Merlot 2021: Η Ελλάδα σε διεθνή σύγκριση

Το Merlot δεν τα έχει εύκολα. Η ποικιλία που στο Pomerol και το Saint-Émilion παράγει μερικά από τα ακριβότερα κρασιά του κόσμου, αλλού παλεύει με τη φήμη ότι δίνει κρασιά μάλλον αρεστά παρά μεγάλα. Τουλάχιστον από την ταινία Sideways (2004) και μετά, έχει πρόβλημα εικόνας – στα μάτια εκείνων που αφήνουν τον κινηματογράφο να καθορίζει τις οινικές τους προτιμήσεις. Εγώ πάντως αγαπώ την ταινία, αλλά αγαπώ και την ποικιλία.

Σε αυτό το άρθρο θέλω να ρίξω φως στην εσοδεία 2021 και να εξετάσω αναλυτικά πώς τα πάνε ορισμένα ελληνικά Merlot σε σύγκριση με τον διεθνή ανταγωνισμό. Γιατί πιστεύω ότι ο ελληνικός οίνος έχει πλέον φτάσει σε ένα επίπεδο που δικαιολογεί αυτού του είδους την ενδελεχή ανάλυση. Για άλλες χώρες και περιοχές είναι εδώ και καιρό δεδομένο να εξετάζεται κριτικά η ποιότητα ανά τερουάρ, αμπελώνα και εσοδεία. Η Ελλάδα αξίζει το ίδιο – και ανταπεξέρχεται. Ιδού λοιπόν μια πρώτη συμβολή, βασισμένη σε μια γευσιγνωσία του Φεβρουαρίου 2025. Ελπίζω σύντομα να ξαναδοκιμάσω ορισμένα από τα κρασιά που συζητώ εδώ και να αναφέρω αν οι εντυπώσεις επιβεβαιώνονται – για ένα από αυτά το έχω ήδη κάνει παρακάτω.

Μια δύσκολη χρονιά στο Μπορντό

Το 2021 ήταν μια χρονιά που οι καλλιεργητές Merlot στο Μπορντό θα προτιμούσαν να ξεχάσουν. Ξεκίνησε ελπιδοφόρα: ένας ήπιος, υγρός χειμώνας οδήγησε σε πρώιμη εκβλάστηση στα τέλη Μαρτίου. Ακριβώς αυτό όμως αποδείχτηκε μοιραίο. Στις 7 και 8 Απριλίου, σοβαροί ανοιξιάτικοι παγετοί έπληξαν ολόκληρο το Bordelais – από το Médoc μέχρι το Saint-Émilion και το Pomerol, το Graves και το Pessac-Léognan. Οι ήδη εκπτυγμένοι οφθαλμοί ήταν εντελώς εκτεθειμένοι. Σε αυτό προστέθηκε η ανισοραγία (millerandage), που προκάλεσε σημαντικές απώλειες στρεμματικής απόδοσης, ειδικά στο πρώιμο Merlot. Οι οινοποιοί πάλεψαν νύχτες ολόκληρες με κεριά κατά του παγετού και ανεμιστήρες για να σώσουν τη σοδειά τους.

Ο δροσερός Μάιος φρέναρε στη συνέχεια την ανάπτυξη. Μετά την άνθηση, από τα τέλη Ιουνίου ως τις αρχές Ιουλίου, ακολούθησαν σφοδρές βροχοπτώσεις που δημιούργησαν ιδανικές συνθήκες για τον περονόσπορο. Τα κορυφαία κτήματα αντέδρασαν με εντατική φυτοπροστασία και σχολαστική διαχείριση φυλλώματος, αφαιρώντας προσβεβλημένα σταφύλια και αερίζοντας τα κλήματα. Μόνο τον Αύγουστο και τις αρχές Σεπτεμβρίου επέστρεψε ζεστός, ξηρός καιρός, που σταμάτησε τη σήψη και ώθησε την ωρίμαση.

Παρ' όλα αυτά, τα σάκχαρα παρέμειναν χαμηλά. Η συνολικά δροσερή βλαστική περίοδος έκανε αναγκαίο τον χαπταλισμό σε πολλές οινοποιίες. Οι αλκοολικοί τίτλοι θυμίζουν περισσότερο τη δεκαετία του '80 παρά τις δυναμικές εσοδείες 2018, 2019 και 2020. Μικρότεροι χρόνοι εκχύλισης είχαν ως στόχο να αποτρέψουν τις άγουρες, πράσινες τανίνες των κουκουτσιών από το να περάσουν στο κρασί. Ο τρύγος ξεκίνησε στα τέλη Σεπτεμβρίου με το Merlot, μια εβδομάδα αργότερα ακολούθησε το Cabernet Sauvignon – όλα υπό τις συνθήκες της πανδημίας Covid-19.

Οι αποδόσεις κυμάνθηκαν κατά μέσο όρο πέντε ως δέκα τοις εκατό κάτω από τον μέσο, σε μεμονωμένες περιπτώσεις σημαντικά περισσότερο. Τα στοιχεία αυτής της ενότητας βασίζονται στο Wine-Searcher Vintage Report 2021.

Χρειάζεται όμως διαφοροποίηση, γιατί οι δύο όχθες της Gironde αφηγούνται διαφορετικές ιστορίες. Στην αριστερή όχθη το Cabernet Sauvignon ήταν η σωτηρία. Κορυφαία κτήματα όπως τα Lafite και Latour εμφιάλωσαν τα Grand Vin τους με ιστορικά υψηλές αναλογίες Cabernet, έως και 96 τοις εκατό. Το Merlot έπαιξε σε πολλά κρασιά του Médoc το 2021 μόνο δευτερεύοντα ρόλο.

Στη δεξιά όχθη – δηλαδή στο Saint-Émilion και το Pomerol, τα πραγματικά προπύργια του Merlot – τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Εδώ, το «μονοποικιλιακό» είναι ούτως ή άλλως σχετική έννοια: τα περισσότερα κρασιά κυριαρχούνται από Merlot, συμπληρωμένα με Cabernet Franc ως δεύτερη βασική ποικιλία. Το Merlot ευδοκιμεί στα δροσερότερα ασβεστολιθικά και αργιλοασβεστολιθικά εδάφη, το Cabernet Franc στα πιο αμμώδη τμήματα. Το 2021 δεν ήταν στη δεξιά όχθη μια μεγάλη, ομοιογενής χρονιά – αλλά ούτε και απλώς αδύναμη. Η Berry Bros & Rudd τη χαρακτηρίζει εύστοχα «extremely heterogeneous» και ταυτόχρονα χρονιά κλασικής φρεσκάδας αντί της ζεστασιάς και του όγκου των προηγούμενων.

Κρίσιμος παράγοντας ήταν ο χρόνος του τρύγου: τα περισσότερα Merlot βρίσκονταν ήδη στο κελάρι πριν από τις δύσκολες ημέρες του Οκτωβρίου, ενώ το Cabernet Franc μπόρεσε να μείνει περισσότερο στο κλήμα. Εκεί που αυτό πέτυχε, η επιπλέον ωρίμαση έφερε άρωμα, ένταση και φινέτσα στο τελικό αποτέλεσμα. Θα ήταν όμως λάθος να χαρακτηρίσουμε απλοϊκά το 2021 στη δεξιά όχθη «χρονιά Cabernet Franc αντί Merlot». Η πλειονότητα των καλύτερων κρασιών παρέμεινε με κυριαρχία Merlot, ιδίως στις κορυφαίες θέσεις του Pomerol και του Saint-Émilion. Το Cabernet Franc ήταν συχνά το αστέρι στη λεπτομέρεια – όχι το υποκατάστατο. Ταυτόχρονα, η δεξιά όχθη τα πήγε συνολικά λίγο καλύτερα από την αριστερή, γιατί το Saint-Émilion και το Pomerol βρίσκονται σε ελαφρώς θερμότερη θέση και ωρίμασαν νωρίτερα.

Αν συγκρίνουμε το 2021 με τις αμέσως προηγούμενες εσοδείες, ο χαρακτήρας της χρονιάς γίνεται ακόμα πιο σαφής. Το 2018 έφερε πλούτο και δύναμη, το 2019 γοητεία και προσιτότητα, το 2020 συνδύασε δομή με κομψότητα και θεωρείται από πολλούς η κορυφαία από τις τρεις. Το 2021 είναι ξεκάθαρα η πιο ελαφριά, δροσερή και λιγότερο πλούσια χρονιά αυτής της τετράδας. Μπορεί ωστόσο – στις επιτυχημένες περιπτώσεις – να έχει μια ωραία κλασική γραμμή που θυμίζει το στυλ του Μπορντό παλαιότερων δεκαετιών. Η σύντομη εκτίμησή μου για τη δεξιά όχθη 2021: κλασική, δροσερή, συχνά κομψή, αλλά πολύ επιλεκτική. Κορυφαία μόνο με καλό τερουάρ και αυστηρή επιλογή.

Μια εντελώς διαφορετική χρονιά στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, το 2021 αφηγείται μια εντελώς διαφορετική ιστορία. Ο Μάρτιος ήταν κρύος, κάτι που καθυστέρησε την εκβλάστηση – παραδόξως, αυτό ήταν πλεονέκτημα, γιατί οι οφθαλμοί ήταν ακόμα προστατευμένοι κατά τους λίγους ανοιξιάτικους παγετούς. Ο Απρίλιος και ο Μάιος έφεραν έντονη ξηρασία με μεγάλες διαφορές θερμοκρασίας ημέρας-νύχτας, καθυστερώντας την ανθοφορία κατά περίπου μία εβδομάδα.

Το καλοκαίρι ήταν ζεστό και ξηρό – με δύο έντονα κύματα καύσωνα τον Ιούνιο και στα τέλη Ιουλίου/αρχές Αυγούστου, αλλά χωρίς την πίεση ασθενειών που ταλαιπώρησε το Μπορντό. Κανένας περονόσπορος, καμία σήψη. Τα αμπέλια υπέφεραν βέβαια από σημαντικό υδατικό στρες, που μείωσε τις αποδόσεις κατά 10 ως 15 τοις εκατό σε σχέση με το 2020, αλλά οι μικρότερες ρόγες εξασφάλισαν εξαιρετική συμπύκνωση, βαθιά χρωστική εκχύλιση και άριστη φαινολική ωριμότητα.

Από τις διαθέσιμες περιφερειακές εκθέσεις τρύγου προκύπτει μια σαφής ιεραρχία για το 2021: τα ερυθρά ωφελήθηκαν περισσότερο από τα λευκά, οι όψιμες ποικιλίες περισσότερο από τις πρώιμες, οι βόρειες περιοχές περισσότερο από τις νότιες. Έτσι τα συνοψίζει το Δελτίο Τρύγου 2021 του Συνδέσμου Ελληνικού Οίνου (PDF). Στιλιστικά, στα περισσότερα ερυθρά 2021 αναμένεται βαθύ χρώμα, δυνατές τανίνες και υψηλή ωριμότητα – με μέτρια ως χαμηλή οξύτητα. Οι γηγενείς ποικιλίες όπως το ξινόμαυρο, καλύτερα προσαρμοσμένες στις ξηροθερμικές συνθήκες, βρέθηκαν γενικά σε πλεονεκτική θέση. Για διεθνείς ποικιλίες όπως το Merlot πρέπει στο 2021 να κοιτάξει κανείς πιο προσεκτικά την περιοχή.

Ιδιαίτερα το Merlot και η Syrah ωφελήθηκαν από τις συνθήκες – αλλά όχι παντού εξίσου. Η Έκθεση Τρύγου 2021 του Κτήματος Κυρ-Γιάννη, ενός από τα κορυφαία οινοποιεία της Βόρειας Ελλάδας, αναφέρει ρητά ότι αυτές οι δύο ποικιλίες «ευνοήθηκαν» από τη θερινή ξηρασία και ζέστη: τα σταφύλια έφτασαν στο κελάρι υγιή, αρωματικά και πλούσια σε φαινολικές ενώσεις. Στο Αμύνταιο, το Κυρ-Γιάννη βαθμολογεί το δικό του Merlot 2021 με 10 στα 10. Και από τη Δράμα – περιοχή που θεωρείται επισήμως ιδιαίτερα κατάλληλη για διεθνείς ερυθρές ποικιλίες όπως Cabernet Sauvignon, Merlot και Syrah – οι παραγωγοί αναφέρουν παρά τη ζέστη και ξηρασία αρωματική ένταση, εκπληκτική φρεσκάδα και καλή ισορροπία οξύτητας.

Στην Πελοπόννησο, το 2021 είναι πιο ενδιαφέρον αλλά και πιο δύσκολο. Για τη Νεμέα, η επίσημη έκθεση κάνει λόγο για βαθύχρωμα, τανικά κρασιά με σημαντικά μειωμένη ποσότητα – αλλά και συχνά χαμηλή οξύτητα. Το αποτέλεσμα είναι μάλλον δυνατά, δομημένα κρασιά παρά κλασικά ισορροπημένα. Καθοριστικοί ήταν εδώ το υψόμετρο και η διαχείριση νερού: αμπελώνες πάνω από 600 μέτρα αντιμετώπισαν τη ζέστη καλύτερα από χαμηλότερους, μη αρδευόμενους.

Για να τοποθετήσει κανείς σωστά το 2021, βοηθάει η σύγκριση με τις γειτονικές εσοδείες. Το 2019 και το 2020 θεωρούνται στην Ελλάδα οι πιο «κλασικές» χρονιές αναφοράς: το 2019 με αρκετό νερό, χωρίς ακραίους καύσωνες και με ασυνήθιστα υψηλή οξύτητα για μεσογειακά δεδομένα – ένας από τους καλύτερους τρύγους των τελευταίων είκοσι ετών. Το 2020 ήταν σχεδόν υποδειγματική χρονιά για ποικιλιακή τυπικότητα, με ήπιο χειμώνα και καμία ακραία ζέστη κατά την ωρίμαση. Το 2021 αντίθετα είναι η πιο επιλεκτική, πιο δυνατή χρονιά – όχι η πιο αρμονική, αλλά σε καλές θέσεις συχνά ιδιαίτερα συμπυκνωμένη. Όποιος ψάχνει καθαρό, ισορροπημένο Merlot, ας προτιμήσει 2019 ή 2020. Όποιος θέλει ισχυρά, δομημένα κρασιά με βάθος και δυναμικό παλαίωσης, μπορεί να βρει μεγάλη ευχαρίστηση στο 2021 – αρκεί οι παραγωγοί να ήξεραν τη δουλειά τους.

Πώς τα πάνε οι Έλληνες;

Με ενδιέφερε τι μπορούν να καταφέρουν τα ελληνικά Merlot σε αυτή ακριβώς τη δύσκολη χρονιά – και αν μπορούν να σταθούν στο ύψος τους σε διεθνή σύγκριση. Για τον σκοπό αυτό δοκίμασα έξι κρασιά, ανάμεσά τους ένα κρασί αναφοράς από το Pomerol, ένα ιταλικό Merlot παγκόσμιας κλάσης και τέσσερα ελληνικά από πολύ διαφορετικές περιοχές: από την κοιλάδα Αταλάντης μέχρι την Πελοπόννησο και τη Βορειοδυτική Ελλάδα:

• Château La Croix 2021 – Pomerol (90% Merlot, 10% Cabernet Franc)

• Galatrona 2021 – Petrolo, Τοσκάνη (100% Merlot)

• Merlot Αλαργινό 2021 – Κτήμα Χατζημιχάλη, Κοιλάδα Αταλάντης (100% Merlot)

• Lacules Estate Merlot 2021 – Μεσσηνία (100% Merlot)

• The Emperor Limited Edition 2021 – Papargyriou Winery, Κορινθία (95% Merlot, 5% Cabernet Franc)

• Dame Rouge III 2021 – Jima Winery, Άρτα (90% Merlot, 10% Cabernet Franc)

Τι προέκυψε; Τόσο μόνο προλαβαίνω εδώ: η Ελλάδα δεν έχει λόγο να κρύβεται.

Η Γευσιγνωσία

Château La Croix 2021 – Pomerol

Κάθε γευσιγνωσία χρειάζεται ένα σημείο αναφοράς. Για μια σύγκριση Merlot, το Pomerol είναι προφανής επιλογή – εκείνη η μικρή appellation στη δεξιά όχθη της Dordogne που παράγει μερικά από τα ακριβότερα κρασιά με βάση το Merlot στον κόσμο. Pétrus, Le Pin, Lafleur – οι εικόνες αυτές ανήκουν βέβαια σε μια κατηγορία που ξεπερνά τα πλαίσια αυτής της δοκιμής. Το Château La Croix όμως, ως αξιόπιστο Pomerol μεσαίας τιμής, προσφέρει ένα τίμιο, ρεαλιστικό μέτρο σύγκρισης.

Το κτήμα βρίσκεται στο Catusseau, δίπλα ακριβώς στο Château Beauregard, σε αμμοχαλικώδεις αναβαθμίδες με σιδηρούχο έδαφος. Αυτό το τερουάρ θεωρούνταν στο Pomerol επί μακρόν δεύτερης κατηγορίας – πολύ ελαφρύ, πολύ αμμώδες. Μόνο η κλιματική αλλαγή έδειξε ότι ακριβώς αυτά τα εδάφη μπορούν να δώσουν κρασιά ασυνήθιστης φινέτσας. Η οικογένεια Janoueix κατέχει το δεκαεκταράριο κτήμα εδώ και πάνω από 150 χρόνια και διαχειρίζεται κι άλλες θέσεις στη δεξιά όχθη. Σχετικά με τη σύνθεση του 2021: τα δημοσίως διαθέσιμα στοιχεία είναι εκπληκτικά αντιφατικά. Ανάλογα με την πηγή βρίσκει κανείς 90% Merlot με 10% Cabernet Franc ή 95% Merlot με 5% Malbec – ακόμα και ο αλκοολικός τίτλος κυμαίνεται μεταξύ 13,0 και 14,0 τοις εκατό. Μέχρι και η ιστοσελίδα της Lobenberg αναφέρει σε δύο διαφορετικές σελίδες προϊόντων διαφορετικά στοιχεία cuvée για τον ίδιο οίνο και εσοδεία. Για τα ελληνικά κρασιά αυτής της δοκιμής, τα δεδομένα μπορούν συνήθως να επαληθευτούν απευθείας στον παραγωγό· στο Μπορντό, όπου οι πληροφορίες περνούν μέσα από πολλαπλές βαθμίδες négociants, αυτό είναι μερικές φορές δυσκολότερο. Εδώ βασίζομαι στο 90% Merlot και 10% Cabernet Franc με περίπου 13,5% αλκοόλ.

Ο La Croix 2021 είναι πολύ πυκνός στη μύτη, και η πυκνότητα συνεχίζεται στην πρώτη γεύση. Πολλά σκούρα φρούτα, κυρίως αγριοτσίπουρο, με μια λεπτή νότα σανταλόξυλου που στρώνεται σαν χαλί κάτω από το φρούτο. Στη συνέχεια όμως, με λίγο αέρα και χρόνο, ο οίνος ανοίγει και δείχνει μια εντελώς διαφορετική πλευρά: χυμώδης, φρουτώδης, αναζωογονητικός – ένα ωραίο, κλασικό Pomerol που δεν θέλει να εντυπωσιάσει με εκχύλιση ή υπερβολικό ξύλο, αλλά μιλάει μέσα από τη σταφυλή και το τερουάρ. 92 βαθμοί.

Περίπου ταυτόχρονα είχα στο ποτήρι τον La Croix 2015 – και η σύγκριση κάνει τη διαφορά εσοδείας χειροπιαστή. Το 2015 θεωρείται στη δεξιά όχθη ένα από τα σαφή αντίβαρα του 2021: το Decanter χαρακτηρίζει τη χρονιά «seductive» – το Merlot ήταν μεγάλη επιτυχία, με πολύ φρούτο και πολύ εκλεπτυσμένες τανίνες. Η εντύπωσή μου από τον La Croix 2015 το επιβεβαιώνει: τουλάχιστον 94 βαθμοί, δείχνοντας τι μπορεί αυτό το κτήμα σε μια μεγάλη χρονιά Merlot. Η διαφορά δύο βαθμών από τον 2021 ακούγεται μικρή στα χαρτιά, αλλά στο ποτήρι είναι ευδιάκριτη.

Η Lobenberg δίνει σε αυτό το κρασί 97–98+ βαθμούς, το Weinwisser 95–96. Τα θεωρώ σαφώς υπερβολικά γενναιόδωρα. Ο La Croix 2021 είναι γοητευτικός και ευκολόπιοτος, αναμφίβολα. Αλλά το 2021 ήταν δύσκολη χρονιά για Merlot στο Μπορντό, και ο οίνος το αντανακλά. Είναι πιο ελαφρύς και πιο λεπτεπίλεπτος από τον La Croix σε μεγάλες χρονιές – ένα αξιόπιστο μέτρο, αλλά καμία αποκάλυψη. Ακριβώς αυτό όμως τον κάνει τον σωστό οίνο αναφοράς για τους σκοπούς μας: τι μπορεί ένα τίμιο Pomerol σε μια δύσκολη χρονιά Merlot; Η απάντηση: 92 βαθμοί. Αυτός είναι ο πήχης.

Galatrona 2021 – Petrolo, Τοσκάνη

Αν ο Château La Croix ήταν ο τίμιος πήχης, τότε ο Galatrona του Petrolo είναι η δήλωση. Το καταλαβαίνει κανείς ήδη στο σερβίρισμα: χρωματικά, ένας εντελώς άλλος κόσμος, απίστευτα πυκνός στο ποτήρι. Όποιος βλέπει τα δύο κρασιά δίπλα-δίπλα δεν χρειάζεται σημειώσεις δοκιμής για να καταλάβει ότι εδώ παίζεται κάτι διαφορετικό.

Το Petrolo είναι ένα μικρό οικογενειακό κτήμα στο Val d'Arno di Sopra, μια υποζώνη ανατολικά του Chianti, που έχει κάνει όνομα με διεθνείς ποικιλίες. Η οικογένεια Bazzocchi-Sanjust απέκτησε το κτήμα τη δεκαετία του '40· σήμερα το διευθύνει ο Luca Sanjust σε τρίτη γενιά, αφού εγκατέλειψε το 1993 την καριέρα του ως καλλιτέχνη στη Ρώμη. Ο Galatrona, η ναυαρχίδα του, εμφιαλώθηκε πρώτη φορά το 1994: 100% Merlot από μονοαμπελώνα που φυτεύτηκε μεταξύ τέλους δεκαετίας '80 και μέσων '90 με κλώνους Bordeaux χαμηλής ζωηρότητας. Περίπου 50.000 πρέμνα σε δέκα περίπου εκτάρια με νοτιοανατολικό προσανατολισμό, σε υψόμετρο 300 μέτρων περίπου. Το έδαφος – αργιλοπηλώδες με σχιστόλιθο, μάργα και ψαμμίτη – συγκρατεί την υγρασία που χρειάζεται το Merlot στα ζεστά τοσκανέζικα καλοκαίρια. Από το 2016 το κτήμα είναι πιστοποιημένο βιολογικό και καλλιεργείται χωρίς άρδευση.

Στο κελάρι, το Petrolo ακολουθεί συνειδητά συγκρατημένη γραμμή: χειροτρύγητο με διαλογή, αυθόρμητη ζύμωση με αυτόχθονες ζύμες σε υαλωμένες δεξαμενές τσιμέντου, ήπια χειροκίνητη εκχύλιση, μηλογαλακτική ζύμωση σε ξύλο, έπειτα 18 ως 20 μήνες παλαίωση σε γαλλικά μπαρίκ και tonneaux, περίπου το ένα τρίτο καινούργια. Αυτό δεν είναι κρασί που θέλει να εντυπωσιάσει με 100% καινούργιο ξύλο ή επιθετική εκχύλιση, αλλά ένα κρασί που βασίζεται στο φρούτο, την ακρίβεια και το τερουάρ.

Η εσοδεία 2021 δεν ήταν εύκολη ούτε στην Τοσκάνη. Ανοιξιάτικος παγετός και καλοκαιρινή ξηρασία μείωσαν την παραγωγή στο Petrolo κατά περίπου 30 τοις εκατό κάτω από τα κανονικά επίπεδα. Τα σταφύλια που τα κατάφεραν έφτασαν ωστόσο σε βέλτιστη ωριμότητα – και τα αναλυτικά δεδομένα το δείχνουν: 14% αλκοόλ, 5,89 g/l ολική οξύτητα και pH 3,56. Αναλυτικά, ο 2021 είναι ακόμα πιο φρέσκος σε οξύτητα από τις εσοδείες 2019 και 2020 – ένας συνδυασμός συμπύκνωσης και φρεσκάδας που γίνεται αμέσως αισθητός στο ποτήρι.

Και ακριβώς έτσι γεύεται. Στο στόμα είναι απόλυτα γεμάτος, με λεπτότατο νουγκά και ένα ντελικάτο αρκεύθινο τόνο που δίνει στο κρασί μια σχεδόν μεσογειακή βοτανική χροιά. Το ξύλο είναι υπέροχα ενσωματωμένο – παρόν αλλά ποτέ κυρίαρχο, κάτι αναμενόμενο δεδομένου του μέτριου ποσοστού καινούργιου ξύλου. Οι τανίνες είναι εκλεπτυσμένες αλλά ακόμα νεανικές, και πίσω από τα πυκνά, σκούρα φρούτα κρύβεται μια φρεσκάδα που δίνει στο κρασί μια ασυνήθιστη για Merlot κάθετη δομή. 97 βαθμοί – ένα από τα καλύτερα μονοποικιλιακά Merlot στον κόσμο, κατά τη γνώμη μου.

Μερικούς μήνες μετά τη γευσιγνωσία Merlot, τον Δεκέμβριο 2025, άνοιξα άλλη μια φιάλη – αυτή τη φορά δίπλα στο Fattoria Le Pupille Saffredi 2022, ένα Bordeaux blend με ελαφρά υπεροχή Cabernet Sauvignon. Ο Galatrona αποδόθηκε εξαιρετικά, ιδιαίτερα στην αρχή: τόσο φρούτο, τόση δύναμη, κορεσμένη γεμάτη γεύση και μια υπέροχη αιματηρή επίγευση. Επίσης εκπληκτικά πολλή τανίνη – περισσότερη από ό,τι θυμόμουν. Του είχα δώσει λίγο λιγότερο αέρα από τον Saffredi, κάτι που τον έκανε αρχικά πιο νεανικό και δυναμικό. Με περισσότερο αέρα και αύξηση θερμοκρασίας, ο Saffredi έδειξε τα δυνατά του σημεία και πέρασε μπροστά (98+ για τον Saffredi). Ο Galatrona επιβεβαιώνεται στους 97 βαθμούς – αλλά με τεράστιο δυναμικό. Δεν θα μου κάνει εντύπωση αν μια μέρα φτάσει τους 99 βαθμούς.

Η διεθνής κριτική συμφωνεί: Falstaff 100 βαθμοί, James Suckling 98, Wine Enthusiast 97, Vinous 98, Decanter και Parker 97 και 97+ αντίστοιχα. Ότι αυτό το κρασί εξακολουθεί να κοστίζει γύρω στα 100 ευρώ αγγίζει τα όρια της παράβλεψης, αν σκεφτεί κανείς τις τιμές για αντίστοιχα βαθμολογημένα Μπορντό ή τον πιο φημισμένο τοσκανέζο γείτονα Masseto. Μετά τον μέτριο πήχη από το Pomerol, βρίσκεται τώρα λοιπόν στο τραπέζι ένα κρασί αυθεντικής παγκόσμιας κλάσης. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν τα ελληνικά Merlot μπορούν να ξεπεράσουν το Pomerol – αυτό θα ήταν πολύ εύκολο. Το ερώτημα είναι πόσο κοντά μπορούν να φτάσουν στον Galatrona.

Merlot Αλαργινό 2021 – Κτήμα Χατζημιχάλη, Κοιλάδα Αταλάντης

Αν υπάρχει ένα κρασί μέσα από το οποίο μπορεί να αφηγηθεί κανείς την ιστορία του ελληνικού Merlot, αυτό είναι ο Merlot Αλαργινό του Κτήματος Χατζημιχάλη. Το 1973 ίδρυσε ο Δημήτρης Χατζημιχάλης το οινοποιείο του στην κοιλάδα Αταλάντης στη Στερεά Ελλάδα – μια περιοχή ανάμεσα στον Παρνασσό και τον Ευβοϊκό Κόλπο, όπου τα δροσερά εγκάρσια ρεύματα αέρα χαρίζουν στα αμπέλια τη νυχτερινή ανάπαυλα που χρειάζονται σε αυτό το κλίμα. Ο Χατζημιχάλης ήταν ένα από τα πρώτα ελληνικά οινοποιεία που φύτεψαν διεθνείς ποικιλίες δίπλα σε γηγενείς, και το πρώτο στην Ελλάδα που εμφιάλωσε μονοποικιλιακό Merlot – ξεκινώντας με την εσοδεία 1989. Δεν είναι μια υποσημείωση. Σημαίνει ότι η ιστορία του ελληνικού Merlot ξεκινάει εδώ.

Παρακολουθώ τον Merlot Αλαργινό εδώ και χρόνια, και η κάθετη γευσιγνωσία που προέκυψε ανήκει στις πιο διαφωτιστικές εμπειρίες που έχω αποκομίσει με ελληνικό κρασί. Η πρώτη μου επαφή με Merlot Χατζημιχάλη ήταν πάντως μάλλον απογοητευτική: ο Merlot Yataki 2017, η βασική εκδοχή του κτήματος, δεν κατάφερε να με πείσει, με 86 βαθμούς και ένα αλκοολικό φινάλε σχεδόν καυστικό. Τόσο μεγαλύτερη η έκπληξη όταν γνώρισα τον Αλαργινό – ένας εντελώς άλλος κόσμος. Ο 1992 – τον οποίο δοκίμασα μόλις το 2025, πάνω από τριάντα χρόνια μετά τον τρύγο – ήταν σύμφωνα με αναφορές ο πρώτος ελληνικός οίνος στη λίστα Top 100 του IWC. Με μόλις 12% αλκοόλ, εμφανιζόταν ακόμα φρέσκος και χυμώδης, με πυκνά αρώματα σμέουρου ντυμένα σε μανιτάρι και χώμα, μαλακές αλλά ακόμα αισθητές τανίνες: 93 βαθμοί, ένα κρασί που μπορεί άνετα να κρατήσει ως το 2030. Ο 2004 ήταν τότε το αποκορύφωμα της Αλαργινό-εμπειρίας μου: δέρμα, γλυκόριζα, πυρόλιθος, γραφίτης, μούρο, εξαιρετική οξύτητα – στο αποκορύφωμα της εξέλιξής του. 95 βαθμοί. Ο 2011 ξάφνιασε με μια τελείως διαφορετική ιστορία: στην αρχή μανιτάρια και υπόστρωμα δάσους, αλλά μέσα σε αρκετές ημέρες μια αξιοσημείωτη βελτίωση, με τα τυπικά για ώριμο Merlot Χατζημιχάλη αρώματα μαύρης ελιάς και μια πολυπλοκότητα που ξεπέρασε ακόμα και τον 2020. 94+ βαθμοί. Ο 2020 τέλος, με ανοιχτό χρώμα, θύμιζε Pomerol από ζεστή χρονιά – κεράσια, αμυγδαλωτό, δυνατές αλλά λειασμένες τανίνες, εξαιρετική επίγευση. 93 βαθμοί, με περιθώριο βελτίωσης.

Τι δείχνει αυτή η κάθετη: ο Merlot Αλαργινό δεν είναι κρασί που παίζει όλα τα χαρτιά του στο πρώτο χρόνο. Χρειάζεται χρόνο, και τον ανταμείβει.

Τεχνικά, ο Αλαργινό συγγενεύει με τον Galatrona περισσότερο από ό,τι θα φανταζόταν κανείς: κι αυτός είναι μονοποικιλιακός Merlot μονοαμπελώνα, χωρίς άρδευση, με χαμηλή απόδοση – τα σταφύλια προέρχονται από τη θέση «Αλαργινό» στον Ζυγό, που σημαίνει «η πιο απομακρυσμένη», σε 320 ως 350 μέτρα υψόμετρο, με μόλις 3.500 κιλά ανά εκτάριο. Η ολική οξύτητα 5,8 g/l είναι σχεδόν ταυτόσημη με τον Galatrona (5,89 g/l) και το υψόμετρο είναι συγκρίσιμο. Στην παλαίωση όμως υπάρχει σαφής αντίθεση: εκεί που το Petrolo επιλέγει 18 ως 20 μήνες με μόνο ένα τρίτο καινούργιο ξύλο, ο Χατζημιχάλης προτιμά 12 μήνες σε αποκλειστικά καινούργια γαλλικά μπαρίκ 228 λίτρων, ακολουθούμενους από 12 ακόμα μήνες ωρίμαση σε φιάλη στα υπόγεια κελάρια πριν την κυκλοφορία. Με 100 τοις εκατό καινούργιο ξύλο, η συμπύκνωση φρούτου της χρονιάς καθορίζει αν το ξύλο θα πνίξει το κρασί ή θα του δώσει το σωστό πλαίσιο.

Στο ποτήρι, ο 2021 εμφανίζεται αρκετά εκφραστικός στη μύτη, με πολύ μαρμελάδα κεράσι – πυκνότερος και πιο φιλόξενος από τον κάπως πιο κλειστό 2020 στην ίδια ηλικία. Στο στόμα, ιπποφαές και αμυγδαλωτό, καλό μήκος, και στο τέλος μια διακριτική νότα δαμάσκηνου γλιστράει πίσω από το ιπποφαές. 93+ βαθμοί – στο ίδιο επίπεδο με τον 2020. Και οι δύο θα φτάσουν μια μέρα τους 95 βαθμούς, είμαι πεπεισμένος. Ενδιαφέρον ωστόσο ότι ο 2021, σε κατά προσέγγιση αντίστοιχο χρόνο μετά τον τρύγο, δείχνει ήδη μια σταγόνα καλύτερη ενσωμάτωση ξύλου από τον 2020 στο ίδιο στάδιο. Για κρασί με 100 τοις εκατό καινούργιο ξύλο, αυτό είναι καλό σημάδι. Ο Λεωνίδας Χατζημιχάλης είπε τον Αύγουστο 2021 ότι ο τρύγος ξεκίνησε περίπου δέκα ημέρες νωρίτερα λόγω της ζέστης και ότι το 2021 ήταν εξαιρετική χρονιά – η συμπύκνωση και η ωριμότητα στο ποτήρι του δίνουν δίκιο.

Με μόλις 3.000 φιάλες και τιμή σαφώς χαμηλότερη από τον Galatrona, ο Merlot Αλαργινό κατέχει μια μοναδική θέση στο ελληνικό οινικό τοπίο: ένας πρωτοπόρος οίνος με πάνω από τρεις δεκαετίες τεκμηριωμένης ικανότητας παλαίωσης, που η διεθνής κριτική μέχρι τώρα σε μεγάλο βαθμό αγνοεί. Η κάθετη μιλάει από μόνη της.

Lacules Estate Merlot 2021 – Μεσσηνία

Το Lacules Estate είναι ένα κτήμα που κανονικά δεν θα έπρεπε να υπάρχει. Ένας Αυστριακός αρχιτέκτονας, ο Friedrich Gruber, εξειδικευμένος στον σχεδιασμό οινοποιείων από τη Napa Valley ως το Μόντε Κάρλο, αγοράζει στα μέσα της δεκαετίας '90 γη πάνω από τον κόλπο Lacules κοντά στην Κορώνη, στη νοτιοδυτική ακτή της Πελοποννήσου – και φυτεύει αμπέλια. Η κόρη του Barbara κάνει πρακτική στη Napa Valley· ο σύντροφός της Jörg Salchenegger, χημικός με διδακτορικό, αναλαμβάνει την οινοποίηση. Το αποτέλεσμα δεν έχει καμία σχέση με αυτό που περιμένει κανείς από τη νότια Πελοπόννησο.

Η καρδιά του Merlot είναι πρέμνα που φυτεύτηκαν το 1981 στη θέση Χανδρινός στη Μεσσηνία – σε υψόμετρο 340 μέτρων περίπου, σε έντονα κόκκινη, καλά αποστραγγιζόμενη Terra Rossa. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτο: τα αμπέλια είναι, σύμφωνα με το κτήμα, αυτόρριζα – δηλαδή δεν είναι εμβολιασμένα σε αμερικανικό υποκείμενο. Οι ίδιες οι ρίζες του Merlot βυθίζονται εδώ και πάνω από 40 χρόνια κατευθείαν στο μεσσηνιακό έδαφος. Τέτοια αμπέλια είναι σπάνια στην Ευρώπη, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν σε μεμονωμένες ευνοημένες θέσεις. Ο Lacules Merlot δεν αποτελεί λοιπόν κάποιο προ-φυλλοξηρικό μουσειακό κομμάτι – τα αμπέλια φυτεύτηκαν το 1981 – είναι ωστόσο ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα γηραιού, αυτόρριζου Merlot στη Μεσσηνία. Επιπλέον, ξηρική καλλιέργεια χωρίς άρδευση και πολύ χαμηλές αποδόσεις – το 2021 ήταν μάλιστα η πρώτη χρονιά που το κτήμα δεν χρειάστηκε πράσινο τρύγο, γιατί η εσοδεία είχε μειώσει φυσικά τις αποδόσεις.

Η παλαίωση του Merlot κρύβει μια ιδιαιτερότητα που δεν είναι εύκολο να βρει κανείς δημοσίως, γι' αυτό τη ρώτησα απευθείας στην οινοποιό Barbara Gruber: τα σταφύλια ζυμώνονται στην Ελλάδα σε μικρές δεξαμενές ανοξείδωτου χάλυβα, με ως και πέντε χειροκίνητα πατητήρια την ημέρα – μια εντατική αλλά ήπια μέθοδος εκχύλισης. Ο έτοιμος οίνος μεταφέρθηκε στη συνέχεια για την εσοδεία 2021 στην Αυστρία, όπου παλαίωσε 18 μήνες σε μπαρίκ, 70 τοις εκατό καινούργια, κυρίως γαλλική και σε μικρό ποσοστό αμερικανική δρυς. Η εμφιάλωση έγινε επίσης στην Αυστρία. Έτσι, τώρα βρίσκονται στο τραπέζι τέσσερις εντελώς διαφορετικές φιλοσοφίες ξύλου: ο Château La Croix με ελάχιστο καινούργιο ξύλο σε μεγάλα δοχεία, ο Galatrona με ένα τρίτο καινούργιο ξύλο σε 18 ως 20 μήνες, ο Χατζημιχάλης με 100 τοις εκατό καινούργια γαλλικά μπαρίκ για 12 μήνες, και το Lacules με 70 τοις εκατό καινούργιο ξύλο μεικτής προέλευσης για 18 μήνες. Και τα τρία σοβαρά μονοαμπελωνικά Merlot – Galatrona, Αλαργινό, Lacules – μοιράζονται ξηρική καλλιέργεια σε παρόμοιο υψόμετρο μεταξύ 300 και 350 μέτρων· αυτό που τα ξεχωρίζει στο ποτήρι είναι πρώτα από όλα η υπογραφή του κελαριού. Το δικό τους οινοποιείο στην Ελλάδα αναμένεται να ολοκληρωθεί σύντομα· από την εσοδεία 2027, το Lacules Estate σχεδιάζει να κάνει ολόκληρη την παλαίωση επί τόπου στη Μεσσηνία. Ότι το κρασί αυτή τη στιγμή γεννιέται ανάμεσα σε δύο χώρες είναι ένας πραγματιστικός συμβιβασμός – και προφανώς δεν βλάπτει καθόλου την ποιότητα.

Από το Lacules Estate είχα ήδη δοκιμάσει ολόκληρο το υπόλοιπο portfolio εσοδείας 2021: τη Syrah (96 βαθμοί, μια από τις καλύτερες Syrah στην Ελλάδα), τη Grenache (93 βαθμοί, η πρώτη εσοδεία αυτής της ποικιλίας από το κτήμα) και το The Chord (92+ βαθμοί, το cuvée ως δεύτερο κρασί). Ο René Gabriel βαθμολογεί τον Lacules Merlot εδώ και χρόνια σε κορυφαίο επίπεδο – τον 2017 με 19/20, τον 2018 και 2021 με 18/20 ο καθένας. Από τον Merlot γνώριζα τον 2018 (96 βαθμοί, εξωτικός-καπνιστός, με γλασαρισμένο ανανά στη μύτη) και τον 2019 (94+ βαθμοί, αρωματικός-λουλουδάτος, ακόμα στυφός, αλλά με μια συμπύκνωση δίπλα στην οποία ένα Saint-Émilion Grand Cru Classé φαινόταν σαν νεράκι). Αυτό που ξεχωρίζει σε κάθε εσοδεία είναι ένα τελείως αυτόνομο αρωματικό προφίλ – κανένα Lacules Merlot δεν μοιάζει με κάποιο άλλο.

Ο 2021 δεν αποτελεί εξαίρεση. Ήδη η συμπύκνωση στο ποτήρι θυμίζει τον Galatrona – εδώ δύο κρασιά δεν ξεχωρίζουν πλέον κατά χώρα προέλευσης αλλά μόνο κατά στυλ. Στη μύτη θα μπορούσε κανείς τυφλά να τον μπερδέψει με αυστραλιανό Cabernet: ένα κανονικό κύμα ευκάλυπτου που ξεβουλώνει τα ιγμόρεια. Στο στόμα, απίστευτα δυνατό φρούτο στην είσοδο, ακολουθούμενο από μια δόση γαρύφαλλο. Πρέπει να σου αρέσει – είναι ιδιότυπο. Αλλά ακριβώς αυτή η ιδιοτυπία χαρακτηρίζει τον Lacules Merlot. Κάθε εσοδεία έχει το δικό της, αναγνωρίσιμο αρωματικό προφίλ, εξίσου μοναδικό όπως οι 2018 και 2019 με τον δικό τους τρόπο. Αυτό που ξεχωρίζει: ο 2021 είναι αισθητά πιο ανοιχτός από τον 2019 στην ίδια ηλικία μετά τον τρύγο. Μπορεί κανείς να τον απολαύσει ήδη τώρα – αρκεί να αγαπάει το «freaky» αρωματικό του προφίλ. Εγώ το αγαπώ.

96 βαθμοί – ισοβαθμία με τον θρυλικό 2018 και μόλις ένας βαθμός πίσω από τον Galatrona. Έτσι, η Πελοπόννησος, που σύμφωνα με τις επίσημες εκτιμήσεις εσοδείας θα έπρεπε στο 2021 να δώσει μάλλον δυνατά κρασιά με χαμηλότερη οξύτητα, παρήγαγε ένα Merlot που δεν έχει λόγο να κρυφτεί μπροστά στη τοσκανέζικη παγκόσμια κορυφή. Η διαφορά: ο Galatrona πείθει με κάθετη δομή και ένταση, ο Lacules με τη σκέτη συμπύκνωσή του και το ανυπότακτο αρωματικό του προφίλ. Δύο φιλοσοφίες, σχεδόν στο ίδιο ύψος.

The Emperor Limited Edition 2021 – Papargyriou Winery, Κορινθία

Ο Γιάννης Παπαργυρίου είναι γνωστός στην ελληνική οινική σκηνή για δυνατά, συμπυκνωμένα κόκκινα – κρασιά που με τον υψηλό εκχυλισμό και τη γλυκύτητά τους δεν ενθουσιάζουν τους πάντες εξίσου. Η Le Roi des Montagnes Syrah για παράδειγμα χωρίζει τις γνώμες, παρόλο που την βαθμολογήσαμε στην εσοδεία 2020 με δυνατούς 93+ βαθμούς. Η Cuvée Espérance 2021, ένα μονοποικιλιακό Montepulciano, μας ικανοποίησε επίσης με 92+ βαθμούς. Ο Emperor, η νέα ναυαρχίδα του κτήματος, είναι όμως κάτι εντελώς διαφορετικό. Το 2021 είναι η πρώτη εσοδεία – και θα παράγεται μόνο σε εξαιρετικές χρονιές. Η επόμενη, 2023, αναμένεται προς τα τέλη 2026.

Τα βασικά στοιχεία ακούγονται φιλόδοξα: 95% Merlot, 5% Cabernet Franc, 15% αλκοόλ, ΠΓΕ Κορινθίας, μόνο γύρω στις 2.170 φιάλες. Πιο ενδιαφέρουσες όμως είναι οι λεπτομέρειες. Τα σταφύλια προέρχονται από τη θέση Ρεθί / Μεγάλο Λιβάδι σε 800 ως 850 μέτρα υψόμετρο – μακράν ο υψηλότερος αμπελώνας σε ολόκληρη αυτή τη γευσιγνωσία. Galatrona, Χατζημιχάλης και Lacules βρίσκονται όλα μεταξύ 300 και 350 μέτρων· ο Emperor έρχεται από υπερδιπλάσιο ύψος. Τα σχεδόν 20ετή πρέμνα φυτρώνουν σε βαρύ αργιλοπηλώδες έδαφος. Ο τρύγος γίνεται στο χέρι, στα τέλη Σεπτεμβρίου, στοχεύοντας πλήρη φαινολική ωριμότητα.

Στο κελάρι, η μέθοδος ξεχωρίζει κι αυτή: αυθόρμητη ζύμωση με αυτόχθονες ζύμες, 30 ημέρες εκχύλιση με χειροκίνητο πατητήρι – σημαντικά μεγαλύτερη διάρκεια από τα υπόλοιπα κρασιά – και 20 τοις εκατό αφαίμαξη, δηλαδή αφαίρεση χυμού πριν τη ζύμωση για περαιτέρω αύξηση της συμπύκνωσης. Και στο ξύλο μια πραγματική έκπληξη: ενώ ο Χατζημιχάλης δουλεύει με 100 τοις εκατό καινούργια μπαρίκ και ο Lacules με 70 τοις εκατό καινούργιο ξύλο, ο Παπαργυρίου επιλέγει βαρέλια 500 λίτρων σε δεύτερη χρήση, ακολουθούμενα από δοχεία 1.700 λίτρων – σύνολο 18 μήνες, αλλά χωρίς καινούργιο μικρό ξύλο. Το κρασί με τη μεγαλύτερη δύναμη και συμπύκνωση αυτής της δοκιμής έχει δηλαδή την πιο συγκρατημένη χρήση ξύλου. Δεν είναι τυχαίο, αλλά συνειδητή επιλογή: η πυκνότητα πρέπει να προέρχεται από τη σταφυλή, όχι από το βαρέλι. Η εμφιάλωση γίνεται χωρίς φιλτράρισμα.

Τα διαθέσιμα αναλυτικά δεδομένα εξηγούν γιατί. 7,4 g/l ολική οξύτητα και pH 3,29 – τιμές σε εντελώς διαφορετικό επίπεδο από τα υπόλοιπα κρασιά εδώ. Ο Galatrona βρίσκεται στα 5,89 g/l και pH 3,56, ο Χατζημιχάλης στα 5,8 g/l. Ο Emperor έχει δηλαδή μακράν την υψηλότερη οξύτητα και το χαμηλότερο pH αυτής της γευσιγνωσίας – και ταυτόχρονα το υψηλότερο αλκοόλ. Ακριβώς αυτός ο συνδυασμός εξηγεί αυτό που αισθάνεται κανείς αμέσως στο ποτήρι: παρά τα 15% αλκοόλ, ο οίνος δεν δείχνει ποτέ βαρύς, ποτέ κολλώδης, ποτέ πλαδαρός.

Τον Emperor τον είχα ήδη δοκιμάσει το φθινόπωρο 2023, λίγο μετά την κυκλοφορία του, δίνοντάς του τότε 95+ βαθμούς. Τότε κυριαρχούσαν ακόμα μούρο και βανίλια, ενώ τα τριτογενή αρώματα μόνο διαφαίνονταν. Τώρα, τον Φεβρουάριο 2025, η εικόνα είναι διαφορετική. Στη μύτη, πολύ λεπτό αλλά όχι υπερώριμο σμέουρο, με μια νότα μούρου και κάτι σαν φύκια που φέρνουν φρεσκάδα χωρίς να πέφτουν σε βαρύ ιώδιο. Θυμίζει Pomerol – αλλά τίποτα στο Pomerol, απ' ό,τι γνωρίζω, δεν ηλεκτρίζει έτσι. Στο στόμα, τόσο σε αρωματικότητα όσο και σε τανίνη, ό,τι μα ό,τι εκτός από φιλιγκράν: ένα αληθινό πυρηνικό εργοστάσιο δύναμης. Απίστευτη γλυκύτητα φρούτου στην είσοδο, αλλά στη συνέχεια η εντύπωση διαμορφώνεται από μια εκπληκτικά αναζωογονητική οξύτητα – δύσκολο να το πιστέψει κανείς σε 15% αλκοόλ. Με πολύ οξυγόνο, πραγματικά πολύ, ο οίνος αποκαλύπτει έναν πιο δροσερό χαρακτήρα και αφήνει να φανεί πού πηγαίνει.

Από 95+ βαθμούς το 2024 ανεβαίνω τώρα σε 96+ – και υπάρχει ακόμα πολύς χώρος για ανοδική πορεία. Δυστυχώς έχω ανοίξει ήδη πολύ περισσότερες φιάλες από ό,τι θα έπρεπε· ο οίνος δεν σε αφήνει να συγκρατηθείς. Αλλά πρέπει, και να του δοθεί χρόνος. Από την πολύ περιορισμένη παραγωγή υπάρχουν ακόμα φιάλες στη Γερμανία μέσω Wine and Nature για περίπου 60 ευρώ – για κρασί αυτού του βεληνεκούς, μια σχεδόν παράλογα χαμηλή τιμή.

Dame Rouge III 2021 – Jima Winery, Άρτα

Μετά από όλη αυτή τη συμπύκνωση και τη δύναμη, ένα κρασί που δείχνει ότι το ελληνικό Merlot μπορεί να πάρει και εντελώς άλλη κατεύθυνση. Η Jima Winery στο Καλαμόδι κοντά στην Άρτα, λίγα χιλιόμετρα από τον Αμβρακικό Κόλπο, είναι μια οικογενειακή επιχείρηση, ιδρυμένη από τον οινολόγο Παναγιώτη Τζίμα και τη σύζυγό του Κρίστη Καραγιαννίδου. Ο Τζίμας κατέχει το WSET Diploma – μια σπανιότητα μεταξύ Ελλήνων οινοποιών, και φαίνεται στα κρασιά του. Το κτήμα παράγει από Merlot και Cabernet Franc δύο πολύ διαφορετικά cuvée: η Odyssey 2021 (85% Merlot, 15% Cabernet Franc, 13,4% αλκοόλ, 90+ βαθμοί) είναι η πιο φρουτώδης, πιο προσιτή εκδοχή – ένα κρασί που σε παλαιότερες εσοδείες κυκλοφορούσε ως Âge d'Or και μου είχε αρέσει λίγο περισσότερο στην εσοδεία 2020. Η Dame Rouge είναι ο αντίποδας: πιο φιλόδοξη, πιο πειραματική, πιο ασυμβίβαστη.

Η Dame Rouge III είναι σε πολλά σημεία η εξαίρεση αυτής της γευσιγνωσίας. Τα σταφύλια – 90% Merlot και 10% Cabernet Franc – προέρχονται από το Block 13, ένα μικροσκοπικό τεμάχιο μόλις 0,45 εκταρίων σε ασβεστώδες αργιλώδες έδαφος με θαλάσσια απολιθώματα. Φυτεμένα το 2013, είναι μακράν τα νεότερα αμπέλια αυτής της σύγκρισης – μόλις οκτώ ετών τη στιγμή του τρύγου 2021, ενώ ο Lacules μετράει πάνω από 40 και ο Χατζημιχάλης πάνω από 20 χρόνια. Και το υψόμετρο: 3,3 μέτρα. Ουσιαστικά στο επίπεδο της θάλασσας. Εκεί που ο Emperor στέκεται στα 850 μέτρα και τα υπόλοιπα κρασιά μεταξύ 300 και 350, το τεμάχιο της Jima βρίσκεται σχεδόν στο νερό, δροσιζόμενο μόνο από τα αεράκια του Αμβρακικού.

Αυτό που ξεχωρίζει τη Dame Rouge από όλα τα άλλα αυτής της δοκιμής είναι η μέθοδος παρασκευής. Ένα μέρος των σταφυλιών Merlot αποξηραίνεται μετά τον χειροτρύγητο στις 5 Σεπτεμβρίου στη σκιά – σε στυλ appassimento, για να συμπυκνώσει αρώματα, τανίνες, σάκχαρα και οξύτητα. Αυτά τα αποξηραμένα σταφύλια προστίθενται στη συνέχεια στο ήδη ζυμωμένο φρέσκο κρασί, πυροδοτώντας μια δεύτερη ζύμωση. Ο ζυμωμένος χυμός χωρίζεται στη συνέχεια από τα κοτσάνια σε κάθετο καλαθωτό πιεστήριο· η ζύμωση συνεχίζεται σε νέο βαρέλι δρυός μέχρι τον επόμενο Φεβρουάριο. Τον Δεκέμβριο 2022 εμφιαλώνεται αφιλτράριστο και χωρίς καμία άλλη επεξεργασία· στη συνέχεια παραμένει στο οινοποιείο μέχρι τον Νοέμβριο 2023. Αυτό σημαίνει συνολικά παλαίωση δύο ημερολογιακών ετών – σημαντική δέσμευση για οινοποιείο αυτού του μεγέθους.

Τα αναλυτικά δεδομένα δείχνουν το αποτέλεσμα: 14,5% αλκοόλ, 6,4 g/l ολική οξύτητα, pH 3,8. Η οξύτητα είναι μεγαλύτερη από τον Galatrona και τον Χατζημιχάλη· μόνο ο Emperor έχει περισσότερη. Για ένα εν μέρει αποξηραμένο Merlot αυτό είναι αξιοσημείωτα σφιχτό – εδώ δεν γεννιέται ένα γλυκερό, πλούσιο κρασί τύπου Amarone, αλλά κάτι με δική του ταυτότητα.

Στο ποτήρι, ένα κρασί που αμέσως παίρνει διαφορετική κατεύθυνση. Στη μύτη ξεχωρίζει μια εντυπωσιακή ποσότητα δέρματος, από κάτω ώριμα κεράσια και δαμάσκηνα. Στο στόμα, πολύ εκλεπτυσμένη τανίνη που δίνει κομψότητα και αφαιρεί κάθε βαρύτητα – μετά τις επιδείξεις δύναμης του Lacules και τις ογκώδεις τανίνες του Emperor, μια ευπρόσδεκτη αλλαγή ρυθμού. Πολλή πάστα ελιάς στη γεύση, μακρά επίγευση. 93+ βαθμοί. Ένα κρασί που πιθανότατα θα είχε δείξει ακόμα καλύτερα με περισσότερο αέρα, και που θα βρει τους θαυμαστές του κυρίως σε εκείνους που ψάχνουν στο 14,5% και κάτι πιο φινετσάτο. Όποιος έχει κάποια από τις λίγες εκατοντάδες φιάλες, ας της δώσει ακόμα χρόνο – φέτος μπορεί κανείς σιγά-σιγά να δοκιμάσει.

Συμπεράσματα

Τα αποτελέσματα συνοπτικά:

• Château La Croix 2021 (Pomerol) – 92 βαθμοί

• Galatrona 2021 (Petrolo, Τοσκάνη) – 97 βαθμοί

• Merlot Αλαργινό 2021 (Χατζημιχάλης, Κοιλάδα Αταλάντης) – 93+ βαθμοί

• Lacules Estate Merlot 2021 (Μεσσηνία) – 96 βαθμοί

• The Emperor 2021 (Papargyriou, Κορινθία) – 96+ βαθμοί

• Dame Rouge III 2021 (Jima Winery, Άρτα) – 93+ βαθμοί

Ως πήχη αναφοράς, και τα τέσσερα ελληνικά κρασιά ξεπέρασαν ξεκάθαρα το Pomerol. Θα μπορούσε βέβαια κανείς να αντιτάξει ότι, δεδομένης της συγκρίσιμης τιμής αλλά αποσυμμέτρως μεγαλύτερης φήμης της περιοχής, αυτό ήταν αναμενόμενο. Και ότι το 2021 ήταν δύσκολη χρονιά για Merlot στο Μπορντό ενώ δυνατή στην Ελλάδα, εξηγεί πράγματι ένα μέρος της απόστασης. Αλλά όχι το σύνολο: ο Lacules και ο Emperor πλησιάζουν επικίνδυνα τον Galatrona, κι εκείνος δεν είναι θύμα δύσκολης χρονιάς αλλά ένα από τα καλύτερα Merlot στον κόσμο.

Ωστόσο, κανείς δεν θα μπορούσε να είχε προβλέψει αυτό το αποτέλεσμα. Οι εκθέσεις εσοδείας κατατάσσουν το 2021 στην Ελλάδα ως χρονιά που ευνόησε τον Βορρά περισσότερο από τον Νότο. Το Δελτίο Τρύγου 2021 του Συνδέσμου Ελληνικού Οίνου περιγράφει για παράδειγμα τη Δράμα, παρά τη ζέστη και το χαλάζι, με αρωματική ένταση, φρεσκάδα και καλή οξύτητα – και η περιοχή θεωρείται επισήμως ιδιαίτερα κατάλληλη για διεθνείς ερυθρές ποικιλίες, μεταξύ αυτών και το Merlot. Τον Château Julia Merlot 2020 του Costa Lazaridi τον είχαμε βαθμολογήσει με 93+· τον 2021 δεν τον είχαμε στο ποτήρι τη στιγμή αυτής της δοκιμής – θα ήταν συναρπαστικό να δούμε τι έκανε η Δράμα με το Merlot σε αυτή τη χρονιά. Τρία από τα τέσσερα ελληνικά κρασιά στη δοκιμή μας όμως δεν προέρχονται από τον ευνοημένο Βορρά, αλλά από την Πελοπόννησο ή τη Στερεά Ελλάδα – περιοχές που το 2021 επισήμως υπόσχονταν δύναμη μάλλον παρά ισορροπία. Παρ' όλα αυτά, έδωσαν κρασιά παγκόσμιας κλάσης. Αυτό μιλάει λιγότερο για την περιοχή και περισσότερο για τους παραγωγούς, που κατάλαβαν τι μπορεί να δώσει το τερουάρ τους και αυτή η χρονιά.

Και έτσι φτάνουμε στο ερώτημα που αναπόφευκτα προκύπτει: μπορεί ο Emperor να εκθρονίσει τον Lacules Estate Merlot 2018 ως τον καλύτερο ελληνικό Merlot; Ο 2018 παραμένει για μένα το μέτρο – 96 βαθμοί, εξωτικός, καπνιστός, ολοκληρωμένος. Ο Emperor είναι ένα εντελώς διαφορετικό κρασί: δεν εντυπωσιάζει με βάρος αλλά με χαλιναγωγημένη δύναμη. Η Πελοπόννησος έχει τώρα δύο εξαιρετικά Merlot που δύσκολα θα μπορούσαν να είναι πιο διαφορετικά μεταξύ τους – κι αυτή είναι ίσως η ουσιαστική είδηση.

Κι εδώ μια τελευταία ευχή. Ακριβώς επειδή τουλάχιστον αυτά τα ελληνικά κρασιά μπορούν να σταθούν διεθνώς, αξίζουν και τον ανάλογο σεβασμό. Και αυτό σημαίνει για μένα ότι πρέπει να πάρουν τον χρόνο φιαλώρασης που τους αναλογεί πριν βγουν στην αγορά. Ο Emperor 2021 κυκλοφόρησε κατά τη γνώμη μου τουλάχιστον δύο χρόνια πολύ νωρίς – και δεν έκανε γι' αυτό σε πολλούς την εκπληκτική πρώτη εντύπωση που θα άξιζε. Η Dame Rouge χρειάζεται κι αυτή σαφώς περισσότερο χρόνο. Πέρυσι το καλοκαίρι άνοιξα τον Dame Rouge IV (Day 26) εσοδείας 2023, και ήταν ξεκάθαρα πολύ νωρίς. Το ίδιο ισχύει για την Odyssey III (Day 27) και τον μονοποικιλιακό Cabernet Franc 2023 (Day 28) – ήταν σα δείγμα βαρελιού, κι ένιωσα κάπως ενοχλημένος τόσο για τα χρήματα που ξόδεψα όσο και για την ανυπομονησία μου. Δεν πρέπει αυτή η αυτοσυγκράτηση να μετακυλίεται στον καταναλωτή. Δεν έχουν όλοι κλιματιζόμενο κελάρι. Και η εστίαση δεν νοιάζεται ούτως ή άλλως για ωρίμαση σε φιάλη, τραβάει τους φελλούς πολύ νωρίτερα απ' ό,τι πρέπει. Εγώ ο ίδιος κράτησα τα χέρια μου μακριά από τις φιάλες του 2021 μόνο και μόνο γιατί περίμενα να κυκλοφορήσει το Pomerol. Αυτά τα τρία χρόνια μετά τον τρύγο πρέπει να τα δοθούν στο κρασί. Φυσικά, υπάρχουν λόγοι που αυτό δεν εφαρμόζεται ακόμα. Γι' αυτό εύχομαι στους Έλληνες παραγωγούς σύντομα να πετυχαίνουν αρκετούς τζίρους – αντάξιους της ποιότητας των κρασιών τους – ώστε να μπορούν να επενδύσουν σε μεγαλύτερη φιαλώραση πριν την κυκλοφορία.