Κτήμα Βιβλία Χώρα

Το Κτήμα Βιβλία Χώρα είναι το ιδανικό οινοποιείο για να συζητηθεί αμέσως μετά το πρόσφατα παρουσιασμένο Κτήμα Γεροβασιλείου. Ο Ευάγγελος Γεροβασιλείου και ο Βασίλης Τσακτσαρλής είναι παιδικοί φίλοι από την Επανομή, όπου ο πρώτος διατηρεί μέχρι σήμερα το γνωστό του οινοποιείο. Σπούδασαν και οι δύο στη Θεσσαλονίκη (ο Γεροβασιλείου γεωπονία, ο Τσακτσαρλής χημεία) και στη συνέχεια ειδικεύτηκαν στην οινολογία στο Πανεπιστήμιο του Bordeaux. Ενώ ο Γεροβασιλείου προσλήφθηκε κατόπιν ως οινολόγος στο οινοποιείο Πόρτο Καρράς, ο Τσακτσαρλής εντάχθηκε το 1992 επίσης σε έναν άλλο μεγάλο ελληνικό οίκο, στη νεοϊδρυθείσα τότε Domaine Costa Lazaridi. Εκεί δημιούργησε αμέσως στην αρχή τον Amethystos, που ιδίως στην ερυθρή του εκδοχή παραμένει μέχρι σήμερα εξαιρετικά δημοφιλής. Εισήγαγε τότε πρωτοποριακά νέες μεθόδους στην ελληνική οινοπαραγωγή - ψυχρή εκχύλιση και άλλες. Γύρω στο γύρισμα της χιλιετίας, οι δύο παιδικοί φίλοι εκπλήρωσαν ένα όνειρο και ίδρυσαν μαζί ένα κορυφαίο οινοποιείο - τη «Βιβλία Χώρα».

Για τον σκοπό αυτό διάλεξαν μια τοποθεσία στους πρόποδες του Παγγαίου - εξ ου και το όνομα της μικρής ΠΓΕ - περίπου 100 χλμ. ανατολικά της Θεσσαλονίκης (περίπου 50 χλμ. δυτικότερα βρίσκεται η μικρότερη Καβάλα, που δίνει τη μεγαλύτερη ΠΓΕ Καβάλα), κοντά σε ένα χωριουδάκι με το όνομα Κοκκινοχώρι. Το 1998 φυτεύτηκαν τα πρώτα 7 εκτάρια, το 2001 χτίστηκε το ίδιο το οινοποιείο και παρήχθη ο πρώτος τρύγος.

Από τους δύο ιδιοκτήτες, ο Τσακτσαρλής είναι υπεύθυνος για όλες τις αποφάσεις που αφορούν την οινοπαραγωγή, ακόμη κι αν υπάρχει φυσικά πολύ στενή συνεννόηση σε ό,τι αφορά τις αγορές και παρόμοια ζητήματα. Το τι παρήχθη στα τώρα ακριβώς 20 χρόνια υπό τη διεύθυνση του Τσακτσαρλή θα μας απασχολήσει σε λίγο - πρώτα όμως πρέπει να σταθούμε σύντομα στην ίδια την τοποθεσία, και στο όνομα που φέρει το κτήμα. Και γι' αυτό χρειάζεται μια μικρή αναδρομή ...

Στην ιστοσελίδα του κτήματος αναφέρεται:

The Phoenicians, esteemed navigators and merchants, came to the Pangeon area in search of precious metals and first introduced a special grape variety known as 'Biblia". The same variety continued to be cultivated for centuries and the wine made from it was called "Bilinos Oenos '' (which means wine in ancient Greek). The whole area was named "Biblia Chora" – land of Biblia after it, as appears in historical writings of Isiodos, Theoktitos and Michail Psellos.

Όσον αφορά την ιστορία της λέξης, πρέπει πράγματι να γυρίσουμε πίσω στους Φοίνικες. Επρόκειτο για σημιτικό λαό που εγκαταστάθηκε στον Λεβάντε την 1η χιλιετία π.Χ. και φημιζόταν για τη ναυτιλία. Σημαντική τους έδρα ήταν η σημερινή «Βύβλος», όπως την ονόμαζαν οι αρχαίοι Έλληνες. (Πώς ακριβώς κατέληξαν οι Έλληνες σε αυτό το όνομα - που στο πρωτότυπο αποτελείται από τα σημιτικά σύμφωνα «Gbl» - παραμένει ασαφές. Χρειάζεται κανείς να παρακούσει αρκετά ...) Επειδή ο πάπυρος από την Αίγυπτο - το σημαντικότερο υλικό γραφής της εποχής - είχε εκεί το κύριο εμπορικό του κέντρο, ο κύλινδρος παπύρου ονομάστηκε σύντομα ο ίδιος βυβλίον ή βιβλίον. Μέχρι σήμερα το «βιβλίο» κρατά αυτό το όνομα. Και στα γερμανικά, ένα βαρύ βιβλίο (στην ουσία μια μικρή βιβλιοθήκη) ονομάζεται από εδώ «Bibel» - Βίβλος. Οι Γερμανοί, παρεμπιπτόντως, δεν το προφέρουν «Vivel» μόνο και μόνο επειδή η εξέλιξη πέρασε μέσα από τα εκκλησιαστικά λατινικά του Μεσαίωνα (ο πληθυντικός για τα «γραπτά», βιβλία, γίνεται το λατινικό «biblia», από το οποίο αναπτύσσεται το μεσαιωνικό γερμανικό «biblie» και «bibel»). Αυτό το ενδιάμεσο βήμα εξηγεί άλλωστε και γιατί στις σύγχρονες μεταγραφές του ελληνικού γράμματος βήτα (Β,β) χρησιμοποιείται στα γερμανικά συχνά το «B,b», παρόλο που αυτό δεν αντιστοιχεί πια στην πραγματική προφορά εδώ και περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια (η προφορά των αρχαίων ελληνικών ακολούθησε τη δική της εξέλιξη στην αρχαιότητα, που ολοκληρώθηκε σε μεγάλο βαθμό γύρω στο γύρισμα της χιλιετίας). Αν ήθελε κανείς να είναι συνεπής, θα έπρεπε να χρησιμοποιεί «V,v» - και να γράφει «Vivlia Chora» στις φιάλες.

Πώς όμως επιστρέφουμε από αυτή την εκδρομή στην αρχαιότητα στο οινοποιείο μας; Μια σύντομη ματιά στις πηγές δείχνει ότι η περιοχή ήταν πράγματι γνωστή στην αρχαιότητα ως Βιβλία χώρα ή, εν συντομία, Βιβλίνη. Και ήταν πράγματι φημισμένη για το κρασί της, τον Βίβλινο οίνο. Ο Θεόκριτος, για παράδειγμα, βάζει να σερβίρεται στη Σικελία «βίβλινος» οίνος, που παρά τη μακρά παλαίωση εξακολουθούσε προφανώς να εντυπωσιάζει:

Δύο κοτόπουλα είχα σφάξει, κι ένα γουρουνόπουλο του γάλακτος· άνοιξα και βίβλινο κρασί, με υπέροχο άρωμα, τεσσάρων σχεδόν χρόνων, και όμως σαν να βγήκε μόλις από το πατητήρι. Κρεμμύδια έβαλα στο τραπέζι και σαλιγκάρια· υπέροχο πιοτό ήταν. Ύστερα κερνούσαν ανέρωτο, να πιει κανείς στην υγειά όποιου ήθελε, αρκεί να έλεγε το όνομά του· και τα φωνάζαμε δυνατά και πίναμε, όπως άρεσε στον καθένα.

Οι αρχαίοι ετυμολόγοι δεν συμφωνούσαν όμως, όπως φαίνεται, αν το κρασί αυτό ονομάστηκε απλώς από την περιοχή - ή από μια ποικιλία σταφυλιού που απαντούσε εκεί, με το όνομα Βιβλία. Η ποικιλία αυτή λέγεται ότι υπήρχε και στη Νάξο. Ένας σήμερα άγνωστος ποταμός του νησιού με το όνομα Βίβλος αναφέρεται γι' αυτό ως συνονόματος. Απ' όσο μπορώ να δω, η έρευνα σήμερα τείνει πράγματι να ανάγει το όνομα του κρασιού στην περιοχή ανάμεσα στο Παγγαίο και τη θάλασσα (περίπου 10 χλμ.), ενώ το ίχνος της Νάξου θα μπορούσε να εξηγηθεί από την παρουσία Θρακών στο νησί - ως δευτερογενής εξαγωγή, ας πούμε.

Εκεί όπου βρίσκεται σήμερα το οινοποιείο Βιβλία Χώρα, καλλιεργούνταν λοιπόν κατά πάσα πιθανότητα στην αρχαιότητα ένας πολύ φημισμένος «βίβλινος οίνος». Το αν χρειαζόμαστε όμως πραγματικά τους Φοίνικες ως προϊστορία δεν μου είναι απολύτως σαφές. Ή μάλλον: έπειτα από σύντομη επισκόπηση των πηγών, δεν φαίνεται ξεκάθαρο τι είδους «αιτία» υποτίθεται ότι αποτελούν οι Φοίνικες. Στην Ηράκλεια Λυγκηστίδα - στη σημερινή Βόρεια Μακεδονία - επιγραφή του 4ου αιώνα π.Χ. κάνει πράγματι λόγο για «βιβλίνα» φύτευση αμπέλου (βυβλίνα μασχάλα), και εκεί τουλάχιστον εννοείται φύτευση με υλικό από την πόλη Βύβλο. Απ' όσο όμως μπορώ να δω, η παρουσία των Φοινίκων στη Θράκη δεν φαίνεται να τεκμηριώνεται αρχαιολογικά. Μήπως λοιπόν - αναρωτιέμαι, χωρίς καμία ειδίκευση στο πεδίο - οι Φοίνικες έπαιξαν ρόλο μόνο ως «υποβολείς», όχι όμως ως φυσική αιτία, δηλαδή ως αμπελουργοί; Με άλλα λόγια: μήπως η Βιβλία χώρα δεν είναι απλώς η «χώρα του παπύρου»; Ο πάπυρος, σύμφωνα με τον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο (Φυσική Ιστορία 13,12), δεν φυτρώνει μόνο στην Αίγυπτο αλλά και βορειότερα.

Τέλος: ακόμη κι αν η φοινικική επιρροή έδωσε πράγματι το όνομα στην περιοχή, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι Φοίνικες θαλασσοπόροι έφεραν και την ποικιλία με το πλοίο. Εξίσου νοητή φαίνεται και η εξής αλληλουχία: η περιοχή ονομάζεται από τους Φοίνικες της Βύβλου > το κρασί της περιοχής ονομάζεται από τη βιβλίνη περιοχή. Η δεύτερη εκδοχή δεν είναι καθόλου αδιάφορη, γιατί πριν από μερικά χρόνια ο Τσακτσαρλής ανακάλυψε στο Παγγαίο μια ποικιλία που, σύμφωνα με την ανάλυση DNA, είναι παλαιά ελληνική ποικιλία. Το κρασί πωλείται με το όνομα «Βίβλινος», κάτι που, με δεδομένα τα ιστορικά στιγμιότυπα που παρουσιάστηκαν εδώ, επιτρέπει φυσικά συναρπαστικές εικασίες ... τουλάχιστον εφόσον το αρχαίο κρασί παγκόσμιας φήμης δεν ανάγεται σε κλήματα από τον Λεβάντε. Επιτρέπεται λοιπόν να συνεχίσει κανείς να κάνει εικασίες με απόλαυση ...

Με την αναφορά στον σύγχρονο «Βίβλινο» επιστρέφουμε στα προϊόντα του οινοποιείου. Αυτά προέρχονται από σταφύλια 48 εκταρίων ιδιόκτητων αμπελώνων και 30 εκταρίων συμβεβλημένων παραγωγών. Ολόκληρη η καλλιέργεια είναι βιολογική. (Και τα ίδια τα κρασιά παράγονταν έως τώρα με βιολογικές προδιαγραφές, αλλά - με δύο εξαιρέσεις - δεν είχαν ακόμη πιστοποιηθεί. Αυτό αλλάζει αυτή τη στιγμή για ολόκληρο το πρόγραμμα.) Το terroir χαρακτηρίζεται από το παιχνίδι θαλασσινής αύρας και δροσερού ορεινού αέρα, κάτι που ευνοεί ιδιαίτερα την ήπια ωρίμαση των σταφυλιών.

Αν και το οινοποιείο ξεκίνησε με πολύ συγκεντρωμένο πρόγραμμα, απασχολεί πλέον πάνω από 70 εργαζομένους και πουλά ήδη 16 διαφορετικά προϊόντα. Η σειρά Etos - ένα Merlot και ένα Cabernet Sauvignon - παράγεται πάντως μόνο σε εξαιρετικές χρονιές. Το κρασί του κτήματος «Κτήμα Βιβλία Χώρα» κυκλοφορεί σε ερυθρό, ροζέ και λευκό, με το Αγιωργίτικο (στο ερυθρό) και το Ασύρτικο (στο λευκό) να μπαίνουν στο παιχνίδι ως γηγενείς συμμετέχοντες στο χαρμάνι. Παρόμοια είναι η κατανομή ρόλων στη σειρά Plagios. Στη σειρά Areti, οι δύο προαναφερθείσες γηγενείς ποικιλίες ανεβαίνουν μόνες στη σκηνή. Στον Ovilos η εικόνα είναι μεικτή: ο λευκός είναι χαρμάνι Ασύρτικου και Sémillon, ο ερυθρός γίνεται από Cabernet Sauvignon. Στη σειρά Sole, τέλος, Sémillon, Vidiano και Pinot Noir εμφανίζονται το καθένα «σόλο». (Καλά, το πρώτο έχει και λίγο Traminer μέσα.) Και ναι, υπάρχει βέβαια και ο μυστηριώδης «Βίβλινος» ως ερυθρός και ως ροζέ ... Τα κρασιά εισαγωγής (ερυθρό, λευκό, ροζέ) αποτελούν άλλωστε με συνολικά 520 χιλιάδες φιάλες τη μερίδα του λέοντος της παραγωγής. Οι ετικέτες Ovilos και Plagios κυμαίνονται περίπου μεταξύ 25 και 15 χιλιάδων φιαλών η καθεμία. Αυτή η τάξη μεγέθους ισχύει ακόμη και για το λευκό Areti, ενώ το ερυθρό Areti βρίσκεται πλέον μόλις στις περίπου 7000 φιάλες. Η σειρά Sole εκτείνεται από 10 χιλιάδες φιάλες (Pinot Noir) έως μόνο 4000 φιάλες (Vidiano).

Με αυτά τα κρασιά, το Κτήμα Βιβλία Χώρα συμμετέχει σε διεθνείς διαγωνισμούς και δοκιμές όσο σχεδόν κανένα άλλο ελληνικό οινοποιείο. Ιδίως ο λευκός Ovilos φαίνεται να έχει κερδίσει πολλά μέλη κριτικών επιτροπών. Ο 2018 πήρε για παράδειγμα 95 βαθμούς Robert Parker από τον Mark Squires. Την ίδια βαθμολογία πήρε στα «Decanter World Wine Awards» και το Sole Sémillon 2017 στις δύο τελευταίες χρονιές δοκιμών (2019 και 2020). Οι χρονιές 2018 και 2019 του λευκού Ovilos έφτασαν εκεί μάλιστα τους 97 βαθμούς! (Με εξαίρεση τρεις περιπτώσεις από τη Σαντορίνη, κανένα ελληνικό κρασί δεν έχει βαθμολογηθεί εκεί καλύτερα.) Ακόμη κι αν διατηρεί κανείς κάποιες αμφιβολίες για την αξία τέτοιων βαθμολογιών (βλ. εδώ), σε αυτή τη συνέπεια δείχνουν οπωσδήποτε την υψηλή ποιότητα του οινοποιείου.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η δοκιμή «50 Great Greek Wines», που διεξήχθη με μεγάλη επάρκεια. Αξιοσημείωτο είναι εκεί ότι το Κτήμα Βιβλία Χώρα εμφανίζεται τρεις φορές στη λίστα των 50 κορυφαίων κρασιών. Και πάλι - φυσικά - με τον «Ovilos White», στη θέση 21. Αξίζει όμως να αναφερθεί και ότι με το λευκό «Areti» κατάφεραν να τοποθετήσουν ένα Ασύρτικο που δεν προέρχεται από τη Σαντορίνη στο Top 10 (θέση 6). Και κάτι ακόμη δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητο: στη θέση 39 βρίσκεται το «Κτήμα Βιβλία Χώρα» λευκό - ήδη μια ξεχωριστή ιστορία επιτυχίας για ένα κρασί εισαγωγής, που μπορεί κανείς να το βρει σερβιρισμένο και σε καλύτερες ελληνικές ταβέρνες της επαρχίας ...

Πίσω από αυτές τις διαρκείς επιτυχίες κρύβεται μεγάλο πάθος για την ελληνική αμπελουργία (υπάρχει αντίστοιχα και πειραματικός αμπελώνας με 36 ποικιλίες) και ασυμβίβαστη στάση σε ό,τι αφορά την ποιότητα. Έτσι, όχι μόνο περιορίζεται η απόδοση για τα κορυφαία κρασιά στα 35-40 hl/ha, αλλά τηρείται και για τα κρασιά Βιβλία Χώρα ένα εύρος 48-50 hl/ha.

Σύντομα θα παρουσιάσουμε εδώ στην ιστοσελίδα τα επιμέρους κρασιά του κτήματος. Και γενικότερα θα ακούμε συχνά ακόμη για το Κτήμα Βιβλία Χώρα. Γιατί αυτή την περίοδο ιδρύει ή αποκτά μικρά οινοποιεία-αποικίες σε άλλες τοποθεσίες με μοναδικό terroir. Σε αυτά ανήκουν το Titos Efichidis στη Γουμένισσα και το Mikra Thira στη Θηρασιά. Ιδιαίτερα συναρπαστικό για τους φίλους του ελληνικού κρασιού από τη Γερμανία: η αναβίωση του κτήματος του Christos Kokkalis από τη διακριτική ΠΓΕ Ηλεία. Τα κρασιά του - πάνω απ' όλα ο Trilogia - έβαλαν εκεί για πολλούς το ελληνικό κρασί για πρώτη φορά στο τραπέζι. Η ιστορία επιτυχίας πρόκειται τώρα να συνεχιστεί ως Ktima Dyo Ypsi.

Τέλος, καλό είναι να το γνωρίζουν οι Γερμανοί οινόφιλοι: στο κτήμα εργάζεται η γερμανικής καταγωγής χημικός Annegret Stamos (a.stamos@bibliachora.gr· +306948240360· μέσα στη χρονιά θα αναλαμβάνει όλο και περισσότερο η κόρη της). Είναι εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες το δεξί χέρι του Τσακτσαρλή, γνωρίζει τη σύγχρονη ελληνική αμπελουργία σαν την τσέπη της και μπορεί να μιλήσει για τα ζητήματά της με επάρκεια όσο σχεδόν κανείς άλλος.

Ιστοσελίδα του οινοποιείου: εδώ.

Instagram: εδώ.

Facebook: εδώ.