βαθμοί.
Σε παρόμοια, αν και λιγότερο εξωτικά υπερώριμη, κατεύθυνση κινείται ένα κρασί που είχα στο ποτήρι πριν από αρκετό καιρό, σε διακοπές στην Κρήτη το 2021: ο λευκός Μελισσόκηπος Ασύρτικο 2019 του Κτήματος Πατεριανάκη. Θυμάμαι ακόμα ότι τον βρήκα εξαιρετικό – και θυμάμαι άφθονα πυρηνόκαρπα φρούτα, βότανα και – κι εδώ – κιμωλιακή υφή στο στόμα. Το αν το ίχνος κεριού το φαντάζομαι εκ των υστέρων, λόγω της αγάπης του κτήματος για τις μέλισσες, δεν το ξέρω πια. Ότι άξιζε τους 91 βαθμούς, πάντως, εξακολουθώ να το πιστεύω.
Θα μπορούσε κανείς βέβαια να σημειώσει ότι Ασύρτικα αυτού του στυλ δεν λείπουν από την ηπειρωτική Ελλάδα (βλ. εδώ κι εδώ) και ότι, επομένως, δεν χρειάζεται να καταφύγει κανείς σε κρασιά της Κρήτης. Ας αναφέρω λοιπόν τουλάχιστον μια εξαίρεση: αν θέλετε περισσότερο νησιώτικο αέρα, το Πετάλι 2021 του Οινοποιείου Διαμαντάκη θα ήταν πολύ καλή εναλλακτική πρόταση αντί της Σαντορίνης. Ξεχωρίζει με την κομψότητά του, τη δροσιστική του αλμύρα και τη μακρά επίγευση. Στα τυφλά, το μυαλό όλων θα πάει στο ηφαιστειακό νησί. Εξαιρετικοί 90 βαθμοί – γύρω στα 10 €, στη Σαντορίνη δεν τους βρίσκετε με τίποτα σε αυτή την τιμή!
Όποιος θέλει κάτι πιο γνήσια κρητικό, μπορεί εκτός από Βιδιανό να δοκιμάσει Θραψαθήρι, ποικιλία που τη συναντάμε και στις Κυκλάδες. Δεν είναι όμως, όπως θα μπορούσε να υποδηλώνει το όνομα, «θραψαλόμορφη παραλλαγή του Αθηριού». Οι αναλύσεις DNA τοποθετούν την ποικιλία πιο κοντά στο Βιδιανό. Κατά καιρούς ακούγεται πως το Θραψαθήρι είναι «ο ελληνικός Sauvignon Blanc» – πιθανώς επειδή εδώ συναντά κανείς αρκετά στιβαρά κρασιά με εξωτικά αρώματα. Έχει όμως και πιο φινετσάτη εκδοχή, όπως δείχνει ο Γέρτο 2019 του Οινοποιείου Τοπλού. Η μύτη αυτού του Θραψαθηριού διακρίνεται από εντυπωσιακή κομψότητα με λεπτές νότες μπριός και λευκών ανθέων. Στον ουρανίσκο ξεδιπλώνεται ζωηρή, νευρώδης φρεσκάδα με αρώματα πράσινου μήλου και μια υποψία ώριμου μάνγκο. Η επίγευση είναι αλμυρή. Ο συνδυασμός κομψότητας και ζωντάνιας κερδίζει τις εντυπώσεις – και μάλιστα έξι χρόνια μετά τον τρύγο· μόλις το ξαναδοκίμασα. 90 βαθμοί.
Υπάρχει, τέλος, και η Βηλάνα, που την αναφέραμε ήδη στα χαρμάνια – από εγχώρια σκοπιά η βασίλισσα των λευκών ποικιλιών, ακόμα κι αν διεθνώς βέβαια τίποτα δεν ξεπερνά το Βιδιανό (με το οποίο, παρεμπιπτόντως, είναι κι αυτή συγγενής). Τα κρασιά είναι επιρρεπή στην οξείδωση, πράγμα που πιθανώς εξηγεί γιατί δεν βρίσκει κανείς συχνά φιάλες υψηλής ποιότητας αποκλειστικά από τη συγκεκριμένη ποικιλία. Ίσως πάλι να είμαι υπερβολικά μεγάλος θαυμαστής του Βιδιανού για να έχω συναντήσει ως τώρα εδώ τα πραγματικά αριστουργήματα. Ανεπιφύλακτα όμως συστήνω αυτό που παρουσιάζει το Κτήμα Μενεξέ στο Orange Vilana 2021. Η ελαφριά μυρωδιά διαλύτη που αντιλαμβάνεται κανείς αρχικά φεύγει γρήγορα με μερικές περιστροφές του ποτηριού. Μετά μπορεί κανείς να βυθίσει τη μύτη του σε άφθονο κυδώνι. Η γευστική εξέλιξη είναι εκπληκτικά δυναμική. Αναδύονται πολλά ζαχαρωμένα φρούτα και τα χαρακτηριστικά εσπεριδοειδή της ποικιλίας. Η στιβαρή τανίνη προέρχεται από 20 ημέρες εκχύλισης με τα στέμφυλα. Έξι μήνες ωρίμανσης σε πιθάρια πάνω στις λεπτές οινολάσπες στρογγυλεύουν όμορφα το σύνολο, ώστε το κρασί να μην καταβάλλει – αν και ξεκάθαρα ζητά φαγητό, κάτι σαν κατσικάκι. Οι 14,5 βαθμοί αλκοόλ δεν αστειεύονται. Αλλά τους νιώθει κανείς μόνο όταν κάποια στιγμή σβήσει η αρκετά μακρά επίγευση. 91 βαθμοί.
Κόκκινες ποικιλίες
Διεθνείς ποικιλίες στην Κρήτη
Μετά από αυτή τη σύντομη περιήγηση στα κρητικά λευκά, ας στραφούμε στα ερυθρά. Αν και η Κρήτη είναι γνωστή πρωτίστως για τις αυτόχθονες ποικιλίες της, στο νησί παράγονται και αξιοσημείωτα κρασιά από διεθνείς ποικιλίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Οικονόμου 2012, χαρμάνι 60% Cabernet Sauvignon και 40% Merlot, που σε άμεση σύγκριση πριν από έναν και κάτι χρόνο με έναν Pontet-Canet της ίδιας ηλικίας και πολύ παρόμοιας σύνθεσης από το Bordeaux (βεβαίως υποψήφιο για 100 βαθμούς μόνο σε άλλες χρονιές) στάθηκε κάτι παραπάνω από ισάξιος. Στην τυφλή δοκιμή, το κρητικό κρασί επιβλήθηκε αμέσως με αρώματα αποξηραμένων φρούτων όπως δαμάσκηνο και σταφίδα, δηλαδή σαφώς ήδη εξελιγμένο. (Σε μια ακόμη παλαιότερη δοκιμή, ήταν πιο μπαχαρένιο με περισσότερες νότες βοτάνων, που ταίριαζαν στις στιβαρές τανίνες.) Παρ' όλα αυτά, εξαιρετικό κρασί – ιδιαίτερα η γλυκύτητα στην επίγευση κερδίζει τις εντυπώσεις. Πριν από έναν χρόνο του δώσαμε 93 βαθμούς, χωρίς να είμαστε σίγουροι αν βρισκόταν σε κάμψη ή απλώς σε μια μικρή φάση «κλεισίματος». Τότε θα του έδινα μικρό μόνο περιθώριο περαιτέρω παλαίωσης. Σε πρόσφατη φιάλη, όμως, ήταν και πάλι σε πλήρη φόρμα! Πλέον μπορούμε με αρκετή σιγουριά να γράψουμε 93+.
Και τα μονοποικιλιακά κρασιά από διεθνείς ποικιλίες πείθουν στην Κρήτη. Ιδιαίτερα στο Merlot, το νησί (όπως η Ελλάδα γενικότερα) δείχνει κατά τη γνώμη μου τις δυνατότητές του (βλ. κι εδώ): το Μενεξές Merlot 2019 του ομώνυμου οινοποιείου ωρίμασε 12 μήνες σε γαλλική δρυ, κάτι που σε αυτό το αφιλτράριστο κρασί γίνεται αισθητό με έντονες νότες βανίλιας από τη μύτη μέχρι την επίγευση. Το φρούτο υποχωρεί κάπως, ενώ η ελαφρώς αμμώδης τανίνα προσδίδει δομή. Οι 14,5 βαθμοί αλκοόλ και η βανίλια συνδυάζονται δίνοντας αίσθηση έντονης γλύκας. Ως σύνολο, το αποτέλεσμα είναι ιδιαίτερα ελκυστικό και αρμονικό, χωρίς να γίνεται βαρετό. Η δοκιμή στο ψυγείο επί αρκετές ημέρες συνηγορεί υπέρ του να απολαύσετε αυτό το ωραίο κρασί τώρα ή του χρόνου. Σίγουρα όχι το πιο σύνθετο Merlot της Ελλάδας, αλλά κρασί με πολύ ξεχωριστό προφίλ, ιδανικό για πολλές περιστάσεις. Εξαιρετικοί 92 βαθμοί – και τα περίπου 15 € είναι κάτι παραπάνω από δίκαιη τιμή.
Ανεβάζει αισθητά τον πήχη το Materia Merlot 2019 του Οινοποιείου Αγελάκη. Μόνο έξι μήνες ωρίμανσης σε γαλλική δρυ (και εν μέρει ωρίμανση σε πιθάρια) χαρίζουν εξαιρετικά σύνθετη μύτη. Το ξύλο εκφράζεται ως ευρύ φάσμα μπαχαρικών, χωρίς κανένα στοιχείο να ξεχωρίζει δυσάρεστα. Έρχεται να προστεθεί μια αιμάτινη νότα που κεντρίζει την περιέργεια για το στόμα. Εκεί, μπροστά σε τόσο υψηλές προσδοκίες, μοιάζει αρχικά να λείπει λίγο το φρούτο, αλλά με τον χρόνο η απόλυτα εναρμονισμένη οξύτητα στους ευχάριστους 13 βαθμούς αλκοόλ περνά στο προσκήνιο και στηρίζει το κρασί σε μια μακρότατη – πραγματικά μακρότατη – επίγευση. Με λίγη ακόμη παλαίωση, το κρασί μπορεί να δώσει ακόμα περισσότερα: 94+ βαθμοί! (Ναι, είναι πολλοί. Αλλά έτσι παρουσιάστηκε στη δοκιμή πέρυσι. Ελπίζω να το ξαναδοκιμάσω σύντομα.)
Τη Syrah θα τη συναντήσουμε αρκετές φορές ακόμα παρακάτω σε χαρμάνια. Ως μονοποικιλιακή κινείται σε αρκετά ευρύ ποιοτικό φάσμα (βλ. και εδώ). Το 101 Πόρτες του 2019 του οινοποιείου Τοπλού (ΠΓΕ Λασίθι) είχε πριν από δύο χρόνια ελαφριές νότες στάβλου στη μύτη, αλλά ακόμα πολύ διακριτικές και σαφώς εντός των ελκυστικών ορίων. Γερή δόση μπαχαρικών στο ποτήρι, όπως δείχνει αμέσως η πρώτη γουλιά – με αποτέλεσμα το χαρακτηριστικό της ποικιλίας μύρτιλο να μην εμφανίζεται παρά στην επίγευση. Εκπλήσσει το γεγονός ότι το αλκοόλ φτάνει μόλις το 13%. Ίσως όχι απόλυτα ισορροπημένο, πολύ ελκυστικό όμως κρασί χάρη στην πολυπλοκότητά του, που πάντως αξίζει πολύ καλούς 89 βαθμούς.
Ένα από τα αστέρια σε γευσιγνωσία Syrah πριν από δύο χρόνια ήταν ο Nostos 2017 του Οινοποιείου Μανουσάκη (ΠΓΕ Χανιά). Είχα, ομολογώ, κάποιες προσδοκίες, αφού ο Γιάννης Καρακάσης τον τρύγο 2014 τον είχε χαρακτηρίσει υποψήφιο για το καλύτερο Syrah της χώρας! Και πράγματι, ο 2017 κέρδισε αμέσως τις εντυπώσεις στη μύτη με ένα υπέροχο, σαγηνευτικό μείγμα μπαχαρικών, σαν αυτό που σε εκείνη τη γευσιγνωσία πρόσφερε ίσως μόνο ο Le Roy des Montagnes 2020 του Οινοποιείου Παπαργυρίου (Πελοπόννησος). Μόνο που στον ουρανίσκο δείχνει πολύ πιο φινετσάτος. Κι επιτέλους, δεν έλειπε και μια γερή, ορεκτική δόση μπέικον. (Ο Avus 2016 του Οινοποιείου Ναδίρ είναι το μόνο ελληνικό Syrah που το ξεπερνά ξεκάθαρα σε αυτό!) Καλύτερο απ' αυτό δύσκολα βρίσκεις. Εκπληκτικοί 96 βαθμοί. Αλλά προσοχή: το κρασί κατέρρευσε αρκετά γρήγορα τις επόμενες ημέρες. Δυστυχώς δεν ξέρω αν ο τρύγος 2017 πίνεται ακόμη ευχάριστα … (Για τον Lacules 2018, που δεν είναι από την Κρήτη και ήταν μια ιδέα μπροστά στη γευσιγνωσία, θα έβαζα και τα δυο μου χέρια στη φωτιά.)
###
Αυτόχθονες ποικιλίες – Κοτσιφάλι, Μαντηλαριά και Λιάτικο
Ανάμεσα στις αυτόχθονες ποικιλίες της Κρήτης, τρεις είναι κυρίως εκείνες που καθορίζουν την ερυθρή οινοποίηση του νησιού: το Κοτσιφάλι προσδίδει αλκοόλ και σώμα στα κρασιά, ενώ η Μαντηλαριά (γνωστή και ως Μαντηλάρι) προσφέρει βαθύ χρώμα και στιβαρές τανίνες. Οι δύο ποικιλίες αλληλοσυμπληρώνονται παραδοσιακά σε χαρμάνια, καθώς μονοποικιλιακά δείχνουν συχνά αδυναμίες – το Κοτσιφάλι τείνει στην οξείδωση και σε ωχρό χρώμα, ενώ η Μαντηλαριά μπορεί να φανεί ιδιαίτερα ρουστίκ και σκληρή. Διαφορετική περίπτωση αποτελεί το Λιάτικο, η τρίτη σημαντική ερυθρή ποικιλία του νησιού. Μπορεί να δώσει πειστικά κρασιά και μονοποικιλιακά, κρασιά που συχνά θυμίζουν Pinot Noir.
Μια ματιά στις μονοποικιλιακές εκφράσεις επιβεβαιώνει αυτά τα κλισέ: η Μαντηλαριά 2019 του Κτήματος Μενεξέ επιδεικνύει ρωμαλέο χαρακτήρα καπνού και στιβαρές τανίνες. Η εξάμηνη ωρίμανση σε γαλλική δρυ ολοκληρώνει τη συνολική εικόνα – σαφώς εξαιρετική πρώτη γνωριμία με την ποικιλία, αλλά οι 90 βαθμοί δείχνουν και το ταβάνι της. Πολύ παραπάνω δεν έχω δώσει ποτέ σε μονοποικιλιακή Μαντηλαριά.
Ο Χρώματα Κυπροτάκης 2021, μονοποικιλιακό Κοτσιφάλι, γοητεύει με τον ανθικό του χαρακτήρα και τις νότες μαύρης σοκολάτας. Το αλκοόλ, αν και αισθητό, είναι καλά δεμένο, καθιστώντας το κρασί πολύ απολαυστικό στο ποτήρι. 88 βαθμοί. Δεν είναι κακό – χωρίς όμως και να καθηλώνει.
Αντιθέτως, το Λιάτικο αναδεικνύει περίτρανα τις αρετές του ως σολίστα. Το Πετάλι Λιάτικο 2019 του Κτήματος Διαμαντάκη στη μύτη θα μπορούσε κάλλιστα να συναγωνιστεί μεγάλα Pinot Noir. Εντυπωσιάζει με την ισορροπία του, τη στρογγυλάδα στο στόμα και τις πιο φίνες τανίνες ανάμεσα σε όλες τις φιάλες σε περσινή γευσιγνωσία μονοποικιλιακών Λιάτικων, ενώ η επίγευση είναι πραγματικά μακρά. Επίδοση που αξίζει εξαιρετικούς 92 βαθμούς.
Το Λιάτικο «Μικρή Ευγενική» 2018 του οινοποιείου Ευφροσύνη (ΠΟΠ Δαφνές) ξεγελά με το ώριμο χρώμα του, με τις πορτοκαλί ανταύγειες. Θα περίμενε κανείς γλυκό κρασί, έτσι νωχελικά και παχύρρευστα όπως απλώνεται στο ποτήρι. Τα αρώματα δαμάσκηνου και σταφίδας, σε συνδυασμό με 15,5% αλκοόλ, θυμίζουν έπειτα διακριτικό Amarone. Οι μαλακές τανίνες το κάνουν να πίνεται ευχάριστα ακόμη και σε υψηλότερες θερμοκρασίες. Ενδιαφέρον κρασί. 89 βαθμοί.
Από το Οινοποιείο Τοπλού έρχονται όχι μία, αλλά τρεις συναρπαστικές ερμηνείες του Λιάτικου: ο Λίνος Λιάτικο 2021 (ΠΓΕ Λασίθι), με το ανοιχτό χρώμα του, θυμίζει Pinot Noir. Στη μύτη, κομψό μείγμα διακριτικών αρωμάτων κερασιού και ανθέων. Αρχικά με ελαφρώς αισθητό ανθρακικό, ανοίγει ιδιαίτερα τη δεύτερη ημέρα. 89 βαθμοί.
Ως ροζέ (ναι, ξεφεύγει από τη σειρά εδώ, αλλά δεν φτάνει για ξεχωριστή ενότητα – τα τελευταία δύο χρόνια ελάχιστα ροζέ από την Κρήτη πέρασαν από το ποτήρι μου), το Αμαράντον 2021 (επίσης ΠΓΕ Λασίθι) αναδεικνύει υποδειγματικά τις μεταξένιες τανίνες της ποικιλίας. Οι 14 βαθμοί αλκοόλ δένουν επιδέξια μέσα σε έναν ιστό από κόκκινα μούρα και ανθικά αρώματα. 90 βαθμοί.
Ξεχωριστή σπεσιαλιτέ αποτελεί ο γλυκός Φιλόθεος Λιάτικο, με το χαρακτηριστικό καστανό χρώμα του και μύτη με αρώματα μόκα. Στο στόμα παντρεύονται τόφι και καραμέλα, με στήριγμα την καλή οξύτητα. Σερβιρισμένος δροσερός, γίνεται απόλαυση – ιδίως με banoffee. 92 βαθμοί.
###
Κλασικά κουπάζ: Κοτσιφάλι και Μαντηλαριά
Ο κλασικός συνδυασμός Κοτσιφαλιού και Μαντηλαριάς ακολουθεί λογική παρόμοια με εκείνη των διάσημων μπορντολέζικων χαρμανιών: όπως το Merlot προσδίδει στο Cabernet Sauvignon μαλακότερο χαρακτήρα, έτσι και το Κοτσιφάλι καλείται να εξισορροπήσει τις ενίοτε υπερβολικά έντονες τανίνες της Μαντηλαριάς. Η Μαντηλαριά από την πλευρά της διαθέτει άφθονη τανίνη, αλλά συχνά υστερεί σε αλκοόλ και αρωματική ένταση.
Ο συνδυασμός δεν λειτουργεί μόνο στη θεωρία. Κατά τη γευσιγνωσία των δύο μονοποικιλιακών κρασιών που ανέφερα παραπάνω, φτιάχναμε με ζήλο «χαρμάνια» με τα δύο κρασιά μέσα στο ποτήρι, κι όντως: ο συνδυασμός έπειθε περισσότερο από το κάθε κρασί ξεχωριστά.
Για τη δυνατότητα παλαίωσης αυτού του συνδυασμού δεν μπορώ να πω πολλά. Έχει τύχει πάντως να έχω στο ποτήρι μου δύο γνήσια προϊόντα μαζικής παραγωγής, ηλικίας άνω των 20 ετών. Και στέκονταν, τουλάχιστον, ακόμη αξιοπρεπώς. Ο τρύγος 2003 του Μιχαλάκη με 75 βαθμούς έφτανε ίσα ίσα σε πόσιμο επίπεδο και διατηρούσε μάλιστα ακόμη σαφώς τα τυπικά χαρακτηριστικά των κρητικών ποικιλιών. Η αντίστοιχη ετικέτα του Μπουτάρη έπεισε μάλιστα με τη ζωντανή οξύτητα και τις τανίνες που παρέμεναν αισθητές – εκπληκτικοί 84 βαθμοί για ένα εικοσάχρονο κρασί αυτής της – χαμηλότερης – κατηγορίας τιμών.
Προσωπικά, πάντως, οφείλω να ομολογήσω ότι εδώ και καιρό μού λείπει ένα πραγματικά κορυφαίο κρασί από τις δύο αυτές ποικιλίες. Κάθε πρόταση είναι ευπρόσδεκτη …
Κουπάζ με διεθνείς εταίρους
Ακόμη πιο εντυπωσιακό βρίσκω, λοιπόν, το γεγονός ότι πριν από δύο χρόνια συνάντησα ένα πραγματικά καλό κρητικό κρασί που συνδύαζε Μαντηλαριά με μια ακόμα, διεθνή, «αρρενωπή» ποικιλία – Cabernet Sauvignon. Το Sera 2015 του οινοποιείου Σίλβα Δασκαλάκη, χαρμάνι 50:50 των δύο ποικιλιών, αποκαλύπτει στη μύτη μαύρα φρούτα και ώριμα δαμάσκηνα με μια υποψία πίσσας. Παρά το βαθύ, σκούρο χρώμα του, θυμίζει όντως Nebbiolo. Στον ουρανίσκο εντυπωσιάζει πάνω απ' όλα η απίστευτη πυκνότητα. Οι τανίνες που γραπώνονται στον ουρανίσκο στηρίζουν την αίσθηση ότι ντύνει ολόκληρο το στόμα. Μετά από σύντομη κάμψη αμέσως μετά τη συμπυκνωμένη πρώτη γουλιά – που όμως το κρασί ξεπερνά με τον αερισμό – αναπτύσσεται μια ιδιότυπη επίγευση, που θυμίζει βρεγμένο κανναβόσχοινο, μετατρέποντας το κρασί σε γευστική εμπειρία μεγάλης διάρκειας. Εξαιρετικοί 92 βαθμοί για αυτό το κρασί με χαρακτήρα. Έχω μεγάλη περιέργεια να το ξαναδοκιμάσω σήμερα!
Λιγότερο πειστικό βρίσκω συνήθως τον συνδυασμό της Μαντηλαριάς με το Syrah. Η ερυθρή Διαμαντόπετρα Syrah-Μαντηλαριά 2018 του οινοποιείου Διαμαντάκη εμένα προσωπικά με απογοήτευσε: στη μύτη κυριαρχούν καπνιστές νότες Syrah, ενώ στον ουρανίσκο τονισμένη οξύτητα και αδρές τανίνες καλύπτουν το φρούτο. Με μόλις 12,5% αλκοόλ, επιπλέον, του λείπει κάποια σάρκα. Κρασί κάπως ανισόρροπο, στο οποίο θα έδινα οριακά 88 βαθμούς. Ο Κωνσταντίνος Λαζαράκης MW γράφει στο The Wines of Greece (σ. 370): «Diamantopetra is the most prestigious line … Although most Cretan producers blend Syrah with the softer Kotsifali, in Diamantopetra Red Diamantakis blends it with Mandilaria, and comes out a winner …» Αυτό προσωπικά δεν μπορώ καθόλου να το καταλάβω. Ωστόσο, τον τρύγο 2020 τον βαθμολόγησε πρόσφατα ο Peter Pharos με 92+ – και μάλιστα ενώ για τον τρύγο 2017 είχε δώσει τους μάλλον συγκρατημένους 89+. Ίσως λοιπόν να βρίσκεται σε εξέλιξη μια ουσιαστική ανοδική πορεία. Θα το παρακολουθώ στενά …
Προσωπικά πιστεύω (μαζί με την πλειονότητα των Κρητών οινοποιών, που μόλις αναφέρθηκε) ότι το Syrah ταιριάζει πολύ καλύτερα με το Κοτσιφάλι – αν θέλει καν κανείς να συνδυάσει το Syrah με κρητικές ποικιλίες. Το Φιλοξενία Syrah-Κοτσιφάλι 2017 του Κτήματος Ευφροσύνη προσφέρει κλασικές νότες λιαστής φράουλας και ροδοπέταλων. Οι τανίνες εδώ είναι σαφώς πιο στρογγυλές από ό,τι στον συνδυασμό με τη Μανδηλαριά· η μακριά επίγευση, ωστόσο, ελάχιστα καινούργια προσθέτει. Με 14,5% αλκοόλ, στέρεο δείγμα αυτού του χαρμανιού. 89 βαθμοί.
Ακόμα πιο πειστικός αποδεικνύεται ο συνδυασμός στο Enstikto 2015 του οινοποιείου Σίλβα Δασκαλάκη, που αποτελείται από 70% Κοτσιφάλι και 30% Syrah, με ένα χρόνο παλαίωσης σε νέα γαλλικά βαρέλια δρυός. Στην τελευταία γευσιγνωσία το 2022 παρουσιάστηκε σε κορυφαία φόρμα. Αληθινή βόμβα τανίνων, που κατά πάσα πιθανότητα χρειάστηκε και την τελευταία μέρα της ωρίμανσής της. Οι τανίνες, βέβαια, δεν έχουν γίνει ακόμη φίνες – και μάλλον δεν θα γίνουν ποτέ, αλλά δεν βγαίνουν ενοχλητικά στο προσκήνιο – περιμένουν το κατάλληλο χορταστικό πιάτο που θα τις συνοδεύσει. Τους εξαιρετικούς 94 βαθμούς τους οφείλει πάνω απ' όλα σε ένα χαρακτηριστικό του: στο εκπληκτικά φρέσκο φρούτο του. Το κεράσι – ιδίως το κράνο – είναι παρόν από την πρώτη γουλιά και παραμένει σε επίγευση αξιοσημείωτα μακρά για την κατηγορία τιμής του. Κρασί που θέλω οπωσδήποτε να ξαναδοκιμάσω κάποια στιγμή!
Όλο αυτό λειτουργεί εξαιρετικά και ως ροζέ. Το αποδεικνύει ο ροζέ Μελισσινός 2022 του Κτήματος Πατεριανάκη. Το βαθύ χρώμα μαρτυρά τη μέθοδο saignée. Άφθονα μούρα στη μύτη. Διακρίνεται και μια νότα ντομάτας. Για μια στιγμή πήγε το μυαλό μου στο Ξινόμαυρο. Στον ουρανίσκο, το κρασί είναι δυναμίτης – γραπώνει τον ουρανίσκο με τις τανίνες του, και αυτό παρά το Κοτσιφάλι! Η οξύτητα είναι μάλλον χαμηλή, η αίσθηση φρουτένιας γλύκας αισθητά τονισμένη. Χωρίς όμως ίχνος από ζαχαρωτό! Αληθινή ανακάλυψη, που έκανα μόλις πέρυσι – κι ας είναι η παλαιότερη ετικέτα του οινοποιείου. 93 βαθμοί.
Λοιπόν: η ιδέα ότι η Μαντηλαριά χρειάζεται «θηλυκό» ταίρι στο χαρμάνι είναι κατά τη γνώμη μου σε μεγάλο βαθμό μύθος. Και με το Κοτσιφάλι η εικόνα είναι, κατ' εμέ, απολύτως ανάλογη: κι εδώ η κρητική ποικιλία λάμπει πάνω απ' όλα σε συνδυασμό με την – τρόπον τινά – μαλακή μπορντολέζικη επιλογή. Αυτό το αποδεικνύει εντυπωσιακά ο Τακιμί Κοτσιφάλι-Merlot 2019 του Κτήματος Αγελάκη (που, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, έχει στη γκάμα του και εξαιρετικό μονοποικιλιακό Merlot). Εδώ το Κοτσιφάλι (70%) συνδυάζεται με Merlot (30%). Στη μύτη, νότα στάβλου που ανοίγει σε ισορροπημένο στόμα με μαλακές, στρογγυλεμένες γωνίες. Οι 14 βαθμοί αλκοόλ είναι άψογα ενσωματωμένοι και χαρίζουν ακριβώς όση ζεστασιά χρειάζεται χωρίς να επισκιάζουν το φρούτο. 92 βαθμοί – να η απόδειξη ότι Κοτσιφάλι και Merlot μαζί μπορούν να δώσουν εξαιρετικό κρασί. (Τόσο μεγαλύτερη, λοιπόν, η απογοήτευσή μου που ο ερυθρός Τακιμί από το 2021 και μετά είναι μονοποικιλιακό Κοτσιφάλι … που όμως δεν έχω δοκιμάσει ακόμη.)
Τι γίνεται αν προσθέσει κανείς και Syrah και Merlot (από 20% το καθένα) στο Κοτσιφάλι; Κάτι εντελώς διαφορετικό: ο Impetus Κοτσιφάλι-Merlot-Syrah 2019 του Οινοποιείου Τιτάκη είναι για μένα ένα από τα πιο απογοητευτικά ερυθρά κρασιά της Κρήτης που βρέθηκαν στο ποτήρι μου τα τελευταία χρόνια. Η φρέσκια μύτη, που θυμίζει μαρμελάδα κεράσι, δίνει μεν ελπίδες, στον ουρανίσκο όμως κυριαρχούν όξινες, άγουρες νότες. Το αλκοόλ στο 13% δεν καταφέρνει να δέσει τα αρώματα. 83 βαθμοί. (Ο Paul Gegas δίνει πάντως 87 βαθμούς στον τρύγο του 2018 – ο 2019 απείχε σαφώς από αυτό το επίπεδο.)
Πώς γίνεται καλύτερα, το δείχνει το χαρμάνι Merlot-Syrah-Κοτσιφάλι 2019 του οινοποιείου Μενεξές – οινοποιείο που ήδη απέδειξε με το μονοποικιλιακό του Merlot (βλ. παραπάνω) ότι την ποικιλία αυτή την κατέχει στην Κρήτη. Κυριαρχούν αρώματα σκούρων μούρων, στο στόμα είναι στρογγυλό και μαλακό. Το αλκοόλ (14%) είναι άψογα δεμένο. Λίγη περισσότερη δομή θα καθιστούσε το κρασί ακόμη πιο εντυπωσιακό, αλλά πίνεται ιδανικά ήδη από τώρα και δεν χρειάζεται περαιτέρω παλαίωση. 93 βαθμοί.
###
Λιάτικο – αναβαθμισμένο σε κουπάζ
Ας επανέλθουμε τώρα σε αυτό που θεωρώ τον αληθινό βασιλιά της Κρήτης: το Λιάτικο, μία από τις λίγες ελληνικές ποικιλίες που κατά τη γνώμη μου διαθέτουν πραγματικά δυναμικό των 100 βαθμών. (Το Βιδιανό, το αγαπημένο μου από τις λευκές ποικιλίες, όπως ανέφερα, μάλλον δεν το έχει – αν και τα κρασιά του τα πίνω πραγματικά με μεγάλη, μεγάλη ευχαρίστηση!)
Αρχίζουμε με μια εξαίρεση, γιατί είναι ροζέ – και γιατί είναι η μοναδική μέχρι στιγμής φιάλη που δοκίμασα από το πάτωμα. Μου έσκασε στα χέρια καθώς την ακουμπούσα κάτω … Το Πετεινάρι 2021 του Οινοποιείου Ευφροσύνη είναι χαρμάνι από Λιάτικο και Κοτσιφάλι. Στη μύτη δείχνει πολύ φρέσκο, με άφθονο πράσινο μήλο. Στον ουρανίσκο όμως έχει γεμάτη, βελούδινη λιπαρότητα και αφήνει να διαφανούν πολλά κόκκινα φρούτα στη μακριά, εντυπωσιακή επίγευση. Πετυχημένο ροζέ με σοβαρό νεύρο, που μπορεί να χαρίσει πολύ κέφι σε πάρτι στον κήπο (ας ελπίσουμε με λιγότερο χιόνι απ' ό,τι στη φωτογραφία παρακάτω). Οπωσδήποτε πολύ καλοί 89 βαθμοί.
Στα ερυθρά, ας ρίξουμε πρώτα μια ματιά σε ένα χαρμάνι πιο διεθνούς χαρακτήρα στο οποίο το Λιάτικο παίζει υποστηρικτικό ρόλο: το Cornelia Merlot-Syrah-Λιάτικο 2018 του Κτήματος Αγγελάκη παντρεύει τις δύο διεθνείς ποικιλίες με την κρητική. Ελαφρές οξειδωτικές νότες δένουν με αρώματα καπνού και δαμάσκηνου. Οι 13,5 βαθμοί αλκοόλ χαρίζουν βάθος χωρίς βάρος. Μοναδικό και ισορροπημένο κρασί: 92 βαθμοί. Θα ήθελα να βλέπω περισσότερα τέτοια χαρμάνια.
Μικρή παρένθεση: αρκετά δημοφιλή είναι επίσης τα χαρμάνια όπου το Κοτσιφάλι παίρνει τη θέση του Merlot. Το Enotria του Δουλουφάκη, για παράδειγμα, είναι αξιοπρεπής βασική ετικέτα στην κατηγορία αυτή – δεν έχω όμως πρόχειρη αυτή τη στιγμή γραπτή αξιολόγηση.
Ας περάσουμε όμως στον πραγματικό πρωταγωνιστή: Λιάτικο με συμμετοχή Μαντηλαριάς. Σε δύο εξαιρετικά κρασιά του Κτήματος Οικονόμου αποκαλύπτεται πλήρως το δυναμικό αυτού του συνδυασμού. Ο Mirabello 2015, χαρμάνι Λιάτικου και Μαντηλαριάς σε αναλογία 60:40, παρουσιάζεται γεμάτος ζωντάνια και ενέργεια. Ανοιχτό ρουμπινί με γρανατί ανταύγειες. Στη μύτη ώριμα δαμάσκηνα, κόκκινα κεράσια, καραμέλα, δέρμα και νύξεις κέδρου και θυμαριού. Στον ουρανίσκο οι τανίνες είναι μοναδικές – σχεδόν προσγειώνεσαι πάνω τους, σαν την απαλή πρόσκρουση ενός φουσκωτού στην επιφάνεια του νερού. Καπνιστές νότες στο βάθος και φρέσκια οξύτητα εξισορροπούν το ζουμερό φρούτο, που καταλήγει σε μακρύ, κομψό φινάλε. 96 βαθμοί – και εξαιρετική σχέση ποιότητας-τιμής γύρω στα 50 €! Άλλοι αξιολογούν αυτό το κρασί πιο συγκρατημένα, αλλά αυτή η επιφυλακτικότητα μού φαίνεται απολύτως εύλογη, με δεδομένο το πώς στάθηκε πρόσφατα στην άμεση σύγκριση με τον «μεγαλύτερο αδερφό» του, στον οποίο και περνάμε τώρα …
Η Αντιγόνη 2004 (ΠΟΠ Σητεία) είναι χαρμάνι 80% Λιάτικο και 20% Μαντηλαριά (Βοϊδομάτι). Αληθινός θρύλος, απίστευτα εκλεπτυσμένη. Στο ποτήρι ανοιχτό γρανάτη με κεχριμπαρένιες αντανακλάσεις. Πολύπλοκα αρώματα αποξηραμένου κερασιού, σύκου, μεσογειακών βοτάνων, δέρματος, και υποψία βανίλιας. Δείχνει νεότερη από τον Mirabello 2015. Στο στόμα, αποκάλυψη: από το πρώτο κλάσμα του δευτερολέπτου, αρώματα, οξύτητα, γλυκύτητα και απίστευτα στιλπνές τανίνες ενώνονται σε τέλεια αρμονία. Δυνατή, κομψή και αξέχαστη. Στις αρχές της περσινής χρονιάς της είχα δώσει 97 βαθμούς. Πίνοντάς την ξανά το βράδυ της παραμονής της Πρωτοχρονιάς, οφείλω να την ανεβάσω στους 98. Ένα από τα καλύτερα ελληνικά ερυθρά κρασιά – και αυτή τη φορά υπάρχει ευρύτατη συναίνεση ανάμεσα σε Έλληνες και ξένους οινοκριτικούς: ο Paul Gegas δίνει 97 βαθμούς, όπως κι ο Γιάννης Αθανασακόπουλος. Το Wine & Spirits δίνει 96, το Int'l Wine Review 96-97 – κι οι δύο Masters of Wine Susie Barrie και Peter Richards είναι απολύτως ενθουσιασμένοι, ανακηρύσσοντάς την μάλιστα κρασί της χρονιάς. (Οι 18/20 της Jancis Robinson δεν είναι λίγοι, συγκριτικά όμως μοιάζουν αναπάντεχα συγκρατημένοι.) Τα 120 ευρώ δεν είναι λίγα, αλλά σε αυτή την περίπτωση απόλυτα δικαιολογημένα. Πιείτε την τώρα ή αφήστε την στην κάβα για άλλη μια δεκαετία.
Δεδομένης της ποιότητας του προαναφερθέντος κρασιού, περιμένω με μεγάλη ανυπομονησία την Αντιγόνη 1999, που αναμένεται να βγει φέτος στην αγορά. Ας ειπωθεί λοιπόν φωναχτά η σκέψη που μάλλον κάνουν πολλοί: Θα είναι κρασί των 100 βαθμών;
Για σκόπιμα αντικλιμακτικό κλείσιμο, το κρασί που πλησιάζει περισσότερο αυτόν τον πολυαναμενόμενο τρύγο: το Σητεία 2000 του Κτήματος Οικονόμου, επίσης κλασικό χαρμάνι 80:20 από Λιάτικο και Μαντηλαριά. Δυστυχώς το δοκίμασα μόνο από ένα μπουκάλι που αγόρασα διαδικτυακά στην Ελλάδα. Οι συνθήκες φύλαξης, όπως έδειξε ο φελλός, μάλλον δεν ήταν άριστες. Παρ' όλα αυτά, το κρασί δείχνει ελκυστική ωριμότητα με πολύπλοκα αρώματα άγριων βοτάνων, καραμέλας και γήινου θυμαριού, μαζί με αναπάντεχα φρέσκια οξύτητα. Το ότι το φινάλε σβήνει κάπως νωρίς ίσως οφείλεται στους μόλις 12% αλκοόλ ή στη μη ιδανική φύλαξη. Στο οινοποιείο δίνω πίστωση εμπιστοσύνης, οπότε υποθέτω ότι ο τελευταίος παράγοντας όντως έπαιξε ρόλο – από καλοδιατηρημένα μπουκάλια θα άξιζε μάλλον γύρω στους 94 βαθμούς. (Στο wein.plus παίρνει 85 βαθμούς … αυτό είναι πραγματικά γελοίο και δεν μπορεί να το πάρει κανείς στα σοβαρά.) Αν ποτέ πέσει στα χέρια μου ένα σωστά φυλαγμένο μπουκάλι, εννοείται πως θα επανέλθω.
Σχόλια