Δοκιμή Αγιωργίτικου

Για το Αγιωργίτικο έχουμε ήδη μιλήσει διεξοδικά σε αυτό το blog – ωστόσο ως εταίρο σε χαρμάνια με διεθνείς ποικιλίες όπως το Cabernet Sauvignon, το Merlot ή το Syrah. Μονοποικιλιακό; Πουθενά. Κι όμως, στην άλλη ελληνική ποικιλία που διεκδικεί τον τίτλο του βασιλιά των ερυθρών –το Ξινόμαυρο– έχουμε αφιερώσει εδώ και καιρό ένα ολόκληρο masterclass. Το Αγιωργίτικο, λοιπόν, αντιμετωπίζεται εδώ κάπως παραγκωνισμένο, και αυτό δεν είναι απολύτως δίκαιο.

Διότι σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2020, η ποικιλία κάλυπτε 31.616 στρέμματα (3.161,6 εκτάρια), κατανεμημένα σε 4.287 εκμεταλλεύσεις (εκ των οποίων περίπου τα δύο τρίτα έως τρία τέταρτα μόνο στην ΠΟΠ Νεμέα, ανάλογα με την πηγή). Αυτό την καθιστούσε την πιο διαδεδομένη ερυθρή ποικιλία της Ελλάδας και –μετά το Σαββατιανό και το Ροδίτη– την τρίτη μεγαλύτερη συνολικά. Κατέχει όμως καθεστώς ΠΟΠ μόνο στη Νεμέα, ενώ το Ξινόμαυρο έχει κερδίσει αυτή την τιμή σε πολλές ζώνες ταυτόχρονα, είτε μονοποικιλιακό είτε σε χαρμάνι.

Ξεφυλλίζοντας τις σημειώσεις δοκιμής μας από την περασμένη χρονιά, παρατηρώ επίσης ότι στην κοινή τέταρτη θέση βρίσκεται ένα Αγιωργίτικο – η ποικιλία δηλαδή προφανώς ξέρει να μας πείθει απόλυτα, τουλάχιστον πού και πού. Συγκεκριμένα πρόκειται για το Philos Wines — Apeiro "∞" 2015 (100% Αγιωργίτικο, Πελοπόννησος, ξηρό, 14,5%). Ένα μονοποικιλιακό Αγιωργίτικο από παλιά κλήματα. Το οινοποιείο εδρεύει στο Δαφνί, έναν από τους 17 δήμους εντός της ζώνης ΠΟΠ Νεμέα, αν και το ίδιο το Apeiro –που κυκλοφορεί ως αφιλτράριστο και από αμπελώνα μονής θέσης– τοποθετείται πιθανότατα σκόπιμα εκτός της κατάταξης ΠΟΠ. Ήταν η πρώτη μου γουλιά από αυτό το κρασί (την εισαγωγική εμφιάλωση του Philos δεν την είχα κρατήσει ποτέ στα χέρια μου). Η μύτη είναι εκπληκτική – ίσως το πιο σύνθετο μπουκέτο που είχα πέρυσι σε ελληνικό ερυθρό: λικέρ μαύρου κερασιού, βιολέτα, γραφίτης, θαλασσινή αύρα. Στο στόμα τα επιμέρους κομμάτια δεν έχουν ακόμη δέσει πλήρως μεταξύ τους· το κέντρο μοιάζει λίγο χαλαρό, αλλά το αλμυρό περίγραμμα του φρούτου και ένα φινάλε που κρατά λεπτά το ανεβάζουν παρ' όλα αυτά στους 95+ βαθμούς. Δύσκολα πιστεύει κανείς ότι είναι δέκα ετών. Μια συμβουλή: αφήστε το κρασί να περάσει από διαφορετικές θερμοκρασίες – πιο ζεστό σημαίνει περισσότερο βάθος κερασιού-δαμάσκηνου, η δρυς λιώνει μέσα, και η ηλικία διαφαίνεται. Το 2015 ήταν πραγματικά μια μαγική χρονιά για το Αγιωργίτικο· το Κτήμα Βιβλία Χώρα Αρέτη 2015 το απέδειξε μόλις πρόσφατα. Το Apeiro είναι ένα από τα καλύτερα Αγιωργίτικα που έχω συναντήσει ποτέ – πιο συγκεκριμένα, ο καλύτερος κρυφός θησαυρός αυτής της ποικιλίας που είχα ποτέ. Στη Γερμανία τα κρασιά διατίθενται μέσω της Wine and Nature. Η τιμή είναι απολύτως δίκαιη, οπότε όχι «ευκαιρία-βόμβα», αλλά εδώ μιλάμε για σοβαρή ποιότητα.

Κι αν κοιτάξει κανείς τις δοκιμές παλαιότερων εσοδειών, διαπιστώνει πως και πάλι ένα Αγιωργίτικο είναι αυτό που έπεισε περισσότερο από τη δεκαετία του 1970: το Νεμέα 1978 του Cavino (ΠΟΠ Νεμέα, 100% Αγιωργίτικο, Πελοπόννησος, ξηρό). Πήρε 90 βαθμούς – κάτι που στο Ξινόμαυρο δεν το είχα δει πριν από τη δεκαετία του 1990. Το κρασί ανοίχτηκε το 2023 στο πλαίσιο μιας μικρής δοκιμής για τα 45α γενέθλιά του, μαζί με αρκετά ώριμα κρασιά της ίδιας εσοδείας, μεταξύ των οποίων ένα Château Mouton Rothschild 1978 κι ένα Château Margaux 1978. Το Cavino, που ιδρύθηκε το 1958 –ακριβώς είκοσι χρόνια πριν από αυτό το κρασί– είναι σήμερα μάλλον γνωστό για την παραγωγή ελληνικών κρασιών που βρίσκει κανείς σε εκπτωτικά καταστήματα ανά τον κόσμο. Οι προσδοκίες, λοιπόν, δεν ήταν ιδιαίτερα υψηλές. Κι όμως το κρασί αποδείχθηκε πραγματική αποκάλυψη. Στη μύτη σαγηνευτικά αρώματα μύρτιλου, στο στόμα αξιοσημείωτα βελούδινο για την ηλικία του, με μακρύ, παρατεταμένο φινάλε, σφραγισμένο από ιπποφαές και συναρπαστικές αιματώδεις νότες. Φτιαγμένο από 100% Αγιωργίτικο, όπως ορίζει η ΠΟΠ Νεμέα, αυτό το μπουκάλι ξεπέρασε τόσο το Mouton Rothschild 1978 (που δυστυχώς δεν πρόσφερε καμία απόλαυση, μάλλον λόγω κακού μπουκαλιού και όχι λόγω της πραγματικής ποιότητας του κρασιού) όσο και το Château Margaux 1978, που έδειξε μεν μια μεθυστική πιπεράτη, ποτισμένη με cassis μύτη, αλλά στο στόμα παρέμεινε αρκετά τραχύ. Φυσικά, σε αυτή την ηλικία ισχύει: υπάρχουν μόνο καλά μπουκάλια, όχι καλά κρασιά – αλλά η εντύπωση που άφησε αυτό το Νεμέα ήταν αναμφισβήτητη.

Αυτά τα δύο δεδομένα φαίνεται, λοιπόν, να υπογραμμίζουν το δυναμικό της ποικιλίας. Το ζήτημα είναι μόνο ότι η εικόνα ανάμεσα σε αυτά τα άκρα είναι πολύ ανάμεικτη. Ακριβώς όμως επειδή χρειάζεται κανείς και αυτές τις εντυπώσεις, για να έχει κάτι περισσότερο από μεμονωμένες λάμψεις, θέλω τώρα να αναφερθώ σε μια δοκιμή που πραγματοποιήσαμε ήδη τον Ιούλιο του 2024, η οποία ωστόσο εξακολουθεί να κρύβει διδακτικές εντυπώσεις. Ήταν μια δοκιμή χωρίς μεγάλα ονόματα, με κρασιά από τη Νεμέα και πέρα από αυτήν. Τη συνόδευε ένα γιουβέτσι με αγριογούρουνο και μελιτζάνα, που ταιριάζει πολύ καλά με την αρωματική του Αγιωργίτικου. Κάποια κρασιά έπεισαν – φαίνεται όμως και ότι σε αυτή την κατηγορία η ποιότητα των ελληνικών κρασιών είναι άνιση και ότι πρέπει να κοιτάξει κανείς προσεκτικά πριν απλώσει το χέρι στο ράφι (όπου, φυσικά, βλέπει κανείς συχνά την ετικέτα και στη Γερμανία). Ξεκινάμε με το νεότερο κρασί και προχωράμε όλο και πιο πίσω στο παρελθόν.

Το Αγιωργίτικο 2021 του Οινοποιείου Διόνυσος (ΠΓΕ Πελοπόννησος, 100% Αγιωργίτικο, 12–12,5%) ανοίγει τη δοκιμή μας. Το Οινοποιείο Διόνυσος, που ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1936 και με πάνω από 11 εκατομμύρια λίτρα ετήσιας παραγωγής αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς της Ελλάδας, προμηθεύεται τα σταφύλια από την αμπελουργική ζώνη της Κορινθίας στην Πελοπόννησο. Το κρασί κυκλοφορεί ως ΠΓΕ και δεν πρέπει να συγχέεται με το ξεχωριστά εμφιαλωμένο ΠΟΠ Νεμέα του οίκου, που έρχεται με ωρίμανση σε βαρέλι. Στην Ελλάδα η τιμή κινείται γύρω στα 4 ευρώ – σαφώς η εισαγωγική κατηγορία. Είναι το καλύτερο κρασί του Οινοποιείου Διόνυσος που έχω βάλει ως τώρα στο ποτήρι. Μύτη με κόκκινα φρούτα. Στο στόμα ακόμη φρέσκο. Στιβαρή τανίνη. Καλή ισορροπία οξύτητας και αλκοόλ. Μόνο στο φινάλε κάπως απογοητευτικό. Ειδικά στη δεύτερη επίγευση ακόμη κάποιες όχι εντελώς καθαρές νότες. Με ελαφρά νότα μούχλας. 86 βαθμοί.

Το Idea Νεμέα 2021 του Οινοποιείου Μπαραφάκα (ΠΟΠ Νεμέα, 100% Αγιωργίτικο, 13–13,5%) είναι το πρώτο μας κρασί ΠΟΠ σε αυτή τη δοκιμή. Ο Μπαραφάκας είναι μια οικογενειακή επιχείρηση στη Νεμέα με αμπελουργική ιστορία από τη δεκαετία του 1920· το σύγχρονο οινοποιείο ιδρύθηκε το 2002 από τον Χρήστο Μπαραφάκα. Οι αμπελώνες βρίσκονται σε υψόμετρο 200 έως 815 μέτρων εντός της τοπογραφικά έντονα διαμελισμένης ζώνης της Νεμέας. Το Idea οινοποιείται σε ανοξείδωτη δεξαμενή – πέντε ημέρες προζυμωτικής εκχύλισης, ζύμωση στους 24–26 °C, έπειτα τέσσερις μήνες παραμονή σε δεξαμενή – και δεν περνά από ξύλο. Στην Ελλάδα κινείται γύρω στα 7–8 ευρώ· ένας Βρετανός έμπορος το συνιστά σε όσους αρέσει το νεαρό Rioja. Υπάρχουν σχετικά πολλά μπαχαρικά στη μύτη. Στο στόμα ακόμη αρκετά αυστηρή τανίνη. Έπειτα ένα σύντομο, φρουτώδες κύμα, αλλά μάλλον σύντομο φινάλε. Ελαφρώς μεταλλική, σαν κέρμα, επίγευση. 86 βαθμοί.

Ως εδώ, λοιπόν, γνωρίσαμε στην εσοδεία 2021 ένα μάλλον απογοητευτικό Νεμέα κι ένα Αγιωργίτικο χωρίς αυτή την αυστηρή ονομασία προέλευσης που τουλάχιστον δεν ενθουσίασε. Το 2020 τα πράγματα καλυτερεύουν, και για τους δύο εκπροσώπους. Ξεκινάμε με το Νεμέα.

Το Αγιωργίτικο Νεμέας 2020 του οινοποιείου Acra (ΠΟΠ Νεμέα, 100% Αγιωργίτικο, 14,5%) προέρχεται από το ντεμπούτο ενός πολύ νέου εγχειρήματος στη Νεμέα. Το Acra ιδρύθηκε το 2021 από τον Σπύρο Παπανδρέου (χημικό και οινολόγο) και τον Δημήτρη Παπανδρέου (μηχανολόγο μηχανικό)· οι αμπελώνες είχαν αποκτηθεί ήδη από το 2020. Περίπου 4 εκτάρια σε αργιλοασβεστολιθικά εδάφη μεταξύ 300 και 550 μέτρων υψομέτρου, δηλαδή στη χαμηλή προς μεσαία υψομετρική ζώνη της ονομασίας. Εντυπωσιάζει η διαμόρφωση σε λύρα – ένα διχασμένο, ανοιχτό σύστημα φυλλώματος που προσφέρει καλό φωτισμό και αερισμό, αλλά λόγω του υψηλού κόστους εργασίας χρησιμοποιείται μάλλον σπάνια. Ο οίκος βρισκόταν το 2020 ακόμη σε φάση μετατροπής σε βιολογικό. Στο κελάρι το κρασί ωρίμασε 10–11 μήνες σε γαλλική δρυ, κυρίως μεταχειρισμένη, εν μέρει καινούργια, σε βαρέλια των 225 λίτρων, και ακολούθησαν περίπου 6 μήνες ωρίμανσης στη φιάλη. Το Falstaff βαθμολόγησε τη σοδειά 2020 με 90 βαθμούς. Ένα κρασί με έντονες νότες νουγκά, ήδη στη μύτη και στο φινάλε, και ξεχωρίζει για την πολύ λειασμένη του τανίνη. Καλή μεταλλικότητα. Ελαφριές νότες ιπποφαούς, που αναδύονται κάτω από τα κόκκινα και μαύρα φρούτα. Ένα συνολικά πολύ στρογγυλό, αρμονικό σύνολο. 90 βαθμοί.

Και σε αυτή την εσοδεία, ωστόσο, η παραδοσιακή περιοχή δεν έπεισε σταθερά σε τόσο υψηλό επίπεδο. Το Αγιωργίτικο Νεμέα 2020 του Κτήματος Νικολάου (ΠΟΠ Νεμέα, 100% Αγιωργίτικο, βιολογικό, 13,5–14%) έφτασε τους 87 βαθμούς. Το Νικολάου είναι ένα οικογενειακό κτήμα στη Νεμέα με ρίζες στη δεκαετία του 1930· ο ιδρυτής Γιάννης Νικολάου σπούδασε στο Μπορντό, και από το 1999 η καλλιέργεια είναι βιολογική. Το κρασί προέρχεται από αμπελώνα μονής θέσης στο Κούτσι σε υψόμετρο περίπου 350 μέτρων, ασβεστολιθικό έδαφος, νοτιοδυτικός προσανατολισμός, κλήματα ηλικίας περίπου 15 ετών. Ο τρύγος με το χέρι γίνεται στα τέλη Σεπτεμβρίου, η ζύμωση με ιθαγενείς ζύμες σε ανοξείδωτο, έπειτα το κρασί ωριμάζει έως 18 μήνες σε βαρέλια γαλλικής δρυός των 300 έως 600 λίτρων, και ακολούθησε περαιτέρω ωρίμανση στη φιάλη. Με μόλις περίπου 4.000 φιάλες, αυτή είναι σαφώς η φιλόδοξη κτηματική εμφιάλωση του οίκου. Μια στέρεη εισαγωγή σε κρασί ορυκτής έκφρασης για κάτω από 10 ευρώ, βιολογικής καλλιέργειας, με άγρια ζύμωση, χειρωνακτικό τρύγο, καλά ισορροπημένο, πολύ καλή συγκέντρωση. Στο φινάλε κάπως σύντομο, αλλά με σαφώς περισσότερες δυνατότητες. Προς το παρόν μάλλον στους 87 βαθμούς.

Εκτός ΠΟΠ, αντίθετα, τα πράγματα έδειχναν εξαιρετικά το 2020. Το Kokotos Αγιωργίτικο "Three Hills" 2020 του Κτήματος Κοκοτού (ΠΓΕ Πελοπόννησος, 100% Αγιωργίτικο, 12,5%) προέρχεται από ένα κτήμα στη Σταμάτα της Αττικής, βορειοανατολικά της Αθήνας. Οι ιδιόκτητοι κτηματικοί αμπελώνες εκεί βρίσκονται σε υψόμετρο περίπου 450 μέτρων, είναι πιστοποιημένοι ως βιολογικοί και στέκονται σε ασβεστολιθικό και σχιστολιθικό υπόστρωμα. Για το Three Hills, ωστόσο, ο Κοκοτός προμηθεύεται τη σταφυλική πρώτη ύλη από συνεργαζόμενους αμπελώνες στη Νεμέα – το κρασί δηλαδή δεν είναι κτηματικό με τη στενή έννοια. Το γεγονός ότι κυκλοφορεί ως ΠΓΕ Πελοπόννησος και όχι ως ΠΟΠ Νεμέα, παρότι τα σταφύλια προέρχονται από τη ζώνη ΠΟΠ, υπογραμμίζει ότι πρόκειται περισσότερο για μια περιφερειακά στιλιζαρισμένη εκδοχή του Κοκοτού για το φρούτο της Νεμέας παρά για κλασικό κρασί τύπου ΠΟΠ. Ενδιαφέρουσα είναι και η ιστορία της σύνθεσης: παλαιότερες εσοδείες (2016, 2018) περιείχαν ακόμη 10% Cabernet Sauvignon· η στροφή στο 100% Αγιωργίτικο φαίνεται να έγινε από το 2019. Τα σταφύλια τρυγιούνται με το χέρι και ψύχονται τη νύχτα, έπειτα αποβοστρυχώνονται. Η εκχύλιση διαρκεί 8–10 ημέρες, η ζύμωση περίπου 15 ημέρες σε ανοξείδωτο στους 20–22 °C. Έπειτα το 2020, σύμφωνα με την Julia Harding MW, πέρασε πέντε μήνες σε δρυ δεύτερης χρήσης – φτιαγμένο εξ ολοκλήρου για πρώιμη απόλαυση. Η παραγωγή ανέρχεται σε 10.000 φιάλες. Πολύ έντονη μύτη. Με κόκκινα φρούτα, αλλά και δαμάσκηνα. Στο στόμα δροσιστικό, χτίζεται αργά, με καλή παράταση. Καπνιστό, παρά τη σύντομη παραμονή λίγων μόνο μηνών σε μεταχειρισμένο ξύλο. Ένα δροσιστικό και συγχρόνως κομψό κρασί στο 12,5% αλκοόλ. Αγιωργίτικο όπως θα ήθελα να το βλέπω συχνότερα. Πιείτε το ελαφρώς δροσερό. 92 βαθμοί – σπουδαία ποιότητα για μόλις 10 ευρώ.

Και τότε αξίζει να αναφερθούμε εδώ σε ακόμη ένα κρασί, που στρέφει το προβολέα μακριά από τη Νεμέα – ακόμη πιο μακριά μάλιστα, πράγμα που δεδομένης της τιμής (περίπου 235 ευρώ) οπωσδήποτε και πρέπει να κάνει. Το Palies Rizes 2020 της La Tour Melas (100% Αγιωργίτικο, 14,5%) – το όνομα σημαίνει «παλιές ρίζες» – στηρίζεται σε έναν αμπελώνα Αγιωργίτικου άνω των 100 ετών, ιδιόρριζο, δηλαδή προφυλλοξηρικό, στις Φλιούντες κοντά στη Νεμέα, τον οποίο ο Πάνος Ζουμπούλης ανακάλυψε εκ νέου το 2013. Το ίδιο το κτήμα La Tour Melas, ωστόσο, εδρεύει στον Αχινό της Φθιώτιδας, στην κεντρική Ελλάδα, όπου ο Κύρος Μελάς ξεκίνησε το 2000 με τον δεδηλωμένο στόχο να παραγάγει ένα ελληνικό κρασί επιπέδου «1st Growth». Η ονομασία προέλευσης ποικίλλει ανάλογα με το κανάλι πώλησης – από «Wine of Greece» και ΠΓΕ Στερεά Ελλάδα έως ΠΟΠ Νεμέα, τα βρίσκει κανείς όλα. Η καλλιέργεια είναι οργανική με βιοδυναμικά στοιχεία, οι αποδόσεις εξαιρετικά χαμηλές, στα 15 hl/ha. Στο κελάρι η ζύμωση γίνεται με άγριες ζύμες, η οινοποίηση και η μηλογαλακτική ζύμωση εξελίσσονται κατά 80% σε ανοξείδωτο και 20% σε ξύλο, έπειτα το κρασί ωριμάζει 15 μήνες σε βαρέλια αυστριακής δρυός των 400 λίτρων. Χωρίς κολλάρισμα. Η La Tour Melas είναι μέλος της διεθνούς Francs de Pied Association· το 2020 σερβιρίστηκε σε επίσημη δοκιμή Francs de Pied στο λονδρέζικο 67 Pall Mall. Η Julia Harding MW το συγκαταλέγει στα τρία κορυφαία κρασιά του παραγωγού. Εκφραστική μύτη, με πολύ σκούρο φρούτο, ανάμεσά τους και καρπός άρκευθου. Πολύ, πολύ λεπτά λειασμένη τανίνη, ήδη πολύ ευχάριστα πόσιμο. Καλή μεταλλικότητα. Πολύ μακριά παράταση. Ένα πολύ, πολύ καλό κρασί. 94 βαθμοί. Ως φίλος της Ελλάδας ίσως πρέπει κάποια στιγμή να το δοκιμάσει κανείς. Όποιος θέλει πιο λογική τιμή, όμως, καλό είναι μάλλον να στραφεί στο Apeiro "∞" 2015 (55,55 ευρώ στη Wine and Nature).

Παρακάμπτουμε το 2019 και προσγειωνόμαστε κατευθείαν σε δύο κρασιά του 2018. Μένουμε στη Νεμέα, αλλά αυτή τη φορά για πρώτη φορά με μια Reserve. Το Reserve Αγιωργίτικο 2018 του Κτήματος Δρυόπη (ΠΟΠ Νεμέα Reserve, 100% Αγιωργίτικο, 14%) προέρχεται από τον Γιάννη Τσέλεπο, γνωστό κυρίως από τη Μαντινεία, ο οποίος όμως με το μικρό Κτήμα Δρυόπη φτιάχνει και κρασιά Νεμέας. Ο Τσέλεπος σπούδασε οινολογία στη Ντιζόν και έπειτα εργάστηκε δύο χρόνια σε κτήματα της Βουργουνδίας – η βουργουνδική πινελιά δεν είναι τυχαία. Το κτήμα βρίσκεται στο Κούτσι σε υψόμετρο 380 μέτρων, αργιλοασβεστολιθικά πηλώδη εδάφη, απότομες πλαγιές, κλήματα 50 ετών με απόδοση μόλις 7 τόνους ανά εκτάριο. Μετά από 25 ημέρες εκχύλισης με ψυχρή προζυμωτική εκχύλιση, το κρασί ωριμάζει 12 μήνες σε γαλλικά βαρέλια (70% καινούργια, 30% δεύτερης χρήσης) και άλλους 6 μήνες σε φιάλη. Η παραγωγή ανέρχεται σε 20.000 φιάλες· το 2013 πήρε 93 βαθμούς στο Wine Advocate του Parker. Ήδη η συγκέντρωση του κρασιού φαίνεται στο ποτήρι από το αισθητά πιο σκούρο χρώμα. Στη μύτη ένα μείγμα από βατόμουρο και ταπενάντ ελιάς – θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς ένα μπορντολέζικο χαρμάνι από πολύ θερμή εσοδεία. Στο στόμα όμως μετά λιγότερη πολυπλοκότητα απ' όσο θα περίμενε. Ένα κρασί που σε κάποιες εσοδείες τα πάει πολύ καλά, σε άλλες χειρότερα. Εδώ μένει μια ελαφρώς στυφή εντύπωση. Τανίνη υπάρχει, αλλά όχι σε επίπεδο που θα μπορούσε να αντέξει δίπλα σε μια μεγάλη μπριζόλα. Μόλις και μετά βίας 90 βαθμοί.

Αντιλαμβάνεται κανείς, λοιπόν, τη φιλοδοξία που συνοδεύει την ένδειξη Reserve. Στην πράξη όμως σε αυτή τη δοκιμή μάς έπεισε περισσότερο ένα άλλο κρασί της ίδιας εσοδείας – ένα που δεν προέρχεται καθόλου από τη Νεμέα και βρίσκεται σε παρόμοια κατηγορία τιμής (και τα δύο γύρω στα 17–20 ευρώ). Το Emphasis Αγιωργίτικο Single Vineyard 2018 του Κτήματος Παυλίδη (ΠΓΕ Δράμα, 100% Αγιωργίτικο, 15%) προέρχεται από την ηπειρωτική περιοχή της Δράμας στη Μακεδονία, στη βόρεια Ελλάδα – μακριά από την κοιτίδα της ποικιλίας. Το Κτήμα Παυλίδη ιδρύθηκε το 1998 από τον Χριστόφορο Παυλίδη και δουλεύει με σαφή προσανατολισμό στο terroir: ιδιόκτητοι αμπελώνες, χειρωνακτικός νυχτερινός τρύγος, οινοποίηση κατά τεμάχιο, υπόγεια κελάρια. Ο αμπελώνας μονής θέσης Περίχωρα βρίσκεται στις πλαγιές του Μενοικίου σε υψόμετρο περίπου 400 μέτρων, με νοτιοανατολικό προσανατολισμό, σε αργιλώδη εδάφη terra rossa με ασβεστόλιθο και μάργα – μια μελέτη για την ΠΓΕ Δράμα που δημοσιεύτηκε το 2025 επιβεβαιώνει ότι η θέση εκεί επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα του κρασιού. Το 2018 ωρίμασε 14 μήνες σε γαλλική δρυ και ακολούθησαν 12 μήνες ωρίμανσης στη φιάλη. Η παραγωγή είναι περιορισμένη. Το Falstaff έδωσε 92 βαθμούς· στο Mundus Vini το 2018 πήρε χρυσό και την ειδική διάκριση «Best of Show Greece Red». Με 15% αλκοόλ δεν βρισκόμαστε σε καμία περίπτωση πια στο ελαφρύ καλοκαιρινό κρασί όπως στον Κοκοτό με 12,5% – στον Παυλίδη στη Δράμα βρισκόμαστε στα σοβαρά ερυθρά, όπως τα ξέρουμε εκεί και από Syrah και Tempranillo. Παρά το υψηλό αλκοόλ, εξέπληξε με καλή φρεσκάδα στο στόμα. Δυστυχώς η φιάλη μου δεν ήταν πια άρτια στη μύτη, γι' αυτό και πρέπει εδώ να παραιτηθώ από περιγραφή του μπουκέτου – το Falstaff αναφέρει βοτανική ένταση, νουγκά, ώριμα δαμάσκηνα και καπνό. Με βάση το προφίλ του στόματος και τις εξωτερικές αναφορές: 91+ βαθμοί. (Το αποτέλεσμα αποτελεί κάποιου είδους αποκατάσταση για το κτήμα, αφού στο 2016 είχαμε δώσει πέντε χρόνια μετά τον τρύγο μόλις 87+ βαθμούς, αν και είχαμε τότε και κάποιες υπολειπόμενες αμφιβολίες για τη φιάλη.) Ένα πολύ καλό παράδειγμα του πόσο πειστικά μπορεί να λειτουργήσει το Αγιωργίτικο εκτός Νεμέας.

Για το 2017 έχουμε μόνο έναν εκπρόσωπο. Το Faré Rebels Αγιωργίτικο 2017 της Astir X Winery (ΠΓΕ Πελοπόννησος, 100% Αγιωργίτικο, 12,5%) έρχεται από την Καλαμάτα της Μεσσηνίας – η οικογενειακή ιστορία της επιχείρησης φτάνει πίσω στο 1930, και σήμερα η Astir X συνεργάζεται με 88 ντόπιους αμπελουργούς και περίπου 80 εκτάρια αμπελώνα. Το όνομα «Faré» παραπέμπει μάλλον στις αρχαίες Φαρές, το παλιό όνομα της Καλαμάτας, και στην ελληνική επανάσταση του 1821 που ξεκίνησε εκεί. Το κρασί δεν περνά από ξύλο και είναι σαφώς φτιαγμένο για φρούτο και πρώιμη απόλαυση. Ο παραγωγός το περιγράφει ως «full-bodied», που στο 12,5% αλκοόλ ηχεί σαν αντίφαση – και είναι. Στη μύτη ακόμη αρκετά ελκυστικό, με φυτικές νότες. Στο στόμα στην πρώτη επαφή δραστικό, με καλή οξύτητα κιόλας, αλλά έπειτα σβήνει πολύ γρήγορα. Όχι δυσάρεστο στο φινάλε, απλώς πολύ σύντομο. 84 βαθμοί.

Και για το 2016 έχουμε μόνο έναν εκπρόσωπο – αυτή τη φορά όμως πηγαίνουμε στη βόρεια Ελλάδα, και το κρασί είναι πολύ πιο γνωστό. Το Αρέτη Ερυθρός 2016 του Κτήματος Βιβλία Χώρα (ΠΓΕ Παγγαίο, 100% Αγιωργίτικο, βιολογικό, 14%) είναι στην ουσία ένα από τα αγαπημένα μου Αγιωργίτικα εκτός Νεμέας. Το κτήμα ιδρύθηκε από τον Βασίλη Τσακτσαρλή και τον Βαγγέλη Γεροβασιλείου, και οι δύο οινολόγοι εκπαιδευμένοι στο Μπορντό – ο Γεροβασιλείου είναι εξάλλου η κομβική μορφή στην αναβίωση της ποικιλίας Μαλαγουζιά. Οι αμπελώνες βρίσκονται σε υψόμετρο περίπου 380 μέτρων στους λόφους του ορεινού όγκου του Παγγαίου κοντά στην Καβάλα, σε χαλικώδη-ασβεστολιθικά-πηλώδη εδάφη, με τη ρυθμιστική επίδραση των αυρών του Αιγαίου. Σύμφωνα με το Βιβλία Χώρα, η Αρέτη είναι το πρώτο κρασί από Αγιωργίτικο που παρήχθη ποτέ εκτός της παραδοσιακής πατρίδας της Νεμέας – ένα συνειδητά πρωτοποριακό εγχείρημα. Το κρασί περνά ψυχρή προζυμωτική εκχύλιση στους 6 °C, οινοποιείται κλασικά και ωριμάζει 12 μήνες σε γαλλική δρυ. Η παραγωγή ανέρχεται σε 10.000 φιάλες. Στο 2013 είχαμε δώσει ενθουσιασμένοι το 2021 94 βαθμούς – ένα σπουδαίο κρασί με υπέροχα φρέσκα αρώματα φρούτου, ελαφρώς αιματώδη μεταλλικότητα, μαλακή τανίνη και την τυπική για την ποικιλία ροή πόσης, που εκεί δεν πήγαινε εις βάρος ενός μακριού φινάλε. Στο 2016 δώσαμε πέντε χρόνια μετά τον τρύγο, δηλαδή επίσης το 2021, 94 βαθμούς. Τόσο πιο περίεργος ήμουν να δω πώς θα τα πήγαινε οκτώ χρόνια μετά τον τρύγο. Η απάντηση: η εσοδεία με απογοήτευσε λιγάκι. Στη μύτη πάρα πολλή άρκευθος. Στο στόμα επίσης πολλή άρκευθος, αλλά και ελαφρώς πρασινωπές νότες, που κάπως ενοχλούν. Έχει κανείς την αίσθηση ότι γεύεται τον μικρότερο κοινό παρονομαστή του ξύλου όλων των ερυθρών του Βιβλία Χώρα. Καπνιστή παράταση, που όμως ελάχιστα ενθουσιάζει. Αυτό ακούγεται πολύ αρνητικό, κυρίως επειδή έχω βάλει στο ποτήρι σαφώς καλύτερες εσοδείες αυτού του κτήματος. Στη δεύτερη επίγευση συνέρχεται. Το κρασί σίγουρα θα μείνει σε αυτό το επίπεδο άλλα πέντε χρόνια. Αναμφίβολα, ένα πολύ καλό κρασί. 91 βαθμοί.

Για το 2015 επιστρέφουμε ξανά στην καρδιά του Αγιωργίτικου. Το Apocalypsis Αγιωργίτικο 2015 του Οινοποιείου Μπαραφάκα (ΠΟΠ Νεμέα, 100% Αγιωργίτικο, 13,5%) είναι η premium εμφιάλωση του ίδιου κτήματος, από το οποίο είχαμε παραπάνω το ελαφρύτερο Idea Νεμέα 2021. Για το Apocalypsis επιλέχθηκαν, μετά από περίπου δέκα χρόνια παρατήρησης και πειραματισμού, τα καλύτερα τεμάχια της Νεμέας στις πλαγιές του Αγίου Ηλία σε υψόμετρο 380–400 μέτρων. Το κρασί ζυμώθηκε σε ανοξείδωτο και έπειτα ωρίμασε δώδεκα έως δεκαπέντε μήνες σε γαλλική δρυ (βαρέλια 225 και 300 λίτρων), και ακολούθησαν τουλάχιστον δύο χρόνια ωρίμανσης στη φιάλη πριν από την κυκλοφορία. Το WineTaster έδωσε το 2022 91 βαθμούς και περιέγραψε το 2015 ως μάλλον λεπτό και βοτανικό παρά απλώς ώριμο και ξυλώδες. Η μύτη είναι σχετικά συγκρατημένη. Στο στόμα ενδιαφέρουσα μεταλλικότητα, που στη συνέχεια της δοκιμής εμφανίζεται και στη μύτη, ως μια ελαφρώς χλωριωμένη νότα. Το κρασί είναι πολυεπίπεδο. Αρχικά αρκετά εκρηκτικό στην πρώτη επαφή, περνά έπειτα σε σκουρότερες, ελαιώδεις, ξυλώδεις, γήινες νότες – και έπειτα χάνεται αρκετά γρήγορα μέσα σε αυτό το ελληνικό χώμα. Γι' αυτό μόνο 89 βαθμοί προς το παρόν. Δεν νομίζω ότι βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε μια βουβή φάση από την οποία θα μπορούσε να ελευθερωθεί. Μπορεί κανείς να το πιει τώρα, αν το έχει.

Μπαίνουμε τώρα σε μια ζώνη όπου, όσον αφορά τα κρασιά από την Ελλάδα, το κελάρι μου γίνεται όλο και πιο αποσπασματικό. Πηδάμε λοιπόν πάνω από το 2014 στο 2013 – σε κρασιά πλέον άνω της δεκαετίας, και δυστυχώς έτσι και σε μια ζώνη όπου τα κρασιά που ακολουθούν έχουν όλα ήδη περάσει την κορύφωσή τους. Συγγνώμη για το spoiler, ένα πραγματικό highlight δεν έρχεται πια. Αλλά στη δεκαετία του 1990 θα ξαναγίνει ενδιαφέρον, το υπόσχομαι. Αυτό ισχύει δυστυχώς και για το Anemos Αγιωργίτικο 2013 του Κτήματος Παλυβού (ΠΓΕ Πελοπόννησος, 100% Αγιωργίτικο, 12,5%). Το Παλυβού είναι ένα οικογενειακό κτήμα στην Αρχαία Νεμέα, ιδρυμένο το 1995, που καλλιεργεί πάνω από 50 εκτάρια βιολογικά και με βιοδυναμικές αρχές. Οι αμπελώνες για το Anemos βρίσκονται στις πλαγιές της Γκιούγκιζα σε υψόμετρο περίπου 420–460 μέτρων, βαθύ πηλώδες έδαφος. Το Anemos είναι η εισαγωγική σειρά του οίκου – με έμφαση στο φρούτο, σύντομη παραμονή στα στέμφυλα μόλις έξι ή επτά ημερών, σχεδιασμένο για πρώιμη απόλαυση. Από πάνω του στέκονται το ΠΟΠ Νεμέα με δώδεκα μήνες δρυ και το Ammos Terra Leone με δεκατέσσερις μήνες σε καινούργια γαλλική δρυ και αμφορείς. Για ένα εισαγωγικό κρασί κάτω από 10 ευρώ δεν περιμένει κανείς και πολλά μετά από πάνω από μια δεκαετία. (Το Νεμέα Reserve του κτήματος είναι κάτι εντελώς διαφορετικό – το 2018 πήρε από εμάς πριν από πέντε χρόνια 91 βαθμούς ως κρασί που φέρνει στο ποτήρι την πεμπτουσία της περιοχής – και κόστιζε τότε επίσης γύρω στα 10 ευρώ.) Έχει αξιοπρεπές ξηρό εκχύλισμα, που του κάνει πολύ καλό στο μόλις 12,5% αλκοόλ, χωρίς να φαίνεται υπερεκχυλισμένο. Αλλά τελικά πάρα πολύ από το φρούτο έχει ήδη υποχωρήσει στο βάθος, πάρα πολλές οξειδωτικές νότες έχουν προστεθεί. Το γερασμένο Αγιωργίτικο γίνεται σε πολλές περιπτώσεις εύθραυστο, σαν ξερό ξύλο. Και ακριβώς αυτό συμβαίνει και με αυτό το κρασί, γι' αυτό κι εδώ είμαστε δυστυχώς μόνο στους 82 βαθμούς.

Και άλλη μια φορά πηδάμε στο παρελθόν, στο 2011. Το Αγιωργίτικο 2011 του Νικόλα Ρεπάνη (ΠΓΕ Πελοπόννησος, 100% Αγιωργίτικο, 13,5%) έρχεται από τον Ξερόκαμπο κοντά στη Νεμέα. Η οικογένεια Ρεπάνη μπήκε στο κρασί το 1986 και έχτισε το οινοποιείο το 2000 μέσα στους αμπελώνες με θέα την ιστορική πόλη της Νεμέας. Το Αγιωργίτικο είναι η απλή σειρά ΠΓΕ του οίκου, σχεδιασμένη για φρούτο και πρώιμη απόλαυση, με επίσημη σύσταση κατανάλωσης τριών έως πέντε ετών. Από πάνω της στέκονται στη γκάμα τα κρασιά ΠΟΠ Νεμέα με έξι και δώδεκα μήνες ωρίμανσης σε βαρέλι αντίστοιχα. Η εσοδεία 2011 ήταν στη Νεμέα δροσερή και ηλιόλουστη, με υψηλότερες οξύτητες και χαμηλότερη συσσώρευση τανίνης από το συνηθισμένο – από μόνο του όχι κακό προφίλ για Αγιωργίτικο που πίνεται νεαρό. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα τα πράγματα φυσικά δείχνουν αλλιώς. Στη μύτη ένα ενδιαφέρον μείγμα από ελαφριές νότες μανιταριού και λίγο κάρι. Στο στόμα η τυπική γεύση του Αγιωργίτικου που έχει περάσει το ζενίθ του. Ένα δυνατό ανασήκωμα στην πρώτη επαφή, που καλύπτει το στόμα με στυφή τανινική οξύτητα και νότες σανταλόξυλου – μια εντύπωση που έπειτα αμέσως εξανεμίζεται. Το κρασί είναι λίγο καλύτερο από το Anemos πριν, γι' αυτό 83 βαθμοί.

Για τα τελευταία τέσσερα κρασιά πηδάμε τώρα εντελώς στο άλλο άκρο του άξονα του χρόνου – στη δεκαετία του 1990, και έτσι στους τρεις μεγάλους οίκους που σημάδεψαν την ελληνική εξαγωγή κρασιού εκείνης της εποχής: Μπουτάρη, Τσάνταλη και Κουρτάκη. Την αρχή κάνει το Μπουτάρη Νεμέα 1998 (ΠΟΠ Νεμέα, 100% Αγιωργίτικο, 11,5%). Η Μπουτάρη είναι ένας από τους πιο ιστορικούς οινικούς οίκους της Ελλάδας, με ίδρυση στη Νάουσα το 1879, με πρώτες εξαγωγές από το 1935. Τη δεκαετία του 1980 ο οίκος επεκτάθηκε στη Νεμέα, και το Αγιωργίτικο Μπουτάρη έγινε μέρος του βασικού χαρτοφυλακίου – μια τυπική εμφιάλωση, όχι κρασί Reserve, που τότε διετίθετο στην Ιρλανδία για κάτω από 10 ευρώ. Οι ελπίδες για μια τυπική φιάλη άνω του ενός τετάρτου του αιώνα ήταν φυσικά όχι πολύ υψηλές. Ομολογουμένως, ωστόσο, τρέφαμε κι εμείς λίγη ελπίδα. Διότι το 2022 ο Πάβλος Γκέγκας είχε δώσει στο μόλις πέντε χρόνια νεότερο Μπουτάρη Νεμέα 2003 91 βαθμούς – και μάλιστα σε φιάλη που δεν προερχόταν καν από ιδανική αποθήκευση. Ο Γκέγκας περιέγραψε ένα κρασί με πραγματικό τριτογενή πλούτο: χαρούπι, κάστανο, εσπρέσο, παλαιωμένη σοκολάτα, γλασαρισμένο φρούτο δαμάσκηνου και κερασιού, μαζί με δέρμα, ψημένο σκόρδο, αποξηραμένα βότανα και υπαινιγμούς σε fine tawny port. Καθοριστικό: παρά την ωρίμανση, ακόμη εκπληκτική ενέργεια χάρη σε πλήρως ενσωματωμένη υψηλή οξύτητα και χαμηλό pH, εντελώς διαλυμένες τανίνες, μακριά παράταση. Το συμπέρασμά του: το κρασί αφήνει «να διαφανεί το κρυμμένο δυναμικό του μεγάλου Αγιωργίτικου».

Το 1998 και το 2003 ήταν όμως και εντελώς διαφορετικές εσοδείες. Το 2003 ήταν η ευρωπαϊκή χρονιά καύσωνα, που χτύπησε και την Ελλάδα κατά μέτωπο – με πολύ συμπυκνωμένα, πλούσια σε δομή σταφύλια και αντίστοιχο δυναμικό παλαίωσης. Το 1998 ήταν, σύμφωνα με μια επιστημονική μελέτη για το Αγιωργίτικο στη Νεμέα (Koundouras κ.ά.), επίσης πολύ θερμό και χωρίς καλοκαιρινή βροχόπτωση, με υδατική καταπόνηση, επιταχυνόμενη ωρίμανση σακχάρων και φαινολικά πιο συμπυκνωμένα σταφύλια στα καταπονημένα τεμάχια. Τόσο πιο αινιγματικό είναι το μόλις 11,5% αλκοόλ στη δική μας φιάλη – σε μια θερμή, ξηρή χρονιά θα περίμενε κανείς κανονικά περισσότερο. Αυτό αντικατοπτρίζει μάλλον την αμπελοοινική πρακτική ενός μεγάλου οίκου στα τέλη της δεκαετίας του 1990, όταν η συγκέντρωση δεν ήταν ακόμη πρωταρχικός στόχος για μια τυπική εμφιάλωση. Για σύγκριση: ακόμη και το τόσο καλύτερα βαθμολογημένο 2003 έφτασε μόλις στο 13% – ούτε αυτό ιδιαίτερα πλούσιο για χρονιά καύσωνα.

Τόσα για τη θεωρία. Τι λέει τώρα η πραγματικότητα στο ποτήρι; Στη μύτη το κρασί εκπλήσσει και μεταφράζει αρωματικά το καραμελωμένο καστανό χρώμα του με τον καλύτερο δυνατό τρόπο: πάρα πολύ τόφι. Στο στόμα έπειτα το ωφελεί ότι, στο μόλις 11,5% αλκοόλ, φέρνει μια αξιοπρεπή οξύτητα που το στηρίζει διαρκώς, δεν αφήνει πουθενά να αναδυθούν αδυναμίες και στο φινάλε κρύβει ακόμη μικρότερες αδυναμίες. Εκπληκτικό, ευχάριστο: ακόμη 90 βαθμοί – αλλά παρακαλώ, κανένας λόγος να παλαιώσει κανείς ένα τέτοιο κρασί άλλο.

Συνεχίζουμε με τον δεύτερο από τους τρεις οίκους. Το Τσάνταλη Νεμέα Reserve Επιλεγμένος 1993 (ΠΟΠ Νεμέα, 100% Αγιωργίτικο, περ. 12%) προέρχεται από ένα από τα πιο καθοριστικά ονόματα της σύγχρονης ελληνικής οινοποιίας – ένα όνομα που τον Ιανουάριο του 2026 κηρύχθηκε σε πτώχευση. Το άνοιγμα μιας φιάλης Τσάνταλη άνω των τριάντα ετών έχει έτσι και κάτι το νοσταλγικό. Η ένδειξη «Επιλεγμένος» (Reserve) σήμαινε, σύμφωνα με τους τότε ελληνικούς κανόνες, τουλάχιστον τρία χρόνια συνολικής ωρίμανσης, εκ των οποίων τουλάχιστον έξι μήνες σε ξύλο και έξι σε φιάλη – δηλαδή όχι όρος μάρκετινγκ, αλλά μια ρυθμιστική υπόσχεση. Παλιά κρασιά Τσάνταλη μάς έχουν εκπλήξει σε αυτό το blog ήδη αρκετές φορές: το Reserve Νάουσα 1992 έφτασε το 2024 τους 92 βαθμούς, και στη Ραψάνη είδαμε ότι το Reserve και το Grande Reserve στον Τσάνταλη μπορούν πραγματικά να κάνουν τεράστια διαφορά. Θα ίσχυε τώρα το ίδιο και στο Αγιωργίτικο; Επιπλέον: ο Πάβλος Γκέγκας έδωσε στο Evangelos Tsantalis Αγιωργίτικο Νεμέα 2000 – ένα μόλις επτά χρόνια νεότερο κρασί από τον ίδιο οίκο – το 2022 ένα περήφανο 94 βαθμούς και περιέγραψε έδαφος δάσους, τρούφα, παλιές νότες καφέ και σοκολάτας με εκπληκτικά φωτεινή οξύτητα και πλήρως διαλυμένες τανίνες. Εξ ου και αρκετά υψηλές προσδοκίες – και πράγματι το κρασί είναι επίσης σαφώς πυκνότερο από το Μπουτάρη, με σημαντικά περισσότερο ξηρό εκχύλισμα. Στη μύτη σχετικά καλά διατηρημένο: μαγειρεμένο φρούτο, μαγειρεμένα δαμάσκηνα. Στο στόμα όχι ακριβώς η κλασική οξύτητα του υπερωριμασμένου Αγιωργίτικου που συνήθως σου επιτίθεται αμέσως, αλλά κάπως πιο κατανεμημένη, πράγμα που κάνει το σύνολο πιο ευχάριστο. Προστίθεται ωστόσο μια πολύ ελαφριά πικρή νότα, που δυστυχώς βλάπτει το κρασί, και τελείως στο τέλος και μια μικρή κολλώδης αίσθηση στην παράταση. Είναι αυτές οι πολλές μικρές αδυναμίες που η καθεμία οδηγεί σε αφαίρεση βαθμών: σε κάποιες φάσεις της απόλαυσης το κρασί θα μπορούσε άνετα να βρίσκεται στους 90 βαθμούς, αλλά σε καθεμία από αυτές τις φάσεις δείχνει στη δοκιμή τελικά τις αντίστοιχες μικρές αδυναμίες. Γι' αυτό δυστυχώς μόνο 84 βαθμοί. Ένα κρασί στο οποίο θα ευχόταν κανείς περισσότερα. Όποιος έχει μια καλύτερα αποθηκευμένη φιάλη ίσως έχει περισσότερη τύχη. Ίσως να χάσαμε την ιδανική στιγμή κατανάλωσης – που, αν κρίνει κανείς από τους 94 βαθμούς του Γκέγκα για το 2000 μετά από 22 χρόνια, ήταν πιθανώς κάποια στιγμή γύρω στο 2015.

Και έπειτα άλλη μια χρονιά πιο πίσω, στον τρίτο από τους μεγάλους οίκους: Κουρτάκη. Το Κούρος Νεμέα 1992 (ΠΟΠ Νεμέα, 100% Αγιωργίτικο, 12%) είναι η κάπως πιο φιλόδοξη σειρά Νεμέας του οίκου που ιδρύθηκε το 1895 και από το 2000 λειτουργούσε ως Greek Wine Cellars. Το Κούρος Νεμέα ήταν μια ευρέως διαδεδομένη, προσιτή τυπική σειρά – η Washington Post περιέγραψε το κρασί του 1989 ήδη από το 1994 ως ώριμο, μαλακό και μέτριου σώματος, τότε για 8 δολάρια. Χρωματικά το 1992 κρατιέται ακόμη αρκετά καλά. Αλλά στη μύτη η τόσο τυπική για μένα οξύτητα του υπερωριμασμένου Αγιωργίτικου χτυπά αμέσως. Το σύνολο φαντάζει καμένο, και στο στόμα. Μαζί ελαφριές μεταλλικές, σαν κέρμα, νότες, πικρότητα. Στο φινάλε μακρά ενοχλητικό. Παράλληλα δείχνονται πράγματι ακόμη κάποιες σκουρότερες νότες φρούτου, κυρίως δαμάσκηνο. 78 βαθμοί.

Την πραγματικά τελευταία γουλιά αυτής της δοκιμής αποτελεί ένα ακόμη παλαιότερο κρασί του ίδιου οίκου: το Κουρτάκη Νεμέα 1990 (ΠΟΠ Νεμέα, 100% Αγιωργίτικο, 11,5%). Ενώ το Κούρος με τη σύντομη ωρίμανση σε βαρέλι είχε ακόμη κάποια φιλοδοξία, το απλό «Κουρτάκη Νεμέα» είναι η καθαρή βασική εμφιάλωση – το κρασί με το οποίο η Κουρτάκη αναδείχθηκε, σύμφωνα με το Wines of Greece, στον κορυφαίο ιδιωτικό Έλληνα παραγωγό σε ερυθρά Αγιωργίτικα, με περίπου 30 εκατομμύρια φιάλες ετήσιας παραγωγής. Έχουμε φτάσει εδώ λοιπόν οριστικά στη μαζική αγορά της πρώιμης ελληνικής οινικής νεωτερικότητας, και το 11,5% αλκοόλ – μισή ποσοστιαία μονάδα ακόμη λιγότερο από το Κούρος – το υπογραμμίζει. Αν θέλει κανείς να βρει παλαιωμένα κρασιά από την Ελλάδα, ιδίως στη Γερμανία, δεν μπορεί να παρακάμψει τέτοια κτήματα. Αλλά μερικές φορές υπάρχουν μεγάλες εκπλήξεις. Τι γίνεται λοιπόν με αυτό το κρασί από τη χρονιά της γέννησής μου; Το χρώμα πράγματι και πάλι σχετικά καλό. Βρισκόμαστε εδώ σαφώς σε ανοδική τάση. Η μύτη επίσης σχετικά ελκυστική – όχι τόσο πολλή καραμέλα όσο πριν στο Μπουτάρη, μάλλον καφές-εσπρέσο. Στο στόμα αυτή τη φορά τίποτα από την οξύτητα υπερωρίμανσης του Αγιωργίτικου που έχω σήμερα επικρίνει τόσο συχνά. Μάλλον λίγο νερουλό, το χαμηλό αλκοόλ είναι αισθητό. Συγχρόνως όμως πολύ ξηρό εκχύλισμα. Εκπληκτικό έπειτα κυρίως ότι εδώ δεν περνούν ελαττωματικές νότες. Το κρασί πείθει ακόμη με μια σταθερή, αναζωογονητική οξύτητα. Σχεδόν σε προκαλεί να το πιεις. Λείπει ένα μικρό κομμάτι πολυπλοκότητας στο φινάλε – εκεί προηγείται το Μπουτάρη. Πολλοί όμως θα μπορούσαν πιθανώς να πιουν αυτό το κρασί με περισσότερη απόλαυση. Εγώ το βαθμολογώ, λόγω της ελαφρώς χαμηλότερης πολυπλοκότητας, με 89 βαθμούς. Δεν είναι λίγο για ένα τέτοιο κρασί! Και μπορεί κανείς να προβλέψει νηφάλια ότι πιθανώς θα είναι αρκετά πόσιμο και σε πέντε χρόνια. Το παράθυρο κατανάλωσης κλείνει λοιπόν μάλλον πράγματι μόλις το 2029. Αρκετά τρελό για μια φιάλη μαζικής αγοράς 35 ετών.

Επίλογος

Ένα πραγματικά συμφιλιωτικό τέλος για αυτή τη δοκιμή, πιστεύω. Και ελπίζω η ανάγνωση να άξιζε και για εσάς και να υπήρχε αρκετό ενδιαφέρον υλικό μέχρι το τέλος. Άλλωστε και για μένα η αγωνία παραμένει αρκετά υψηλή – γιατί αν και άνοιξα τώρα τις παλιές μου φιάλες Αγιωργίτικου, στο μεταξύ προστέθηκε ακόμη ένα Νεμέα 1993 από το Συνεταιριστικό Οινοποιείο Νεμέας … θα σας ενημερώσω!

Τι μπορεί λοιπόν να πει κανείς εν κατακλείδι; Στην ουσία ήταν μάλλον άδικο απέναντι στο Αγιωργίτικο να σιωπώ για αυτή τη δοκιμή τόσο καιρό, σαν να είχε φέρει στο φως κάτι φρικτό. Αντιθέτως: υπήρχαν αρκετά εξαιρετικά κρασιά πάνω από 90 βαθμούς, ιδίως εκτός Νεμέας και με πραγματικά καλή σχέση ποιότητας-τιμής (αν αφήσει κανείς έξω το icon wine της La Tour Melas). Και όσον αφορά την ικανότητα παλαίωσης, οφείλει κανείς πράγματι να είναι ευχάριστα εκπλαγμένος.

Κάπως οι παρεκκλίσεις προς τα κάτω που εμφανίζονταν ξανά και ξανά με είχαν αφήσει να κοιτάζω πίσω σε αυτή τη δοκιμή λίγο ανικανοποίητος. Ένα κακοφτιαγμένο Ξινόμαυρο πείθει τουλάχιστον ακόμη με τα τυπικά της ποικιλίας αρώματα ντομάτας και φράουλας και φέρνει καλή οξύτητα. Ένα μέτριο Αγιωργίτικο πέφτει αμέσως, ιδίως τη δεύτερη ημέρα, με δυσάρεστες οξειδωτικές νότες.

Τι χρειάζεται το Αγιωργίτικο για το μέλλον, για να μπορέσει να εμφανιστεί ως βασιλιάς των ελληνικών ερυθρών; Άραγε είναι ο σωστός δρόμος η ισχυρότερη εσωτερική διαφοροποίηση των terroir της ΠΟΠ Νεμέα, υπέρ της οποίας επιχειρηματολογεί ο Γιάννης Καρακάσης; Η ανάδειξη ενός premium τμήματος μέσω σαφέστερης σήμανσης μου φαίνεται προσωπικά για τη Νεμέα το βήμα με ακόμη περισσότερες δυνατότητες στο εγγύς μέλλον. Και πράγματι, το 2024 ανακοινώθηκε η διάκριση «Nemea Lion»: κρασιά μονής θέσης με αυστηρότερες απαιτήσεις, όπως κλήματα τουλάχιστον 10 ετών, το πολύ 800 κιλά ανά στρέμμα, τουλάχιστον 13% αλκοόλ, τουλάχιστον 24 μήνες συνολικής ωρίμανσης και οργανοληπτική έγκριση. Τα πρώτα κρασιά με αυτή τη διάκριση αναμένεται να βγουν σύντομα στην αγορά και θα τα δούμε τότε από κοντά. Υπάρχει λοιπόν λόγος για περιέργεια – αν και οι μέχρι τώρα γνωστοί εκπρόσωποι με εκπλήσσουν εν μέρει. Και το Apocalypsis του Οινοποιείου Μπαραφάκα λέγεται ότι είναι ανάμεσά τους (με την εσοδεία 2017) … Αν ένα grand cru πάρει κάτω από 90 βαθμούς, τότε κάτι έχει πάει σαφώς στραβά. Ας ελπίσουμε ότι το Nemea Lion θα βρυχηθεί πειστικά.

Και στο μεταξύ: πέρα από τη Νεμέα βρίσκει κανείς ήδη πολύ καλά Αγιωργίτικα χωρίς να χρειάζεται να ψάχνει για βελόνα στα άχυρα – αφού το παράγει μόνο όποιος είναι πραγματικά πεπεισμένος για το δικό του terroir γι' αυτή την ποικιλία.