Χαρμάνια Αγιωργίτικου

Το Αγιωργίτικο είναι, δίπλα στο Ξινόμαυρο, σίγουρα η πιο γνωστή ελληνική ερυθρή ποικιλία. Μέσω της ΠΟΠ Νεμέα απέκτησε διεθνή φήμη. Έχουμε ήδη συζητήσει εδώ στο blog αρκετά αξιόλογα Αγιωργίτικα από τη Νεμέα και την υπόλοιπη Ελλάδα (δείτε π.χ. εδώ (στα γερμανικά)). Όταν όμως έρχεται λόγος για χαρμάνια, δεν μπορεί κανείς να αποφύγει την εντύπωση ότι η ποικιλία Αγιωργίτικο υστερεί σημαντικά έναντι του Ξινόμαυρου. Δεν έχεις την αίσθηση ότι πολλοί οινοποιοί της δίνουν ιδιαίτερη εμπιστοσύνη σε αυτόν τον τομέα. Η ιδέα ότι το επόμενο ελληνικό «icon wine» θα μπορούσε να είναι χαρμάνι Αγιωργίτικου φαντάζει μάλλον απίθανη.

Τα βασικά για την ποικιλία – πώς γεύεται, τι στιλ υπάρχουν, με τι ταιριάζει – θα τα βρεις στον μεγάλο μας Οδηγό Αγιωργίτικου.

Ομολογουμένως: στην πορεία της έρευνας για αυτό το άρθρο συνειδητοποίησα ότι σε αυτή την εντύπωση έπαιζαν ρόλο, ως ένα βαθμό, και δικές μου προκαταλήψεις. Στη μνήμη μου δύσκολα ανακαλούσα κάποιο εντυπωσιακό χαρμάνι – και όμως τέτοια κρασιά άρχισαν ξαφνικά να μου εμφανίζονται παντού, μόλις είχα ξεκινήσει το προσχέδιο αυτού του άρθρου με την παρατήρηση για το πόσο σπάνια είναι: ένας γείτονας, χωρίς συνειδητά συγκροτημένη συλλογή ελληνικών κρασιών, ανακάλυψε τυχαία μια σχετική φιάλη στο ράφι του, και σε ξενοδοχείο στην Κρήτη μου τράβηξαν ξαφνικά την προσοχή τέσσερα κρασιά με Αγιωργίτικο στον κατάλογο κρασιών, επισκιάζοντας εντελώς τα υπόλοιπα χαρμάνια...

Και ναι, τα χαρμάνια Αγιωργίτικου δεν στερούνται ούτε διάδοσης ούτε ιστορίας, όπως διαπίστωσα μετά από κάποια παρακολούθηση της αγοράς παλαιωμένων ελληνικών κρασιών. Με λίγη υπομονή κατάφερα τελικά να βρω συναρπαστικά παλαιότερα κρασιά για το άρθρο.

Σε ένα σημείο βέβαια η προκατάληψή μου ήταν δικαιολογημένη: η ποικιλία Ξινόμαυρο κατάφερε, με την ΠΟΠ Ραψάνη – κυρίως χάρη στην εταιρεία Τσάνταλη (που μέχρι το 2005 ήταν το μοναδικό οινοποιείο που παρήγαγε εκεί) – να παίξει ρόλο ως εταίρος χαρμανιού ακόμη και σε επίπεδο ΠΟΠ. Το Αγιωργίτικο δεν μπορεί να επικαλεστεί μια τόσο σεβάσμια παράδοση. Σε αυτό το άρθρο θα διερευνήσουμε το ερώτημα αν η ποικιλία έχει παρ' όλα αυτά το δυναμικό να παράγει εξίσου εντυπωσιακά και χαρακτηριστικά κρασιά.

Ροζέ κρασιά

Καταρχάς στρεφόμαστε – ως ένα είδος απεριτίφ – σε δύο ροζέ κρασιά που παράγει το Οινοποιείο Μπαραφάκα.

Πολύ στέρεο είναι το χαρμάνι Saint Modesto 2021, στο οποίο το Grenache Rouge συνεισφέρει 50%. Στην Ελλάδα αυτή η ποικιλία μου αρέσει σπάνια στα ροζέ με περισσότερο υπολειπόμενο ζάχαρο, όπου είναι τόσο δημοφιλής. Εδώ όμως το σύνολο είναι πολύ αρμονικό. Το κρασί είναι πολύ ισορροπημένο στην αρωματική εικόνα και τη δομή, έχει αξιοπρεπές grip και με 13% είναι αρκετά γεμάτο. Πολύ καλοί 16 βαθμοί.

Ακόμη πιο συναρπαστικό είναι όμως το ημίγλυκο χαρμάνι Τρείς Μάγισσες 2021 του ίδιου οινοποιείου. Με 2,4 bar το κρασί έχει περίπου την ίδια πίεση με ένα λάστιχο αυτοκινήτου (ένα «Perlwein» κατά τη γερμανική ονοματολογία, δηλαδή ημιαφρώδες). Με 18 g/L υπολειπόμενο ζάχαρο και χαμηλό 11% αλκοόλ, προκύπτει έτσι ένας συναρπαστικός συνδυασμός, ιδίως αφού ελαφριές πικρές νότες στην επίγευση εμποδίζουν την ολίσθηση προς το γλυκερό. Οι «τρεις μάγισσες» είναι Αγιωργίτικο (80%), Syrah (10%) και Μοσχοφίλερο (10%). Και πράγματι, εδώ συναντιούνται φρούτο, νεύρο και ανθικότητα με πολύ γοητευτικό τρόπο. Αναμφίβολα το καλύτερο ημίγλυκο ροζέ από την Ελλάδα που είχαμε την ευκαιρία να δοκιμάσουμε φέτος. Εξαιρετικοί 17 βαθμοί.

Τα καλά πράγματα έρχονται στα τρία…

Μετά από αυτό το προοίμιο μπορούμε τώρα να στρέψουμε την προσοχή μας στα ερυθρά. Θέμα που έχει απασχολήσει το blog ξανά είναι η ποικιλία σε συνδυασμό με τις κλασικές μπορντολέζικες ποικιλίες Cabernet Sauvignon και Merlot. Τρία κρασιά αξίζει να αναφερθούν εδώ ιδιαίτερα.

Στο κλασικό του Κατώγη Αβέρωφ, το Αγιωργίτικο εμφανίζεται όντως ήδη αρκετά πρωταγωνιστικά, συνεισφέροντας ένα ολόκληρο 30% (το Cabernet Sauvignon προηγείται με 40%, το Merlot συνεισφέρει επίσης 30%). Τον τρύγο 2018 τον βαθμολογήσαμε (στα γερμανικά) εδώ με 16,5 βαθμούς.

Όχι τόσο μακρά παράδοση, αλλά πρωτοπόρο παρ' όλα αυτά, είναι το Amethystos, που δημιουργήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 από τον Βασίλειο Τσακτσαρλή για το Κτήμα Κώστα Λαζαρίδη και που πέρυσι, ακόμη νεαρό (2018), ήταν πολύ μαρμελαδένιο και άξιζε 16 βαθμούς, ενώ παλαιωμένο (2015) ήταν μια πολύ φίνη απόλαυση αξίας 17 βαθμών (δείτε εδώ (στα γερμανικά)). Εδώ όμως το Αγιωργίτικο συνεισφέρει μόνο 10%.

Στο βασικό κρασί του Κτήματος Βιβλία Χώρα, που έχει το υψηλότερο ποσοστό Merlot ανάμεσα σε αυτά τα κρασιά (45%), το μόλις 15% Αγιωργίτικο έχει παρ' όλα αυτά σαφή λειτουργία: κάνει το κρασί, ακόμη και νεαρό, μια φρουτώδη γευστική εμπειρία, που κι εμείς τη βρήκαμε (στα γερμανικά) άξια 17 βαθμών.

Υπάρχουν στην ελληνική αγορά και αρκετά άλλα κρασιά, που επίσης συνδυάζουν το Αγιωργίτικο με Merlot και Cabernet Sauvignon, και τα οποία ελπίζουμε να μπορέσουμε να συζητήσουμε στο μέλλον. Σε αυτά ανήκει π.χ. το Cuvée Lantides του Οινοποιείου Λαντίδη, που ωριμάζει 24 μήνες σε δρύινα βαρέλια (40% Αγιωργίτικο, 30% Cabernet Sauvignon, 30% Merlot).

Τα κρασιά που αναφέρθηκαν ως εδώ έχουν ιστορία και είναι επίσης πολύ σημαντικά οικονομικά. Παρ' όλα αυτά συμβάλλουν ελάχιστα στην εικόνα του Αγιωργίτικου ως ισχυρού εταίρου χαρμανιού. Γιατί σε αυτά τα χαρμάνια το κύριο βάρος το φέρουν αναμφίβολα ακόμη το Merlot και το Cabernet Sauvignon. Διαφορετικά έχουν τα πράγματα με ένα ακόμη κλασικό, το Porfyros των οικολόγων πρωτοπόρων του Κτήματος Σπυρόπουλου (ΠΓΕ Πελοπόννησος).

Εδώ κυριαρχεί το Αγιωργίτικο και υποστηρίζεται από άλλες διεθνείς ποικιλίες (στη χρονιά που δοκιμάσαμε, από Merlot και Cabernet Sauvignon· σε άλλες χρονιές εν μέρει και από Cabernet Franc ή Syrah· κατά κανόνα το ποσοστό του Αγιωργίτικου φαίνεται να κινείται στο 60%). Πρόσφατα καταφέραμε να αποκτήσουμε στο διαδίκτυο έναν τρύγο 1996. Ένα ελληνικό κρασί πριν την αλλαγή της χιλιετίας είναι σπάνιο εύρημα στη γερμανική δευτερογενή αγορά. Συγκρίνοντάς το με το Μπορντό, θυμάται κανείς εντυπωσιακά για ακόμη μία φορά πόσο διαφορετικές είναι οι αφετηρίες της ελληνικής αμπελουργίας. Ότι όμως και «τότε» ήξεραν να φτιάχνουν πολύ ικανό κρασί, το δείχνει εντυπωσιακά αυτό το κρασί. Στη μύτη εμφανίζονται ήδη σαφώς γλυκές οξειδωτικές νότες και το υπόδασος είναι αμέσως παρόν. Στο στόμα όμως, δίπλα στα μανιταρώδη αρώματα, διακρίνεται ακόμη σαφές φρούτο. Επίσης το κρασί κρατιέται ακόμη από μια καλή οξύτητα. Η ωρίμανση άνω του ενός έτους σε καινούργια γαλλικά δρύινα βαρέλια σίγουρα ωφέλησε τη διάρκεια ζωής του κρασιού, αλλά ταυτόχρονα του χαρίζει τώρα κάπως υπερβολικά έντονα αρώματα ξύλου. Επιπλέον, έχουμε ήδη παρατηρήσει (στα γερμανικά) αρκετές φορές στο Αγιωργίτικο ότι ένα καθαρό φρούτο γίνεται μετά από μερικές ημέρες αρκετά εύθραυστο, κάτι που ενισχύει ακόμη αυτή την εντύπωση πριονιδιού. Παρ' όλα αυτά, ένα αξιοσημείωτο κρασί, που βρίσκεται μεν ήδη κάπως πέρα από την κορύφωσή του, αλλά αξίζει ακόμη σαφώς αξιοσημείωτους πολύ καλούς 16 βαθμούς – αφήνοντας έτσι σίγουρα πίσω αρκετά εξαιρετικά Cru Bourgeois από το Μπορντό. Τον τρύγο 2018 μπορεί κανείς να τον αγοράσει στη Γερμανία για λίγο περισσότερο από 10 € τη φιάλη – και μετά, ως πείραμα, να τον αφήσει στην κάβα ως το 2044…

Πέρα από τον συνδυασμό με Merlot και Cabernet Sauvignon, υπάρχουν και μερικά ακόμη χαρμάνια συνολικά τριών ποικιλιών. Εδώ αξίζει να αναφερθούν δύο, στα οποία το Merlot αντικαταστάθηκε από άλλες ποικιλίες.

Όπως και στο Κατώγη Αβέρωφ, το Αγιωργίτικο συνεισφέρει και στο ερυθρό Avarinó του Οινοποιείου Νέστωρ (ΠΓΕ Πελοπόννησος) 30% (μαζί επίσης με 40% Cabernet Sauvignon· το υπόλοιπο 30% το αναλαμβάνει εδώ το Grenache Rouge).

Το κρασί με 12% είναι πολύ ελαφρύ και σίγουρα προορίζεται περισσότερο για νεαρή κατανάλωση. Στη μύτη όμως ο τρύγος 2019 δείχνει ακόμη πολύ φρουτώδης, και το κεράσι στο στόμα μας αρέσει πολύ. Δεν υπάρχει λόγος να δώσουμε λιγότερους από πολύ καλούς 16 βαθμούς. Στη Γερμανία βρίσκει κανείς τον τρέχοντα τρύγο για κάτω από 5€. Βέβαια αυτό το κρασί δεν έχει ακόμη πολύ μακρά παράδοση – μάλιστα στον τρύγο 2019 τυπώθηκαν ακόμη μερικές φιάλες με την παλιά ετικέτα, όπου δηλαδή αναγράφεται ακόμη Merlot αντί για Αγιωργίτικο.

Σε έντονη αντίθεση με αυτό στέκεται ένα κρασί που καταφέραμε πρόσφατα να αποκτήσουμε σε δημοπρασία και που αποτελεί τη μεγαλύτερη έκπληξη της έρευνας για αυτό το άρθρο: το Cava Clauss 1982 της Αχαΐα Κλάους.

Για αυτό το 40χρονο κρασί βρίσκει κανείς λίγα στο διαδίκτυο, εκτός από το ότι παράγεται (χωρίς προσδιορισμό της ακριβούς αναλογίας) από Αγιωργίτικο, Μαυροδάφνη και Cabernet Sauvignon. Το οινοποιείο είναι φυσικά γνωστό στην ΠΟΠ Πάτρας για τα επιδόρπια κρασιά από τη δεύτερη ποικιλία. Παράγεται όμως και μια ΠΟΠ Νεμέα. Μετά από τέσσερις δεκαετίες δεν είχαμε πια μεγάλες ελπίδες για ένα τέτοιο «vin de table». Κι όμως, γελαστήκαμε πολύ! Ο κοντός φελλός καθόταν ακόμη σαν χυτός, το κρασί κύλησε στο ποτήρι βαθυκόκκινο. Αρωματικά αφήνει να διακριθεί κάποιο υπόδασος, όμως αυτό δεν έχει καμία σχέση με μούχλα και μανιτάρια. Κυριαρχεί σαφώς το φρούτο, κυρίως το κόκκινο φραγκοστάφυλο.

Στο στόμα το κρασί πείθει τελικά εντελώς με μια τραγανή οξύτητα και εξαιρετικό νεύρο. Ένα κρασί που, ακόμη και μετά από όλο αυτό το διάστημα, μπορεί κανείς απλώς να το πιει με μεγάλη απόλαυση! Εντελώς απροσδόκητα πρέπει λοιπόν να δώσουμε εξαιρετικούς 17,5 βαθμούς.

Φαίνεται πως το 1982 – χρονιά του αιώνα στο Μπορντό – πρέπει να ήταν πολύ καλή και στην Ελλάδα! Δυστυχώς δεν υπάρχουν εκθέσεις τρύγου για την Ελλάδα ως σύνολο, ακόμη και τα τελευταία χρόνια βρίσκει κανείς εδώ κι εκεί – κυρίως από τον Γιάννη Καρακάση – μόνο εκθέσεις για μεμονωμένες περιοχές. Κατά τα άλλα παίρνει κανείς το πολύ τις δυσκολονόητες εκθέσεις τρύγου των ίδιων των παραγωγών. Αλλά τα δεδομένα καιρού φαίνεται πάντως να επιβεβαιώνουν σαφώς μια υγρή άνοιξη και ένα ξηρό καλοκαίρι. Οι εμπεριστατωμένες εκθέσεις τρύγου είναι ίσως το μεγαλύτερο έλλειμμα όσον αφορά την ελληνική δημοσιογραφία κρασιού! Πολύ ενδιαφέρον είναι επίσης να βλέπει κανείς ότι στην ετικέτα διαφημίζεται ότι πρόκειται για μία από «μόλις» 139.564 φιάλες. Αυτό

γίνεται κάπως πιο κατανοητό αν αναλογιστεί κανείς ότι στη δεκαετία του 1980 το κρασί «Demestica» κυκλοφόρησε στην αγορά σε κυκλοφορία περίπου 20 εκατομμυρίων (!) φιαλών. Το ιστορικό οινοποιείο, που ιδρύθηκε το 1861 από τον Γερμανό Gustav Clauss – ο οποίος έδωσε στο χαρμάνι το όνομά του – υπέφερε πολύ από αλλαγές ιδιοκτησίας και αναδιαρθρώσεις (ο Κωνσταντίνος Λαζαράκης MW γράφει γι' αυτό στο The Wines of Greece) και σήμερα είναι στην ουσία γνωστό μόνο για το επιδόρπιο κρασί Μαυροδάφνη. Ενδιαφέρον είναι ότι μια εκτεταμένη εκσυγχρονιστική προσπάθεια πραγματοποιήθηκε ακριβώς το έτος 1983. Άραγε η εξαιρετική κατάσταση του κρασιού μας έχει να κάνει με το ότι προέρχεται ακόμη από την προηγούμενη εποχή;

Πολύ ενδιαφέρον θα ήταν να δοκιμάσει κανείς κάποτε το Cuvée III ερυθρό από το Domain Mega Spileo , στο οποίο η σύνθεση των ποικιλιών είναι η ίδια. Cabernet Sauvignon και Μαυροδάφνη συμμετέχουν εδώ με από 40%, το Αγιωργίτικο με 20% – κάτι που θα μπορούσε να σημαίνει λιγότερο από ό,τι στο Cava Clauss, εφόσον η σειρά αναφοράς των ποικιλιών έχει κάποια σημασία. (Το οινοποιείο δεν απάντησε σε ερωτήματα.)

Μια ακόμη αυτόχθονη ποικιλία με αρκετή τανίνη εμφανίζεται στο χαρμάνι του Οινοποιείου Μυλωνά, από Merlot (40%), Αγιωργίτικο (40%), Μανδηλαριά (40%). Και αυτό είναι ένα κρασί που θα προσπαθήσουμε να συμπεριλάβουμε σε επόμενο άρθρο. Το Μαλαγουζιά και ιδίως το Ασύρτικο του οινοποιείου μάς έχουν ήδη αρέσει πολύ.

Κάπως πιο διεθνές, αλλά παρ' όλα αυτά πολύ καινοτόμο, φαίνεται να είναι και το Nohma του Κτήματος Παλυβού. Στο 60% Αγιωργίτικο προστίθενται 23% Cabernet Sauvignon και 7% Syrah – δύο διεθνείς ποικιλίες που αλλιώς συνήθως παίζονται η μία εναντίον της άλλης ως αποκλειστικός εταίρος χαρμανιού του Αγιωργίτικου (βλ. παρακάτω). Μετά από 12 μήνες ωρίμανσης σε βαρέλια ακακίας, ωριμάζουν μαζί με το κατά ένα έτος νεότερο Αγιωργίτικο για ακόμη 12 μήνες σε γαλλική δρυ.

Στενή συνεργασία…

Μετά από αυτό το εντυπωσιακό ταξίδι στο παρελθόν, στη συνέχεια θα ασχοληθούμε με κρασιά στα οποία το Αγιωργίτικο έχει να αντιμετωπίσει μόνο μία ακόμη ποικιλία. Εδώ μπορεί κανείς να αποκτήσει την καλύτερη εικόνα για το ποιες δυναμικές απελευθερώνει το Αγιωργίτικο σε συνδυασμό με άλλες ποικιλίες.

Είχαμε ήδη συζητήσει π.χ. την προσπάθεια του Κτήματος Μανωλεσάκη, με το Pelagia, να αποτυπώσει τη λεπτότητα του Αγιωργίτικου μέσω του Pinot Noir – με αρκετά αξιοσημείωτη (16,5 βαθμοί), αλλά σίγουρα όχι ακόμη καθοριστική επιτυχία (στα γερμανικά). (Ο τρύγος 2018 κατάφερε – κάπως εκπληκτικά – να φτάσει έστω στη θέση 32 της λίστας «50 Great Greek Wines».)

Πολύ ενδιαφέρον ακούγεται και το χαρμάνι με Μαυρούδι που παράγει το Οινοποιείο Μονεμβασίας. Αυτό το χαρμάνι έχει πάντως ήδη λάβει επαινετικά λόγια από τον Γιάννη Καρακάση. Ελπίζουμε να μπορέσουμε να προσθέσουμε μια κριτική στο εγγύς μέλλον. Στη συνέχεια περιοριζόμαστε σε χαρμάνια με τις τρεις γνωστές διεθνείς ποικιλίες Merlot, Cabernet Sauvignon και Syrah.

Κάποια στιγμή πρέπει να δοκιμάσουμε επίσης το ερυθρό Little Ark του Οινοποιείου Λαντίδη – γιατί εκεί οι δύο ποικιλίες που συναγωνίζονται για τον τίτλο της καλύτερης ελληνικής ερυθρής ποικιλίας, το Αγιωργίτικο και το Ξινόμαυρο, πηγαίνουν χέρι-χέρι.

… με Merlot

Μόλις πρόσφατα είχαμε θίξει (στα γερμανικά) την περίπτωση χαρμανιών που, σύμφωνα με το ρητό «όμοιος τον όμοιο», αποτελούν καμιά φορά εκπληκτικά πειστικά κρασιά. Στην περίπτωση που συζητήθηκε εκεί επρόκειτο για δύο ποικιλίες με έντονη τανίνη η καθεμία. Κάτι παρόμοιο ισχύει για τον συνδυασμό του μάλλον φρουτώδους και λεπτού Αγιωργίτικου με το επίσης μάλλον απαλό Merlot. Μέχρι στιγμής όμως αυτό δεν έχει καταφέρει πραγματικά να επιβληθεί.

Βέβαια, το Αγιωργίτικο έπαιζε κάποιο ρόλο σε παλαιότερους τρύγους του ερυθρού Plagios του Κτήματος Βιβλία Χώρα. Τον τελευταίο τρύγο με 15% Αγιωργίτικο, 2012, τον βαθμολογήσαμε με αρκετά αξιοπρεπείς 17,5 βαθμούς. Η μετάβαση σε αμιγές Merlot ήταν όμως μάλλον η σωστή απόφαση, αφού οι τρύγοι 2013 (στα γερμανικά) και 2014 πέτυχαν ακόμη καλύτερα αποτελέσματα.

Δεν φαίνεται να υπάρχουν πολλοί παραγωγοί που δίνουν στο Αγιωργίτικο μεγαλύτερο περιθώριο σε συνδυασμό με Merlot. Πέρα από τους παραγωγούς που συζητήθηκαν εδώ, υπάρχει ακόμη το Κτήμα Ευχαρή, που παράγει, με το Melapus, ένα κρασί από 60% Αγιωργίτικο και 40% Merlot (8 μήνες ωρίμανση σε βαρέλι).

Στο Viale die Parioli 44 του τρύγου 2020 από το Οινοποιείο Φτέρη Vinum στην ΠΓΕ Αρκαδία, οι δύο ποικιλίες συνδυάζονται σε αναλογία 1:1.

Στη μύτη εμφανίζεται πολύ τυπική αρωματική εικόνα Αγιωργίτικου, που καλύπτει περισσότερο το ανθικό παρά το φρουτώδες φάσμα. Σε πρώτη στιγμή υπάρχει επίσης μια εντύπωση πολύ αλκοόλ, που όμως, με βάση το 12,5%, αποδεικνύεται γρήγορα απάτη – και οφείλεται σε πολύ έντονα αρώματα ρούμι. Στο στόμα το κρασί είναι μάλλον συγκρατημένο, το Merlot παρεμβαίνει νωρίς με σκούρα ελιά, και το φρούτο παραμένει μάλλον διακριτικό. Επιπλέον υπάρχει μια ελαφρώς μεταλλική επίγευση. Συνολικά όμως αυτοί είναι ήδη πολύ καλοί 15,5 βαθμοί. Υποθέτουμε μάλιστα ότι αυτό το κρασί θα βελτιωθεί ακόμη με την ωρίμανση. Στην τρέχουσα κατάστασή του, το κρασί χαρακτηρίζεται ακόμη από μια κάπως υπερβολική αυστηρότητα, που δεν επιτρέπει αληθινή απόλαυση. Θα φανεί αν αυτό το –εκπληκτικά αδιαφανές για ένα χαρμάνι Merlot-Αγιωργίτικου– κρασί θα απελευθερώσει τα αρώματά του με περισσότερη ωρίμανση.

Εδώ και καιρό πειραματίζεται με τον συνδυασμό Merlot και Αγιωργίτικου το Κτήμα Ολυμπία Γη, ακριβώς προς τα δυτικά – λιγότερο από 70 χλμ. σε ευθεία γραμμή – στην ΠΓΕ Ηλεία. Και στο Pheidias (του οποίου ο πρώτος τρύγος παρήχθη το 2011) οι δύο ποικιλίες συνεισφέρουν από το μισό η καθεμία.

Την άνοιξη του 2021 είχαμε ήδη δοκιμάσει τον τρύγο 2015. Στη μύτη κυριαρχούσε το δαμάσκηνο, στο στόμα προστίθεντο νότες κράνμπερι. Όσον αφορά το φρούτο, αυτό ήταν αρκετά πειστικό. Δεν μπορούσαμε όμως να αποφύγουμε την εντύπωση ότι αυτό το κρασί είχε ήδη ξεπεράσει την κορύφωσή του. Του έλειπε πολυπλοκότητα, και μόνο μερικές αιθέριες αποχρώσεις (έλατο, ευκάλυπτος, δεντρολίβανο) θα μπορούσαν να του χαρίσουν 15,5 βαθμούς. Επειδή όμως σε επίσκεψή μας στο οινοποιείο μάθαμε ότι το κρασί αφήνεται συνειδητά για ακόμη αρκετά χρόνια στη φιάλη μετά τον χρόνο στο ξύλο, υποθέσαμε ότι μπορεί απλώς να είχαμε ατυχία με τη δική μας φιάλη. Τώρα, το φθινόπωρο του 2021, πήραμε ένα δείγμα του τρύγου 2016, που μόλις έβγαινε στην αγορά – και αναπνεύσαμε ανακουφισμένοι που δεν είχαμε ήδη δημοσιεύσει τις προηγούμενες εντυπώσεις μας. Γιατί το κρασί έδειξε τώρα, αντίθετα, ακόμη σε πλήρη δύναμη. Η αιθέρια και φρουτώδης αρωματική εικόνα επιβεβαιώθηκε, αλλά η συνολική εντύπωση ήταν πολύ πιο πολυεπίπεδη και διαρκής. Και οι τανίνες έδειχναν μάλιστα ακόμη αρκετά επιθετικές. Κάτι που μας ενοχλεί λίγο ακόμη είναι το αλκοόλ (βασικά μόλις 13,5% αντί για 14% τον προηγούμενο χρόνο) – που στο Ασύρτικο του ίδιου οινοποιείου, παρά την πολύ υψηλή τιμή, λειτουργούσε υπέροχα, εδώ όμως έρχεται κάπως καυστικό. Και η αρωματική εικόνα και η δομή τανίνης, αν και υπάρχουν και οι δύο και είναι καλά ανεπτυγμένες, τρέχουν λίγο παράλληλα. Ίσως εκεί βρίσκεται ακόμη η ολοκλήρωση της ενσωμάτωσης. Δίνουμε στο κρασί εξαιρετικούς 16,5 βαθμούς – και όλη μας την προσοχή για τα επόμενα χρόνια.

Δεν μπορεί κανείς να αποφύγει εντελώς την εντύπωση ότι το χαρμάνι με Merlot λειτουργεί πολύ πιο εύκολα ακριβώς στα λιγότερο σύνθετα κρασιά, ενώ στα πιο σοβαρά κρασιά η ένωση φαίνεται ακόμη κάπως αναγκαστική, και παραμένει ανοιχτό ερώτημα κατά πόσο η χρήση ξύλου εγγυάται πράγματι έναν μακρύ γάμο.

Ένα πολύ πετυχημένο παράδειγμα της πρώτης κατηγορίας θα ήταν π.χ. το Clio, The Red Muse 2018 του Οινοποιείου Μούσες (ΠΓΕ Κεντρική Ελλάδα).

Το Merlot προηγείται εδώ ελαφρώς με 60%, αφήνει όμως στο Αγιωργίτικο πολύ αρωματικό χώρο. Με 12,5%, ελαφρύ όπως το Avarinó του Οινοποιείου Νέστωρ, η αρωματική εικόνα κερασιού είναι εδώ πιο ακριβής και σε συνδυασμό με νότες νουγκά είναι απλώς αρκετά νόστιμο – αν και όχι πολύ σύνθετο. Ακριβώς σε αυτό το πιο ευπόσιτο στιλ όμως μπορεί κανείς ήδη σίγουρα να μιλήσει για επιτυχία – η οποία, περιέργως, εμφανίζεται εξαιρετικά ζωηρή ακόμη και στο δεξιό άκρο του δηλωμένου από τους παραγωγούς παραθύρου κατανάλωσης 2-4 ετών... Περισσότερα τέτοια κρασιά παρακαλώ, στα οποία δίνουμε εξαιρετικούς 16,5 βαθμούς – και τα οποία έχουμε αδειάσει πολύ γρήγορα... (κάτι που, με τιμή αρκετά κάτω από 10€, δεν δημιουργεί μεγάλο πρόβλημα).

Φυσικά, δεν είναι κάθε χαρμάνι Αγιωργίτικου-Merlot σχεδιασμένο για εύκολη γευστική απόλαυση αυτόματα μια τέτοια επιτυχία. Αυτό μου το έδειξε ένα από τα προαναφερθέντα κρασιά ξενοδοχείων, το Ariston του Οινοποιείου Λούκα από τα Μέγαρα.

Εδώ συνδυάζονται 12% αλκοόλ και καλό φρούτο σε ένα αρκετά αξιοπρεπές κρασί, στο οποίο βέβαια λείπει η πολυπλοκότητα για να φτάσει πέρα από ήδη καλούς 15 βαθμούς.

… με Cabernet Sauvignon

Το Αγιωργίτικο δεν έχει το καλύτερο δυναμικό παλαίωσης στον κόσμο. Αυτό το αντιλαμβάνεται κανείς και από το ότι ακόμη και κρασιά με υπέροχο πρωτογενές φρούτο γίνονται συχνά, ήδη μία ημέρα μετά το άνοιγμα, μάλλον εύθραυστα (στα γερμανικά). Φαίνεται λοιπόν λογικό να δώσει κανείς στην ποικιλία έναν δυνατό εταίρο, ικανό να στηρίξει τη δομή με μια αξιοπρεπή δόση τανινών.

Και πράγματι, έχουμε ήδη συζητήσει εδώ το χαρμάνι με Cabernet Sauvignon του Οινοτρία Land. Οι ήδη εξαιρετικοί 17,5 βαθμοί (ο τρύγος που δοκιμάστηκε (στα γερμανικά) πέρυσι ήταν ο 2018) αφήνουν, με περισσότερη ωρίμανση, ακόμη περιθώριο προς τα πάνω. Βέβαια, και εδώ η έμφαση δίνεται πάλι στο σαφώς κυρίαρχο Cabernet Sauvignon, με 90% (και εξαιρετική αρωματική εικόνα από την ωρίμανση σε ξύλο). Η αναλογία αντιστρέφεται π.χ. στο ερυθρό Cuvée Prestige του Κτήματος Σκούρα, που δυστυχώς δεν έχουμε δοκιμάσει ακόμη.

Σε μια πιο ισορροπημένη αναλογία στέκονταν οι ποικιλίες σε ένα κρασί που απέκτησε καθεστώς λατρείας και σήμερα δυστυχώς δεν βρίσκεται πια στη δευτερογενή αγορά: το Mova του Χρήστου Κοκκάλη (επίσης ΠΓΕ Ηλεία), που αποτελούνταν από 70% Αγιωργίτικο και 30% Cabernet Sauvignon, ο δεύτερος οίνος του «Trilogia», ενός μονοποικιλιακού Cabernet Sauvignon που, για διάφορους λόγους, θεωρούνταν επί μακρόν στη Γερμανία το μοναδικό δυνητικό «icon wine» της Ελλάδας. Το Mova το είχα, απ' όσο γνωρίζω τον τελευταίο τρύγο που παρήχθη ποτέ, στο ποτήρι μου πριν από μερικά χρόνια (πρέπει να ήταν ο τρύγος 2014). Ένα νευρώδες, μπαχαρικό κρασί με πολλή προσωπικότητα! Στο μεταξύ δυστυχώς δεν παράγεται πια με αυτή τη μορφή, αλλά αντικαταστάθηκε από το κρασί «Dialogos», στο οποίο το Syrah παίρνει τη θέση του Cabernet Sauvignon. Περισσότερα γι' αυτό αμέσως…

Κρίμα είναι που αυτόν τον συνδυασμό με Cabernet Sauvignon δύσκολα τον βρίσκει κανείς αλλού πια να δοκιμάσει – τουλάχιστον ως σοβαρό κρασί. Ως καθημερινό κρασί συναντά κανείς το χαρμάνι κάπως συχνότερα. Δεν είναι κακό π.χ. το Charisma, που εμφιαλώνει το Κτήμα Σεμέλη για την αλυσίδα ξενοδοχείων Grecotel και που δοκίμασα πρόσφατα στις διακοπές.

Το κρασί είναι πιο πυκνό στο χρώμα, έχει αρκετό αλκοόλ (13%) και αισθητή τανίνη. Επιπλέον υπάρχει ένα αρκετά νόστιμο βύσσινο στο στόμα. Το ποσοστό του Αγιωργίτικου δεν αναφέρεται, πρέπει όμως να είναι σημαντικό, γιατί οι ανθικές νότες είναι σαφώς παρούσες. Αυτό είναι ένα καλό κρασί στο πάνω άκρο του φάσματος, δηλαδή 15 βαθμοί.

Σαφώς χειρότερα τα πάει το ερυθρό Pandora της Cavino, που είχε και το ξενοδοχείο στον κατάλογο κρασιών. Αυτό το κρασί της ΠΓΕ Πελοπόννησος το βρίσκει κανείς φθηνά στα LIDL.

Το μόλις 12% αλκοόλ στην ετικέτα προδίδει ήδη αυτό που φαίνεται καθαρά στο στόμα: έλλειψη ωριμότητας των σταφυλιών. Το κρασί είναι αρωματικά πολύ πράσινο, το Cabernet Sauvignon δεν συνεισφέρει αξιόλογη υποστηρικτική τανίνη. Αντίστοιχα ανοιχτόχρωμο είναι το κρασί. Υπάρχει αρωματική εικόνα κερασιού. Το κρασί είναι ήδη καλό, αλλά με 14 βαθμούς μάλλον οριακά. Ενδιαφέρον είναι ότι εδώ φαίνεται να έγινε αλλαγή από Syrah ως εταίρου χαρμανιού σε παλαιότερα έτη, προς την αντίθετη κατεύθυνση απ' ό,τι στο Mova-Dialogos.

Πολύ ωραίο θα ήταν να βλέπαμε περισσότερες προσπάθειες να συνδυάζονται οι δύο εδώ συζητημένες ποικιλίες σε κρασιά σχεδιασμένα με αξίωση δυναμικού παλαίωσης. Για κάποιο διάστημα η Μπουτάρη παρήγαγε στο κτήμα της στη Μαντίνεια ένα κρασί με το όνομα Ode. Φαίνεται πως αυτό αντικαταστάθηκε από το Simio Stixis. Το επίπεδο τιμής όμως κάνει κανείς να περιμένει και πάλι μάλλον ένα εύκολο, χωρίς μεγάλες αξιώσεις κρασί.

Σαφώς περισσότερη ελπίδα δίνει το ακόμη μη δοκιμασμένο από εμάς Κτήμα Λαποτρίπι του Οινοποιείου Σώκου, όπου επενδύονται τουλάχιστον 18 μήνες ωρίμανσης σε δρύινα βαρέλια (60% Αγιωργίτικο, 40% Cabernet Sauvignon)… Μήπως διατηρεί την παράδοση του Mova;

… με Syrah

Συνολικά η τάση φαίνεται να είναι προς τον συνδυασμό του Αγιωργίτικου με το επίσης νευρώδες Syrah. Η ακόλουθη λίστα ακολουθεί το ποσοστό Αγιωργίτικου στο χαρμάνι, σε φθίνουσα σειρά.

Ένα αρκετά πετυχημένο εισαγωγικό κρασί είναι το Oneiros Helios ερυθρό 2019 του Κτήματος Σεμέλη.

Εδώ το Αγιωργίτικο παίρνει τον κυρίαρχο ρόλο με 80%. Δίπλα στο αξιοπρεπές φρούτο (κυρίως σμέουρο) υπάρχει και μια αγγιξιά ξύλου. Στην αρχή σκέφτεσαι τσιπς δρυός, όμως η λύση του αινίγματος είναι η ωρίμανση για έξι μήνες σε μεταχειρισμένα βαρέλια. Έτσι τουλάχιστον αποκτά κανείς αρωματική εικόνα ξύλου με λίγα χρήματα, αν αυτό του αρέσει. Βέβαια δεν είναι τόσο καλά ενσωματωμένο όσο σε ακριβότερα κρασιά. Ένα ήδη πολύ καλό κρασί με 15,5 βαθμούς.

Διεθνώς το ίσως πιο γνωστό χαρμάνι Αγιωργίτικου συνολικά είναι το Thema ερυθρό του Κτήματος Παυλίδη.

Το Syrah είναι στη μειοψηφία με 40%, αναγνωρίζεται όμως ήδη σαφώς από τους μενεξεδί τόνους. Στη μύτη ο τρύγος 2017 έδειξε πέρυσι μια όμορφη αρωματική εικόνα κερασιού και πλούσια καραμέλα βουτύρου, με υπόστρωμα λίγου γραφίτη. Στο στόμα το Syrah εμφανίζεται με λίγο πιπέρι, αλλά πολύ μύρτιλο. Επιπλέον υπάρχει ήδη πολύ καλά ενσωματωμένο ξύλο. Ένα πολύ όμορφο κρασί, του οποίου η επίγευση είναι δυστυχώς μόνο μεσαίου μήκους και μια ιδέα υπερβολικά κυριαρχούμενη από το αλκοόλ (14,5%). Ταυτόχρονα όμως στηρίζεται από πολύ ευχάριστες μπαχαρικές νότες, κυρίως κανέλα. Ένα χαρμάνι που, όχι τελευταία εξαιτίας αυτού, είναι ήδη εξαιρετικό με 16,5 βαθμούς. Με όλους τους παράγοντες σε ισορροπία, υπάρχουν εδώ σαφώς ακόμη περιθώρια.

Απόλυτα ισορροπημένη είναι η αναλογία των δύο ποικιλιών στο ερυθρό Dialogos του Κτήματος Δύο Ύψη, δορυφορικού οινοποιείου του Κτήματος Βιβλία Χώρα, που καλείται να συνεχίσει την κληρονομιά του Χρήστου Κοκκάλη στην ΠΓΕ Ηλεία.

Μπορεί να λυπάται κανείς για τη μετάβαση σε Cabernet Sauvignon ως εταίρο χαρμανιού, βλέποντας τη μοίρα του «Mova», πρέπει όμως να παραδεχτεί ότι το νέο κρασί, εδώ ο τρύγος 2019, είναι πολύ πετυχημένο. Ήδη η ετικέτα ταιριάζει υπέροχα με το μενεξεδί κρασί. Στη μύτη αρώματα στάχτης θυμίζουν αμέσως το στιλ του οίκου του Κτήματος Βιβλία Χώρα – πιο συγκεκριμένα το ερυθρό κτηματικό κρασί (στα γερμανικά) (χωρίς Syrah). Ταιριαστά με αυτό βρίσκει κανείς στο στόμα και αρώματα μπέικον, που μάλλον πράγματι συνεισφέρονται από την ποικιλία Syrah. Αρωματικά κυριαρχούν δασικά φρούτα. Η τανίνη είναι πολύ φίνη, το παιχνίδι πολύ καλό. Το 14% αλκοόλ είναι ακριβώς σωστό. Η επίγευση είναι μεσαίου μήκους, με χαρακτήρα μπαχαρικών. Το κρασί έχει εξαιρετικό νεύρο. Ένα απίστευτα νόστιμο κρασί, που αξίζει εξαιρετικούς 17 βαθμούς. Για ανώτερες σφαίρες του λείπει ακόμη μια ιδέα πολυπλοκότητας – που όμως θα μπορούσε κάλλιστα να εμφανιστεί με περισσότερη ωρίμανση.

Στο χαρμάνι Thiseas του Οινοποιείου Ανδρέου, τέλος, το Αγιωργίτικο παίζει και πάλι μόνο δεύτερο βιολί, με 30%.

Το οινοποιείο, που υπάρχει από το 1995, πέρασε μόλις το 2017 σε παραγωγή εμφιαλωμένου κρασιού. Το να θέλεις να παρουσιάσεις κατευθείαν ένα «gastronomic wine» είναι ήδη αρκετά φιλόδοξο. Αυτό που στη μύτη ξεκινά ακόμη αρκετά συγκρατημένο, δείχνει όμως στο στόμα πράγματι πειστικά εκφραστικό. Εδώ συναντιέται πολύ σκούρο φρούτο με ευχάριστα διακριτικά μπαχαρικά. Μύρτιλο, πιπέρι – αλλά και βιολέτα – γοητεύουν όλο και περισσότερο. Πάνω απ' όλα το κρασί παραμένει απόλαυση και όταν ζεσταθεί – γιατί με μόλις 13% αλκοόλ είναι εκπληκτικά λεπτόσωμο για ελληνικό ερυθρό. Ένα πυκνό, πολύ εντυπωσιακό χαρμάνι, στο οποίο δίνουμε εξαιρετικούς 17,5 βαθμούς.

Ακόμη λιγότερο Αγιωργίτικο – μόλις 10% – έχει τότε το ομώνυμο χαρμάνι της Οινοτρία Land (περισσότερα εδώ), στο οποίο αναφερθήκαμε ήδη παραπάνω ως το ανάλογο κρασί με 90% Cabernet Sauvignon αντί για Syrah.

Κλείνουμε λοιπόν αυτό το άρθρο με ακόμη ένα κρασί, που πρέπει να ληφθεί υπόψη για ένα άρθρο-συνέχεια. Απομένουν ακόμη μερικά κρασιά προς συζήτηση, που θα στρογγυλέψουν περαιτέρω την εικόνα που σκιαγραφήθηκε εδώ σε αδρές γραμμές – και ίσως μπορέσουν να της δώσουν και εντελώς νέα περιγράμματα. Προς το παρόν ελπίζουμε ότι οι σημειώσεις δοκιμής και οι σκέψεις που συγκεντρώθηκαν εδώ προσφέρουν χρήσιμα ερεθίσματα, ώστε να διερευνήσει κανείς και ο ίδιος, με το ποτήρι στο χέρι, το ερώτημα τι μπορεί να προσφέρει το Αγιωργίτικο σε χαρμάνια…