Ένα Masterclass για το Ξινόμαυρο

Για το 2024 είχαμε βάλει στόχο τη συστηματική εξερεύνηση του Ξινόμαυρου, μιας από τις ευγενέστερες ποικιλίες της Ελλάδας. Στη διάρκεια της χρονιάς γι' αυτό ανοίξαμε πλήθος φιαλών από διαφορετικές περιοχές, στιλ και εσοδείες, για να γνωρίσουμε ακόμα καλύτερα τα διάφορα terroir συγκρίνοντάς τα μεταξύ τους. Άλλωστε, σε τέτοιες στοχευμένες γευσιγνωσίες μαθαίνει κανείς συχνά περισσότερα απ' ό,τι ανοίγοντας πού και πού καμιά φιάλη. Ξεκινάμε το ταξίδι μας στην ΠΟΠ Νάουσα, το συνεχίζουμε στην ΠΟΠ Αμύνταιο και εξερευνούμε στη συνέχεια κι άλλες περιοχές και στιλ, με μερικές αναπάντεχες ανακαλύψεις – ακόμα και από χώρες εκτός Ελλάδας!

ΠΟΠ Νάουσα: Η κλασική πατρίδα του Ξινόμαυρου

Η Νάουσα, στις πλαγιές του ορεινού όγκου του Βερμίου στη Μακεδονία, θεωρείται ανέκαθεν η πατρίδα του Ξινόμαυρου. Ο συνδυασμός υψομέτρου, κλίματος και εδαφών δημιουργεί ιδανικές συνθήκες γι' αυτή την απαιτητική ποικιλία και γεννά κρασιά γνωστά για τη δομή και την πολυπλοκότητά τους και, πάνω απ' όλα, για την αξιοσημείωτη ικανότητά τους να παλαιώνουν.

Η εξερεύνησή μας ξεκινά με πιο πρόσφατες χρονιές. Το Earth and Sky 2021 του Απόστολου Θυμιόπουλου (που δεν εικονίζεται παραπάνω, το δοκιμάσαμε όμως φέτος δύο άλλες μέρες) προσφέρει υπέροχη ερμηνεία αυτού που μπορεί να δώσει η Νάουσα – χυμώδες κρασί με σαγηνευτική μακρά επίγευση. 91 βαθμοί.

Η χρονιά 2019 μάς επιφύλαξε ανάμεικτα αποτελέσματα. Το Ράμνιστα του Κτήματος Κυρ-Γιάννη έδειξε απροσδόκητα σημάδια γήρανσης παρά τις σωστές συνθήκες φύλαξης. Η κρέμα και το μαύρο κεράσι στη μύτη παραπέμπουν σε μηλογαλακτική ζύμωση και δεν είναι διόλου άσχημα. Στην επίγευση όμως απογοητεύει η γεύση, που σβήνει γρήγορα. Μόλις 88 βαθμοί. Εδώ θα ήταν πολύτιμη μια δεύτερη φιάλη για αντιπαραβολή.

Η ειρωνεία: το χαρμάνι Village από την ίδια χρονιά αποδείχθηκε πολύ πιο πειστικό. Τη βουτυράτη, φρουτώδη μύτη συμπληρώνει εδώ μια στρογγυλή, μαλακή αίσθηση στον ουρανίσκο με έντονες νότες δαμάσκηνου. Αν και η επίγευση ήταν κι εδώ κάπως κοντή, το κρασί πίνεται αναμφίβολα πολύ ευχάριστα. 90 βαθμοί.

Όπως ήταν αναμενόμενο, λιγότερο εντυπωσιακή ήταν η βασική Νάουσα της Καβίνο, που παρουσίασε μεν τυπικά ποικιλιακά αρώματα και απέφυγε σοβαρά ελαττώματα, χωρίς όμως να ενθουσιάζει. 84 βαθμοί. Πάντως, ένα από τα καλύτερα ελληνικά κρασιά της LIDL.

Η Ράμνιστα 2018 ήταν δυστυχώς ελαφρώς επηρεασμένη από φελλό, με νότες σάπιας ντομάτας. Η Ράμνιστα είναι κατά τα άλλα πολύ αξιόπιστο κρασί. Αυτή τη φορά όμως φαίνεται πως σταθήκαμε πραγματικά άτυχοι με τις χρονιές και τις διαφορές από φιάλη σε φιάλη. Τουλάχιστον, διακρίναμε πάντως την τέλεια ισορροπία ανάμεσα στις τανίνες και στη γλυκύτητα. 90 βαθμοί.

Ο μικρότερος αδελφός του, από τη σοδειά του 2017, παρουσίασε πιο στρογγυλό προφίλ με νότες σταφίδας στη μύτη, έστω κι αν υστερούσε κάπως σε πολυπλοκότητα. 90 βαθμοί. Όχι άσχημα ... αλλά και πάλι λίγα για το όνομα και τη χρονιά. Και εδώ πραγματικά δεν μπορεί να ευθύνεται ελαττωματική φιάλη.

Και μιας και ο λόγος για το 2017, εδώ πρέπει να σταθούμε σε ένα κρασί που αξίζει ιδιαίτερη προσοχή, παρότι το δοκιμάσαμε με άλλη αφορμή: το Βράνα Πέτρα του Θυμιόπουλου.

Για να μην τα πολυλογούμε: αυτό το κρασί είναι το καλύτερο ελληνικό ερυθρό που έχουμε δοκιμάσει ποτέ. Ξεπερνά ακόμη και το Αντιγόνη 2004 του Οικονόμου (μένει να δούμε πώς θα σταθεί το Αντιγόνη 1999, όταν επιτέλους κυκλοφορήσει στην αγορά). Από τη στιγμή που σερβίρεται, γεμίζει τον χώρο με έντονα αρώματα. Οι στιλπνές τανίνες και η ατελείωτη επίγευση δημιουργούν εμπειρία που ξεπερνά ό,τι συνήθως περιμένουμε από το Ξινόμαυρο. Ενώ εκτιμούμε ιδιαίτερα το Earth and Sky του ίδιου παραγωγού, εδώ πρόκειται για άλλη κατηγορία. 99+ βαθμοί. Το χάσμα από τα αμέσως επόμενα κρασιά ΠΟΠ Νάουσα στη συγκεκριμένη γευσιγνωσία ήταν, δυστυχώς, μεγάλο. Την επόμενη φορά πρέπει να προσπαθήσουμε να καλύψουμε στοχευμένα αυτό το κενό…

Στο χρονολογικό μας ταξίδι το Merhali 2016 του Κτήματος Κελεσίδη παρουσίασε πολλά υποσχόμενα στοιχεία με ελκυστική μύτη, στο τέλος όμως κυριάρχησαν οι επιθετικές τανίνες και η θέρμη του αλκοόλ. 86 βαθμοί.

Η Reserve 2015 του Τσάνταλη, παλαιωμένη επί τρία χρόνια σε μικρά δρύινα βαρέλια, πρόσφερε νότες βουτύρου και μόκα στη μύτη, αλλά απογοήτευσε με ισχνό στόμα και σύντομη επίγευση. 85 βαθμοί.

Πτωτική πορεία; Πότε θα φανεί επιτέλους το πολυτραγουδισμένο δυναμικό παλαίωσης; Δυστυχώς όχι ακόμα με το Ramnista 2006. Οι τανίνες είχαν υπέροχη φινέτσα. Όμως είχε ήδη χάσει μεγάλο μέρος από τα πρωτογενή του αρώματα φρούτου. Και πάλι άτυχοι με το Ramnista! Λες και ήταν καταραμένο. Άκρως απογοητευτικοί οι 86 βαθμοί.

Με αυτά τα δεδομένα, η Reserve 1992 της Τσάνταλη αποδείχθηκε αναπάντεχη αποκάλυψη. Η βυνώδης μύτη της οδηγούσε σε απροσδόκητα φρέσκο

ουρανίσκο με άψογα διατηρημένες τανίνες, που καταδεικνύουν τις δυνατότητες παλαίωσης του Ξινόμαυρου. 92 βαθμοί.

Καλή εικόνα παρουσίασε και το 1988 του Οινοποιητικού Συνεταιρισμού Νάουσας, με ζωηρή οξύτητα και νότες σμέουρου και σκούρων μούρων, αν και έχει σαφώς περάσει το απόγειό του. 85 βαθμοί.

Υπήρχε λοιπόν η ελπίδα ότι με το Grand Reserve 1987 της Μπουτάρη θα ανεβαίναμε ξανά βαθμολογικά. Δυστυχώς όμως ήταν φελλωμένο, παρόλο που η μύτη διατηρούσε ακόμη καθαρά αρώματα αποξηραμένων φρούτων, προτού το κρασί απογοητεύσει στο στόμα. 84 βαθμοί – και το τέλος μιας ενδιαφέρουσας, αλλά σπάνια απολαυστικής γευσιγνωσίας.

ΠΟΠ Αμύνταιο: Η έκφραση του Ξινόμαυρου στα υψίπεδα

Η ΠΟΠ Αμύνταιο κατέχει ξεχωριστή θέση μεταξύ των ελληνικών οινοπαραγωγικών περιοχών: είναι η μοναδική ΠΟΠ που προβλέπει το Ξινόμαυρο όχι μόνο ως ερυθρό, αλλά και ως ροζέ και αφρώδες. Οι ορεινοί αμπελώνες, σε υψόμετρο περίπου 600 μέτρων, σε συνδυασμό με τη δροσιστική επίδραση των τεσσάρων λιμνών που περιβάλλουν τη ζώνη, δημιουργούν ιδανικές συνθήκες για πιο φρέσκες, πιο κομψές ερμηνείες του Ξινόμαυρου.

Αφρώδη και ροζέ

Ξεκινάμε με το Akakies Sparkling 2023 του Κτήματος Κυρ-Γιάννη, που εντυπωσιάζει αμέσως με το όμορφο χρώμα του και τα υπέροχα αρώματα φράουλας.

Η πρώτη γουλιά αποκαλύπτει συναρπαστικό παιχνίδι πικρών νοτών και ευκρινούς οξύτητας. Σε τιμή κάτω από 15 ευρώ, προσφέρει εξαιρετική σχέση ποιότητας-τιμής. 88 βαθμοί.

Τα ήσυχα ροζέ κρασιά αναδεικνύουν το μεγάλο εύρος που μπορεί να προσφέρει αυτή η κατηγορία.

Το L'Esprit du Lac 2023 του Κτήματος Κυρ-Γιάννη, από παλιά πρέμνα, αναδείχθηκε σε ένα από τα κορυφαία ροζέ της χρονιάς. Μαγνητίζει με ζωηρά αρώματα πασχαλιάς και έντονες νότες φράουλας στο στόμα, ενώ η υφή του δένει κρυστάλλινη οξύτητα με κιμωλιώδεις τανίνες και με τη γλύκα ακριβώς στο σωστό μέτρο. Η μακρά επίγευση ολοκληρώνει το εντυπωσιακό σύνολο. 91+ βαθμοί. Ο τρύγος 2021 αποδείχθηκε ακόμη πιο πειστικός, δείχνοντας τέλεια εξέλιξη με εντονότερα αρώματα και μεγαλύτερη πολυπλοκότητα. 93 βαθμοί. Για μία ακόμη φορά επιβεβαιώνεται το μότο μας: τα ποιοτικά ροζέ και λευκά κρασιά ανοίγονται πολύ πιο νωρίς απ' όσο θα έπρεπε στην ελληνική εστίαση.

Αυτό βέβαια δεν ισχύει χωρίς εξαιρέσεις. Το ήσυχο Ακακίες 2021 του Κτήματος Κυρ-Γιάννη δείχνει πώς εξελίσσεται το ροζέ Ξινόμαυρο: τα δύο χρόνια ωρίμανσης γίνονται αισθητά στη μύτη του, με υπερώριμες φράουλες που τείνουν προς νότες μανιταριού. Παρ' όλα αυτά, αποτελεί εξαιρετική εισαγωγή στο πιο πυκνό, εκχυλισματικό στιλ ροζέ από Ξινόμαυρο. 87 βαθμοί.

Το Single Vineyard Hedgehog Rosé του Κτήματος Άλφα προσφέρεται για ενδιαφέρουσα κάθετη δοκιμή.

Τόσο το 2021 όσο και το 2020 δείχνουν τα χρόνια τους, ιδιαίτερα στη μύτη, διατηρώντας ωστόσο βελούδινη αίσθηση στο στόμα. Το 2020 φτάνει σε μεγαλύτερη πληρότητα (90 βαθμοί) σε σύγκριση με το μικρότερο αδερφάκι του (88 βαθμοί). Κρίμα που το 2021 δεν υπήρχε πια στην κάβα μας.

Ερυθρά κρασιά

Στα ερυθρά, ο τρύγος του 2019 αφήνει ανάμεικτες εντυπώσεις.

Το βασικό Reserve του Οινοποιείου Αμυνταίου παρουσιάζει μεν τυπικά ποικιλιακά αρώματα στη μύτη, στο στόμα ωστόσο απογοητεύει. 81 βαθμοί. Στα LIDL, λοιπόν, όπως ήδη σημειώσαμε, καλύτερα να προτιμήσετε το κρασί της ΠΟΠ Νάουσα.

Το Κάλη Ρίζα του Κτήματος Κυρ-Γιάννη από την ίδια χρονιά χρειάστηκε χρόνο για να ανοίξει, αλλά τελικά άφησε καλές εντυπώσεις, αν και θα περίμενε κανείς περισσότερα από τη συγκεκριμένη σοδειά. 89 βαθμοί. Φέτος, λοιπόν, δεν λέγαμε να ζεσταθούμε – και όχι μόνο με το Ράμνιστα, αλλά με τα ερυθρά του κτήματος συνολικά… Δεν έχουμε όμως πει ακόμη την τελευταία μας λέξη!

Τα πιο πειστικά ερυθρά προέρχονται από την εσοδεία 2017 του Κτήματος Άλφα. Το Hedgehog, που ωρίμασε 12 μήνες σε βαρέλια γαλλικής δρυός και στη συνέχεια πέρασε άλλους 12 μήνες στη φιάλη, έχει μπει στο ιδανικό παράθυρο κατανάλωσής του. Προσφέρει σύνθετη παλέτα από βατόμουρο, καπνό και νότες βοτάνων. 93 βαθμοί.

Ο μεγάλος αδελφός του, το θρυλικό Barba Yannis Reserve (24 μήνες παλαίωση σε νέα γαλλική δρυ Allier-Jupille), δεν αγγίζει μεν απόλυτα το επίπεδο ορισμένων παλαιότερων εσοδειών, εντυπωσιάζει όμως με την πυκνότητά του, την αλμύρα και τις πλούσιες νότες σμέουρου. Διατηρεί τον ίδιο χαρακτήρα που έδειξε και στην πρώτη δοκιμή, κάτι που υποδηλώνει σημαντικό δυναμικό παλαίωσης. Ας είμαστε όμως απόλυτα ειλικρινείς: η βασική ετικέτα είναι πολύ λιγότερο στρυφνή και προσφέρει αυτή τη στιγμή μεγαλύτερη απόλαυση. 90+ βαθμοί.

Μονοποικιλιακά ερυθρά από Ξινόμαυρο εκτός ΠΟΠ: Εκπληκτικές ανακαλύψεις

Μετά την εξερεύνηση της Νάουσας και του Αμυνταίου, των δύο ΠΟΠ που φημίζονται για το μονοποικιλιακό Ξινόμαυρο, το ταξίδι μας παίρνει συναρπαστική τροπή. Ανακαλύπτουμε πώς συμπεριφέρεται αυτή η ευγενής ποικιλία έξω από την παραδοσιακή της κοιτίδα – ακόμα και πέρα από τα ελληνικά σύνορα. Το ενδιαφέρον με τα κρασιά αυτά είναι ότι δεν δεσμεύονται από τις προδιαγραφές των ΠΟΠ, κάτι που επιτρέπει στους οινοποιούς να ερμηνεύσουν το Ξινόμαυρο μέσα από το δικό τους πρίσμα. Κάποιες από αυτές τις ερμηνείες αποδείχθηκαν εξαιρετικά επιτυχημένες, ξεπερνώντας ακόμα και ορισμένα κρασιά ΠΟΠ, ενώ άλλες αποκάλυψαν τις προκλήσεις που κρύβει ο χειρισμός αυτής της απαιτητικής ποικιλίας. Προσεγγίζουμε τα κρασιά χρονολογικά, από το νεότερο προς το παλαιότερο, για να καταλάβουμε πώς τα διαφορετικά terroir και οι διαφορετικές οινοποιητικές προσεγγίσεις διαμορφώνουν τον χαρακτήρα του Ξινόμαυρου.

Το ταξίδι μας ξεκινά, αναπάντεχα, στην Τουρκία. Το Ξινόμαυρο 2021 της Chamlija από τον ορεινό όγκο της Στράντζας κέντρισε αμέσως την περιέργειά μας. Οινοποιημένο με ζύμωση με τα στέμφυλα σε ανοιχτές δεξαμενές και με ωρίμανση 10 μηνών σε βαρέλια γαλλικής δρυός, το κρασί αυτό ανατρέπει προκαταλήψεις. Ενώ αρχικά περιμέναμε να καθρεφτίζει το στιλ των κρασιών ψυχρού κλίματος του Αμυνταίου, κατά βάθος όμως έχει περισσότερα κοινά με την προσέγγιση φυσικής οινοποίησης της Δράμας (βλ. το κρασί του οινοποιείου Οίνοψ στην αμέσως επόμενη παράγραφο). Ο συγκρατημένος αλκοολικός τίτλος 11% συμπληρώνει το ελαφρύ, φρέσκο προφίλ του με ζωηρά αρώματα κόκκινου φραγκοστάφυλου. Γοητευτική ερμηνεία της ποικιλίας. 91 βαθμοί.

Μένοντας στο 2021, συναντάμε το XinomavRaw του οινοποιείου Οίνοψ, που ενσαρκώνει υποδειγματικά το συναρπαστικό κίνημα του φυσικού κρασιού στην Ελλάδα. Με αυθόρμητη ζύμωση και ωρίμανση σε ωοειδείς αμφορείς χωρίς προσθήκη θειωδών, αυτό το αφιλτράριστο κρασί προσφέρει υπέροχα φρέσκια μύτη που συνδυάζει πράσινο μήλο και κόκκινη φράουλα. Αν και δεν κρατάει τη δεύτερη μέρα, ο φωτεινός, γεμάτος ενέργεια χαρακτήρας του δύσκολα το αφήνει να γίνει πρόβλημα – η φιάλη αδειάζει γρήγορα. 93 βαθμοί.

Το Kamara Hill 2019 του Πατίστη (ΠΓΕ Μαγνησία) καταδεικνύει πώς τα παλιά πρέμνα, η αυθόρμητη ζύμωση και η μεικτή παλαίωση σε δρύινο βαρέλι και αμφορέα μπορούν να δώσουν εξαιρετικά αποτελέσματα. Οπτικά δεν είναι ακριβώς χάρμα οφθαλμών, αλλά αποζημιώνει με έντονα αρώματα φασκόμηλου και αξιοσημείωτα ισορροπημένες, στιβαρές τανίνες. Η υφή επιτυγχάνει σπάνιο συνδυασμό κοκκώδους χαρακτήρα και κομψότητας, με μακρά, καθαρή επίγευση. Ακόμη ένας θρίαμβος για το παλαιωμένο σε αμφορέα Ξινόμαυρο. 93 βαθμοί.

Όσο για τη χρονιά 2018: το Valos του Κτήματος Κατσαρού (ΠΓΕ Θεσσαλία) αποδεικνύει ότι ακόμα και καταξιωμένοι παραγωγοί μπορεί να δυσκολευτούν με το Ξινόμαυρο. Παρά τα γνωστά μπορντολέζικα χαρμάνια και τα εξαιρετικά Chardonnay του κτήματος, το Ξινόμαυρό τους απογοητεύει με ενοχλητικές νότες στάβλου και κυρίαρχη πικράδα. 84 βαθμοί.

Το Ξινόμαυρο 2017 του Κτήματος Δύο Φίλοι (ΠΓΕ Σιάτιστα) αναδεικνύει τις δυνατότητες των 70χρονων πρέμνων με ενδιαφέρουσες νότες αμυγδαλόπαστας. Ωστόσο, η ισχνότητα στο στόμα δεν του επιτρέπει να αφήσει διαρκή εντύπωση. 87 βαθμοί.

Το SI-LA-VIE 2016 του Κτήματος Αϊδαρίνη (ΠΓΕ Πλαγιές Πάικου) αποτελεί ενδιαφέρουσα περίπτωση – κρασί που θα πληρούσε τις προϋποθέσεις για την ΠΟΠ Γουμένισσα αν περιλάμβανε τη Νεγκόσκα που απαιτεί η προδιαγραφή. (Για ανάλογα κρασιά του κτήματος, βλ. παρακάτω.) Μετά από 24 μήνες παλαίωσης σε δρύινα βαρέλια, εμφανίζει ώριμα χαρακτηριστικά καπνιστής πάπρικας και μαύρης σοκολάτας, με μια παράξενη μεταλλική νότα, σαν κέρμα, στην επίγευση. Λόγω της ευαισθησίας του στη θερμοκρασία, η σωστή θερμοκρασία σερβιρίσματος είναι καθοριστική για να διατηρήσει τον ξινομαυρίσιο χαρακτήρα του. Σερβιρισμένο πιο ζεστά, θυμίζει μέτριο Merlot. 88 βαθμοί.

Η εξερεύνησή μας κλείνει με το Ξινόμαυρο 2015 του Καραδήμου (ΠΓΕ Οπούντιας). Στο χρώμα προδίδει ήδη έντονα την ηλικία του, με καφετιές ανταύγειες. Όμως η μύτη, με νότες ντομάτας και σταφίδας, οδηγεί σε στιβαρές τανίνες και σε ένταση από βότανα και μπαχαρικά. Σύνθετο κρασί που θα κερδίσει ιδιαίτερα όσους εκτιμούν την πιο ρουστίκ πλευρά του Ξινόμαυρου. 91 βαθμοί.

Το Ξινόμαυρο σε ερυθρά χαρμάνια: ΠΟΠ Γουμένισσα

Το ταξίδι μας στο Ξινόμαυρο μάς οδηγεί τώρα στον κόσμο των χαρμανιών, ξεκινώντας από την ΠΟΠ Γουμένισσα. Αυτή η ονομασία προέλευσης παρουσιάζει συναρπαστική προσέγγιση στο Ξινόμαυρο, η οποία επιβάλλει τη σύμπραξή του με την τοπική ποικιλία Νεγκόσκα. Βάσει νόμου, το Ξινόμαυρο πρέπει να αποτελεί τουλάχιστον το 70% του χαρμανιού, ενώ το υπόλοιπο το καλύπτει η Νεγκόσκα. Αυτή η σύμπραξη γεννά συχνά κρασιά ιδιαίτερης κομψότητας, με τον πιο μαλακό χαρακτήρα της Νεγκόσκας να βοηθά στο δάμασμα των στιβαρών τανινών του Ξινόμαυρου. (Έτσι λέγεται τουλάχιστον· οι λίγες μονοποικιλιακές Νεγκόσκες που έχω δοκιμάσει ως τώρα με κάνουν να διαβάζω πάντα αυτόν τον ισχυρισμό με αρκετή αμηχανία.)

Ξεκινώντας από τις νεότερες χρονιές, το 2019 αποδεικνύεται συναρπαστική χρονιά για τη Γουμένισσα, με δύο εμφιαλώσεις που ξεχωρίζουν. Το Single Vineyard Bidabla του Κτήματος Κυρ-Γιάννη, χαρμάνι 80-20 από Ξινόμαυρο και Νεγκόσκα, κατατάσσεται ανάμεσα στα πιο κομψά κρασιά της Γουμένισσας που έχουμε συναντήσει. Η υφή είναι εξαιρετική, με σύνθετες τανίνες και μαγευτικό παιχνίδι ανάμεσα σε αρώματα ντομάτας και βιολέτας. Ενώ η πρώτη γουλιά προϊδεάζει για δυναμικό παγκόσμιας κλάσης, δεν κρατά ως το τέλος αυτό το επίπεδο· του λείπουν εντέλει αρκετά στη μέση διαδρομή. Παρ' όλα αυτά, για ένα κρασί του οποίου η πρώτη σοδειά παρήχθη μόλις το 2017, είναι αξιοσημείωτα εντυπωσιακό. Αξίζει να σημειωθεί ότι το προτιμήσαμε τόσο έναντι του φημισμένου Ράμνιστα όσο και έναντι του αξιόπιστου Cuvée Village της ΠΟΠ Νάουσα της ίδιας χρονιάς. 93 βαθμοί.

Το άλλο κορυφαίο κρασί του 2019 προέρχεται από το Μικρό Κτήμα (Τίτος), δορυφορικό κτήμα του Κτήματος Βιβλία Χώρα. Με την ίδια αναλογία 80-20, το κρασί τους περνά από συνοινοποίηση και στη συνέχεια ωριμάζει σε συνδυασμό μεταχειρισμένων βαρελιών σλαβονικής δρυός 500 λίτρων και barriques. Εντυπωσιάζει με το πυκνό, έντονο βύσσινο σε μύτη και ουρανίσκο, που συμπληρώνεται από διακριτικές νότες μπαχαριού. Το ενδιαφέρον είναι ότι δείχνει λίγα από τα τυπικά χαρακτηριστικά του Ξινόμαυρου – σε τυφλή γευσιγνωσία, θα μπορούσε κανείς να το εκλάβει ως διεθνές κρασί. Ενώ η οξύτητα λάμπει και η μέτριας διάρκειας επίγευση αφήνει να διαφανεί το δυναμικό του, αυτό το κρασί χρειάζεται πιθανότατα περισσότερο χρόνο για να αποκαλύψει την πλήρη πολυπλοκότητά του. 92+ βαθμοί.

Γυρνώντας πιο πίσω στον χρόνο, στον τρύγο του 2018, βρίσκουμε τη βασική ετικέτα Γουμένισσας του Αϊδαρίνη, με αναλογία 70-30 Ξινόμαυρου και Νεγκόσκας. Προσφέρει ρουστίκ αλλά χυμώδη έκφραση της ονομασίας. Παρά τις δυνατές τανίνες και το αισθητό αλκοόλ, ελκυστικές νότες φράουλας καταφέρνουν να αναδυθούν. Το κρασί αποτελεί στέρεη εισαγωγή στην ΠΟΠ Γουμένισσα. 90 βαθμοί.

Η εξερεύνησή μας κλείνει με το Single Vineyard 2012 του Κτήματος Αϊδαρίνη, που μας δίνει μια εικόνα του πώς παλαιώνουν αυτά τα κρασιά. Ενώ στο χρώμα και στη μύτη δείχνει σαφή σημάδια εξέλιξης, διατηρεί βοτανώδες, κάπως αυστηρό προφίλ. Οι τανίνες και η οξύτητα εξακολουθούν να προσφέρουν καλό «πιάσιμο» στο στόμα. Ωστόσο, μεγάλο μέρος του πρωτογενούς φρούτου έχει ξεθωριάσει – κάτι που θα μπορούσε πάντως να αποδοθεί σε μη ιδανικές συνθήκες φύλαξης, καθώς το μπουκάλι ήταν δώρο που λάβαμε πρόσφατα. 87 βαθμοί.

Το Ξινόμαυρο σε ερυθρά χαρμάνια: ΠΟΠ Ραψάνη

Η εξερεύνησή μας στα χαρμάνια με Ξινόμαυρο συνεχίζεται με την ΠΟΠ Ραψάνη, όπου η ποικιλία συμμετέχει σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδοσιακά χαρμάνια της Ελλάδας. Εδώ, στις πλαγιές του Ολύμπου, το Ξινόμαυρο συνδυάζεται με δύο τοπικές ποικιλίες, το Κρασάτο και το Σταυρωτό, δίνοντας κρασιά που έχουν κερδίσει επάξια το δικό τους κεφάλαιο στην ελληνική οινική ιστορία.

Σε αυτή την ενότητα επικεντρωνόμαστε σε κρασιά του Τσάνταλη, ενός παραγωγού που εδώ και δεκαετίες είναι ουσιαστικά συνώνυμος με την ΠΟΠ Ραψάνη. Η αλήθεια είναι πως δεν μας είχε απομείνει, δυστυχώς, τίποτε άλλο στο κελάρι. Τουλάχιστον όμως αυτό μας έδωσε την ευκαιρία να δοκιμάσουμε τρεις χρονιές που εκτείνονται σε βάθος άνω της δεκαετίας, φωτίζοντας την εξέλιξη αυτών των μοναδικών χαρμανιών – αλλά και αναδεικνύοντας τις σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις απλές εμφιαλώσεις, τις Reserve και τις Grand Reserve του οινοποιείου.

Η κάθετη δοκιμή μας ξεκινά με τη βασική ετικέτα του 2013, αν και μάλλον δεν έπρεπε. Αγορασμένη από το eBay – εγχείρημα πάντα ριψοκίνδυνο στο κρασί – η φιάλη αυτή αποδείχθηκε μάθημα για τη σημασία της σωστής φύλαξης. Ενώ ο φελλός και το χρώμα φαίνονταν ανέπαφα, το ίδιο το κρασί ήταν σοβαρά ελαττωματικό. Η μύτη αποκάλυψε έντονες νότες μούχλας· ακολούθησε στόμα χωρίς ισορροπία με διάσπαρτα, ασύνδετα αρώματα. Η επίγευση που έκαιγε επισφράγισε το άδοξο τέλος του. 75 βαθμοί.

Ευτυχώς, η ιστορία βελτιώνεται θεαματικά με την Grand Reserve (Ειδικά Επιλεγμένος) του 2012. Το κρασί αυτό περνά από παρατεταμένη παλαίωση: 18 μήνες σε βαρέλια, και στη συνέχεια άλλους 18 μήνες στη φιάλη πριν κυκλοφορήσει. Το αποτέλεσμα είναι εντελώς διαφορετική εμπειρία από το νεαρότερο κρασί. Ξεσπά στο ποτήρι με αρώματα σκούρων μούρων, σε φόντο καπνιστής πολυπλοκότητας. Αν και κάποιοι μπορεί να βρουν τα αρώματα υπερβολικά επιτηδευμένα, η εντυπωσιακή φρεσκάδα του κρασιού για την ηλικία του είναι αναμφισβήτητη. Είναι αναμφίβολα από τα πιο αξιόλογα ελληνικά κρασιά της εσοδείας 2012 που κυκλοφορούν ακόμα στην αγορά. 91 βαθμοί.

Το ταξίδι μας στον χρόνο κορυφώνεται με το Mount Olymp Reserve του 2000. Παρά την προχωρημένη ηλικία του και τη βραχύτερη παλαίωση σε βαρέλι σε σύγκριση με το Grand Reserve, το κρασί διατηρεί αξιοσημείωτη ζωντάνια. Αν και έχει ελαφρώς χαμηλότερο αλκοολικό βαθμό (13% έναντι 13,5%), παρουσιάζει αναπάντεχες αρωματικές ομοιότητες με το Grand Reserve του 2012. Τα τριτογενή αρώματα που αναπτύχθηκαν στις δύο δεκαετίες της ζωής του έχουν δεθεί αρμονικά με το σώμα του κρασιού. Αν και έχει φτάσει στο απόγειό του και δεν θα έπρεπε να περιμένει άλλο στο κελάρι, παραμένει εντυπωσιακά σφριγηλό και καλοδομημένο. Δυστυχώς, μόνο εικασίες μπορούμε να κάνουμε για το πώς θα στεκόταν δίπλα του το Grand Reserve της ίδιας χρονιάς. 90 βαθμοί.

Το Ξινόμαυρο σε ερυθρά χαρμάνια: Πέρα από τους κανονισμούς των ΠΟΠ

Μετά την εξερεύνηση του Ξινόμαυρου στις παραδοσιακές εκφράσεις του στις ζώνες ΠΟΠ, περνάμε τώρα στο ίσως πιο συναρπαστικό πεδίο: καινοτόμα χαρμάνια από παραγωγούς που δεν περιορίζονται από τις προδιαγραφές των ΠΟΠ. Αυτά τα κρασιά αποκαλύπτουν τόσο την ευελιξία του Ξινόμαυρου όσο και τη δημιουργικότητα των σύγχρονων Ελλήνων οινοποιών. Τα προσεγγίζουμε κατά φθίνον ποσοστό Ξινόμαυρου και ανακαλύπτουμε πώς οι διαφορετικές ποικιλίες που πλαισιώνουν το Ξινόμαυρο στο χαρμάνι και οι διαφορετικές αναλογίες επηρεάζουν το τελικό κρασί.

Χαρμάνια με υψηλό ποσοστό Ξινόμαυρου

Το ταξίδι ξεκινά με τον Diaporos Single Vineyard 2018 του Κτήματος Κυρ-Γιάννη (92% Ξινόμαυρο, 8% Syrah). Η ένδειξη ΠΓΕ Ημαθία ίσως ξενίσει, καθώς ο αμπελώνας βρίσκεται στη Νάουσα. Όμως αυτή η ελάχιστη προσθήκη Syrah τον αποκλείει από την κατηγορία ΠΟΠ – και τι υπέροχη απόφαση αποδείχθηκε! Παρά τους 18 μήνες σε βαρέλι δρυός, πρόκειται για κάθε άλλο παρά ρουστίκ κρασί. Προσφέρει έκρηξη απολαυστικών αρωμάτων ντομάτας που οδηγούν σε φιλόξενη υφή και συναρπαστικό, παρατεταμένο φινάλε. Διακριτική καπνιστή νότα προσθέτει πολυπλοκότητα, ενώ ο εντυπωσιακός αλκοολικός τίτλος των 15% είναι άψογα δεμένος. Πρόκειται για πραγματική εξαίρεση, που ξεπερνά με άνεση πολλά φημισμένα κρασιά ΠΟΠ της ίδιας περιοχής. 94 βαθμοί.

Το Red Rhapsody 2019 του Κοτούλα παντρεύει το Ξινόμαυρο (65% του χαρμανιού) με 35% Syrah. Έπειτα από 12 μήνες σε γαλλικά δρύινα βαρέλια των 250 λίτρων, στη μύτη τα χαρακτηριστικά του Ξινόμαυρου είναι λιγότερο έντονα. Στιβαρές τανίνες και κάπως άκαμπτη δομή υποδηλώνουν ότι χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να δέσει πλήρως, με το Syrah να προσφέρει ευπρόσδεκτη σάρκα. 88 βαθμοί.

Ισότιμοι εταίροι και δημιουργικοί συνδυασμοί

Το Axia 2017 του Κτήματος Άλφα (ΠΓΕ Φλώρινα) καταδεικνύει πώς η ισόποση αναλογία 50-50 Ξινόμαυρου και Syrah μπορεί να δώσει πραγματικά πειστικά αποτελέσματα. Το απίστευτα φρουτώδες αυτό κρασί ξεχειλίζει από ζωηρές νότες σμέουρου και δεν δείχνει κανένα σημάδι γήρανσης. Ενώ θα εξελιχθεί υπέροχα τα επόμενα πέντε χρόνια, ήδη από τώρα προσφέρει εξαιρετική σχέση ποιότητας-τιμής, με μακρά επίγευση και ζωντανό φρουτώδη χαρακτήρα. Πρόσφατα μάλιστα, σε γευστική δοκιμή, προηγήθηκε με σαφή διαφορά του S.M.X. της ίδιας εσοδείας. Θα επανέλθουμε όμως σε αυτό ... 90 βαθμοί.

Το Deka X 2010 της Οινογένεσις (50% Ξινόμαυρο, 50% Merlot) προκάλεσε πρόσφατα αντιπαράθεση, όταν ο οινοκριτικός Σίμος Γεωργόπουλος άσκησε δριμεία κριτική στη μεταγενέστερη εσοδεία του 2011. Το κρασί αυτό, ωστόσο, με 24 μήνες παλαίωσης σε δρύινα βαρέλια, αποδεικνύεται εξαιρετικό. Αν και παρουσιάζει σαφώς οξειδωτικό προφίλ, το πράττει με μεγάλη φινέτσα. Στη μύτη, καθαρές νότες σταφίδας, ενώ στο στόμα, ωραίο παιχνίδι γλύκας και οξύτητας. Οι στιβαρές τανίνες αφήνουν χώρο για βοτανική και αρωματική πολυπλοκότητα που θυμίζει τα κρασιά του Οικονόμου – ο μεγαλύτερος δυνατός έπαινος για κρασί αυτού του τύπου. Βαθμολογία: 93/100.

Δημιουργικά χαρμάνια με το Ξινόμαυρο σε μειοψηφία

Το «Αροθυμιές» 2017 του Κτήματος Κελεσίδη (ΠΓΕ Ημαθία) παρουσιάζει ασυνήθιστο χαρμάνι: 60% Ξινόμαυρο με ίσα μέρη Merlot και Syrah (20% το καθένα). Ακόμη πιο ασυνήθιστο είναι το ημίξηρο στιλ του (17 γρ./λίτρο υπολειμματικά σάκχαρα) παρά τους 14 βαθμούς αλκοόλ. Φέρνει στο νου Νάμα – το γλυκό κρασί της Θείας Κοινωνίας – με έντονα αρώματα βιολέτας· πρόκειται για ιδιαίτερο ύφος, που σαφώς δεν είναι για όλα τα γούστα, αλλά είναι δουλεμένο με μαεστρία. 88 βαθμοί.

Το S.M.X. 2017 του Κτήματος Άλφα (ΠΓΕ Φλώρινα) περιορίζει το Ξινόμαυρο στο 20%, με κυρίαρχο το Syrah (60%) και με το Merlot (20%) να συμπληρώνει. Πρόσφατα είχαμε το S.M.X. και το Axia της ίδιας χρονιάς δίπλα δίπλα στο ποτήρι και το πρώτο εμφανίστηκε αναπάντεχα κλειστό. Σε αυτή τη ρεβάνς όμως, η κορυφαία ετικέτα του κτήματος έδειξε ξανά τα πραγματικά της ατού, με εντυπωσιακή συμπύκνωση και δύναμη. Πλούσια αρώματα βατόμουρου και βανίλιας οδηγούν σε πιο απαλές τανίνες από ό,τι στα νιάτα του. Πιείτε το τώρα ή κρατήστε το στο κελάρι για άλλη μια δεκαετία. 92 βαθμοί.

Last but not least ...

Κλείνουμε με το APLA 2020 του Οινοποιείου Οίνοψ. Έρχεται τελευταίο μόνο και μόνο επειδή δεν ταίριαζε στη ροή των προηγούμενων κρασιών. Εδώ το Ξινόμαυρο, αυτή τη φορά σε μεγαλύτερο ποσοστό (50%), συναντά ξανά τη Λημνιώνα (30%) και το Μαυρούδι (20%). Το όνομά του («απλά») είναι παραπλανητικό – αυτό το κρασί προσφέρει αναπάντεχη πολυπλοκότητα. Διαφαίνονται ζωηρές νότες φράουλας και κερασιού από τη Λημνιώνα, ενώ το Μαυρούδι χαρίζει το ιδανικό βάθος. Παρά την premium τιμή του για βασική ετικέτα (γύρω στα 10 € στη Γερμανία), προσφέρει εξαιρετική σχέση ποιότητας-τιμής. 91 βαθμοί.

Τα άλλα χρώματα του Ξινόμαυρου: Από το ροζέ ως το Blanc de Noir

Η εκτενής περιήγησή μας στο Ξινόμαυρο κλείνει με τις εκφράσεις του πέρα από το ερυθρό. Ενώ τα ροζέ της ΠΟΠ Αμύνταιο τα καλύψαμε ήδη παραπάνω, ανοίγεται μπροστά μας ένας ολόκληρος συναρπαστικός κόσμος ροζέ εκτός ΠΟΠ που περιμένει να τον ανακαλύψουμε. (Και στο τέλος μάς περιμένει μια πραγματική έκπληξη.) Ας περάσουμε στα ροζέ ...

Μονοποικιλιακά ροζέ

Στην κορυφή της εξερεύνησής μας βρίσκεται το ροζέ Ξινόμαυρο 2020 του Κτήματος Γεροβασιλείου (ΠΓΕ Θεσσαλονίκη). Φρέσκα αρώματα πράσινου μήλου και φράουλας οδηγούν σε στόμα με ξυραφένια οξύτητα και εντυπωσιακό κράτημα. Ακόμα και με βιδωτό πώμα και τέσσερα χρόνια ζωής, διατηρεί αξιοσημείωτη φρεσκάδα. Αν και είναι πιο ζωηρό από το Hedgehog του Κτήματος Άλφα της ίδιας χρονιάς, δεν φτάνει απόλυτα την κομψότητα του L'Esprit De Lac του Κτήματος Κυρ-Γιάννη (βλ. παραπάνω για την ΠΟΠ Αμύνταιο). Παρ' όλα αυτά, η σφύζουσα ενέργειά του το κάνει απολαυστικό σε κάθε γουλιά. 91 βαθμοί.

Με το Heilia Stafylia Ξινόμαυρο Rosé 2021 (ΠΓΕ Οπούντιας Λοκρίδας), το Οινοποιείο Καραδήμου παρουσιάζει κρασί αξιοσημείωτο για το σκούρο χρώμα του και για τη νότα λάιμ στη μύτη. Στο στόμα, ελκυστική ισορροπία ανάμεσα σε γλύκα, τανίνες και οξύτητα, που χαρίζει παιχνιδιάρικη αίσθηση καλής καραμέλας. Βαθμολογία: 88.

Το Κτήμα Αϊδαρίνη καταθέτει δύο διαφορετικές ερμηνείες. Το SI-LA-VIE Gris de Noir 2018 (ΠΓΕ Πλαγιές Πάικου) γοητεύει με έντονα αρώματα λιαστής ντομάτας και κυρίαρχη οξύτητα. Η μερική ωρίμανση σε γαλλική δρυ προσθέτει νεύρο, έστω κι αν ίσως υστερεί σε αρωματική πολυπλοκότητα. Η μακρά επίγευση εντυπωσιάζει. 90 βαθμοί. Υπάρχουν περιθώρια για κάτι ακόμη καλύτερο – όχι από τη συγκεκριμένη χρονιά, αλλά από την ίδια την ιδέα!

Το βασικό ροζέ 2021 του ίδιου οινοποιείου προσφέρει διαφορετική έκφραση, με έντονες, ώριμες νότες φράουλας σε μύτη και στόμα. Παρά το βαθύ του χρώμα, του λείπει λίγη σάρκα για να στηρίξει τη δομή του. Το κρασί παραμένει ωστόσο ευπρόσιτο και πείθει συνολικά. 88 βαθμοί.

Καινοτόμα χαρμάνια

Στο κεφάλαιο των χαρμανιών, το Κτήμα Πατίστη συνδυάζει το Ξινόμαυρο με μόλις μια ιδέα Μοσχάτου στο ροζέ της εσοδείας 2021. Το αποτέλεσμα αποκαλύπτει διακριτικά αρώματα με πινελιές αποξηραμένων ροδοπέταλων από το Μοσχάτο, ενώ στον ουρανίσκο κυριαρχούν νότες φράουλας. Η κιμωλιώδης υφή προσθέτει ενδιαφέρον, έστω κι αν το κρασί παρουσιάζει ελαφριά ανισορροπία. 87 βαθμοί.

Το χαρμάνι Διόφιλης 2021 (ΠΓΕ Σιάτιστα) παντρεύει το Ξινόμαυρο (70%) με το Μοσχόμαυρο (30%), με αποτέλεσμα ανθικά αρώματα που σχεδόν κατακλύζουν τη μύτη. Η επίμονη επίγευση, μεταλλική σαν κέρμα, ενδέχεται να διχάσει, προσφέρει όμως μοναδική εμπειρία για τους πιο τολμηρούς οινόφιλους. 86 βαθμοί.

Ακολουθούν πιο σύνθετα χαρμάνια. Το IÓ Rosé 2021 του Κτήματος Τσιλιλή (Terres) (ΠΓΕ Θεσσαλία) συνδυάζει το Ξινόμαυρο τόσο με το Syrah όσο και με τη Λημνιώνα. Το φρέσκο, νεανικό αυτό κρασί καταφέρνει να αναδείξει τα ζωηρά αρώματα της κάθε ποικιλίας. Ωστόσο, όπως προϊδεάζει ήδη το βιδωτό πώμα, καλό είναι πάντως να μην αργήσει κανείς να το ανοίξει όσο αργήσαμε εμείς. 88 βαθμοί.

Με παρόμοιο τρόπο, το APLA Rosé 2021 του οινοποιείου Οίνοψ παντρεύει το Ξινόμαυρο με τη Λημνιώνα και το Μαυρούδι, δημιουργώντας ένα φρέσκο κρασί που ανοίγει την όρεξη, με την ιδανική δόση γλύκας που οδηγεί ξανά και ξανά στο γέμισμα του ποτηριού. Αν και δεν αγγίζει την πολυπλοκότητα του ερυθρού APLA, πρόκειται για νόστιμο κρασί, με την καλή έννοια της λέξης. 89 βαθμοί.

Ένα μεγάλο φινάλε

Κλείνουμε το ταξίδι μας στο Ξινόμαυρο με ένα πραγματικά ξεχωριστό κρασί: το Blanc de Noir NV του Πατίστη, που παντρεύει το Ξινόμαυρο (96%) με μια πινελιά Ασύρτικου (4%).

Η ιδιοφυής αυτή σύλληψη συνδυάζει αρώματα μαγιάς και πράσινου μήλου με στόμα όπου τανίνες, οξύτητα και διακριτική αίσθηση ανθρακικού δημιουργούν συναρπαστική ισορροπία. Το απρόσμενο, ελαφρύ περλάζ λειτουργεί θαυμάσια σε αυτό το κρασί, που μπορεί να πείσει ακόμη και τους πιο δύσπιστους απέναντι στα φυσικά κρασιά. Τέλειο φινάλε για την εξερεύνησή μας, που αναδεικνύει την αξιοσημείωτη πολυμορφία του Ξινόμαυρου. 93 βαθμοί.