Αγιωργίτικο: το πιο πολυφυτεμένο ερυθρό σταφύλι της Ελλάδας

Αμπελώνας κοντά στη Νεμέα την άνοιξη, με ελαιώνα στην πλαγιά πίσω

Αμπελώνας και ελαιώνας κοντά στη Νεμέα στην Πελοπόννησο. Φωτογραφία: ulrichstill / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 DE

Με μια ματιά

· Χρώμα: Ερυθρό – και ροζέ, από ελαφρώς αφρώδες ώς εντελώς ξηρό

· Όνομα: Αγιωργίτικο, „του Αγίου Γεωργίου" – από το παλιό όνομα του χωριού της Νεμέας

· Καταγωγή: πιθανότατα Αργολίδα και Κορινθία, στην ανατολική Πελοπόννησο

· Ονομασία: μία και μοναδική: ΠΟΠ Νεμέα, από το 1971 – αμιγώς μονοποικιλιακή

· Εκτάσεις: περίπου 31.600 στρέμματα (ΕΛΣΤΑΤ 2020), τα δύο τρίτα ώς τρία τέταρτα στη Νεμέα

· Τυπικά: κεράσι, φράουλα, κόκκινο φραγκοστάφυλο – βότανα, μαύρο πιπέρι, μαλακές τανίνες

· Ρώγα: λεπτόφλουδη – ευαίσθητη στο θερμικό στρες του κάμπου και στη φθινοπωρινή σήψη

· Βαθμίδες παλαίωσης: Reserve: τουλ. 2 χρόνια (12 μήνες βαρέλι, 6 φιάλη) · Grande Reserve: τουλ. 4 χρόνια (18 και 18)

· Νέα βαθμίδα ποιότητας: «Nemea Lions» – αυστηρότερη από την ΠΟΠ, αναγνωρίσιμη από τη σφραγίδα με το λιοντάρι

· Σύγκριση: η ελληνική απάντηση στο Merlot: στρογγυλό και προσιτό, με πικάντικη ακμή

Όλες οι βαθμολογίες της σελίδας προέρχονται από δικές μας δοκιμές· δεν πουλάμε κρασί. Όπου αναφέρουμε αριθμό όπως «από 39 δικές μας δοκιμές», μετράμε κρασιά μονοποικιλιακά ή τουλάχιστον κατά το ήμισυ από Αγιωργίτικο – χαρμάνια με μικρό ποσοστό μένουν απέξω.

Τι είναι το Αγιωργίτικο;

Το Αγιωργίτικο είναι το πιο πολυφυτεμένο ερυθρό ποιοτικό σταφύλι της Ελλάδας – μετά τους λευκούς μαζικούς τροφοδότες Σαββατιανό και Ροδίτη η τρίτη μεγαλύτερη ποικιλία της χώρας συνολικά. Το έχουμε δοκιμάσει σε 45 φιάλες από πέντε δεκαετίες, από το 1978 ώς το 2025, από το κρασί των 6,80 ευρώ από το κτήμα ώς την εμβληματική φιάλη – ελάχιστα ελληνικά σταφύλια προσφέρουν τόσο εύρος, και κανένα δεν τιμωρεί τόσο αξιόπιστα τον αδιάφορο αγοραστή.

Η πατρίδα του είναι η ανατολική Πελοπόννησος: ως πιθανή καταγωγή θεωρούνται η Αργολίδα και η Κορινθία, κι εκεί βρίσκεται και το κέντρο της καλλιέργειας. Η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε για το 2020 περίπου 31.616 στρέμματα σε 4.287 εκμεταλλεύσεις· τα δύο τρίτα ώς τρία τέταρτα βρίσκονται στην ΠΟΠ Νεμέα, που υπάρχει από την πρώτη κύρωση ΟΠΑΠ του 1971. Το όνομα οδηγεί στον Άγιο Γεώργιο: επί αιώνες το χωριό της Νεμέας λεγόταν Άγιος Γεώργιος, και «Αγιωργίτικο» σημαίνει απλώς «αυτό από εκεί».

Η ίδια η ποικιλία είναι πιο προσιτή από τον μεγάλο βόρειο αντίπαλό της, αλλά όχι άκοπη: η λεπτόφλουδη ρώγα υποφέρει στο θερμικό στρες του κάμπου και κινδυνεύει από σήψη στη φθινοπωρινή βροχή – μια λεπτομέρεια που κάνει το υψόμετρο του αμπελώνα την πιο σημαντική πληροφορία που δεν γράφεται ποτέ στην ετικέτα (περισσότερα παρακάτω). Και ο μύθος ανήκει στο πακέτο: στη Νεμέα ο Ηρακλής σκότωσε το λιοντάρι της Νεμέας, γι' αυτό και το βαθύ ερυθρό κρασί της περιοχής φέρει το προσωνύμιο «αίμα του Ηρακλή». Το λιοντάρι εμφανίζεται σε ετικέτες – π.χ. στο The Lion 2018 του Οινοποιείου Γιαννίκου (89+), που κυκλοφορεί ως ΠΓΕ Πελοπόννησος γιατί το οινοποιείο κοντά στην Κόρινθο βρίσκεται εκτός ΠΟΠ, στιλιστικά όμως πολύ κοντά στην κλασική Νεμέα. Μία δομική λεπτομέρεια χωρίζει το Αγιωργίτικο από το Ξινόμαυρο: κατέχει καθεστώς ΠΟΠ μόνο στη Νεμέα, ενώ το Ξινόμαυρο έχει κερδίσει αυτή την τιμή σε περισσότερες περιοχές.

Πώς είναι στη γεύση το Αγιωργίτικο;

Το βασικό μοτίβο είναι το κόκκινο φρούτο: κεράσι, βύσσινο, φράουλα, σμέουρο, κόκκινο φραγκοστάφυλο, κράνμπερι. Σχεδόν πάντα προστίθεται μια νότα βοτάνων, συχνά μια γερή δόση μαύρου πιπεριού. Σε ένα Αγιωργίτικο χωρίς ξύλο σημειώσαμε ακόμη και τσακμακόπετρα και «φρεσκοβρεγμένη κοίτη ποταμού» – η ποικιλία μπορεί να γίνει ορυκτή και ιδιόρρυθμη, όχι μόνο φρουτώδης. Υπάρχει και μια τεκμηριωμένη αντίθεση Βορρά–Νότου: στην Πελοπόννησο κυριαρχεί το κόκκινο φρούτο, στη βόρεια Ελλάδα (ΠΓΕ Δράμα, ΠΓΕ Παγγαίο) η εικόνα σκουραίνει – μύρτιλο και μαύρο κεράσι, με πιο βελούδινες τανίνες.

Ώριμα μπλε σταφύλια στο κλήμα, με πράσινες σειρές αμπελιών πίσω

Ώριμα σταφύλια λίγο πριν τον τρύγο. Φωτογραφία: Elisavetch / Wikimedia Commons, κοινό κτήμα

Η τανίνα δεν είναι πάγιο ποικιλιακό γνώρισμα αλλά ζήτημα κελαριού: από το βελούδινο, ισορροπημένο καθημερινό κρασί ώς το βαρελάτο που γεμίζει όλο το στόμα. Και το αλκοόλ απλώνεται εξίσου, από 11,5 % στις παλιές μαζικές Νεμέες ώς 15 % στις σύγχρονες φιλόδοξες εμφιαλώσεις.

Η ποικιλία έχει ένα όριο: οι μεγάλες αρωματικές πολυπλοκότητες είναι η εξαίρεση. Το Αγιωργίτικο είναι αρκετά ζωηρό για να συνοδεύσει ολόκληρο γεύμα – ένα μέτριο δείγμα όμως δείχνει οξειδωτικές νότες από τη δεύτερη μέρα, ενώ ένα κακοφτιαγμένο Ξινόμαυρο σε κερδίζει ακόμη με ντομάτα, φράουλα και καλή οξύτητα.

Νεμέα – η πατρίδα

Η ΠΟΠ Νεμέα προβλέπει 100 % Αγιωργίτικο – αμιγώς, χωρίς εξαίρεση. Η ζώνη απλώνεται σε 17 κοινότητες, από τα Αηδόνια και την Αρχαία Νεμέα μέσω Κούτσι, Γυμνού και Ψαρίου ώς τον Ασπρόκαμπο, και είναι τοπογραφικά τόσο κατακερματισμένη όσο σχεδόν καμία άλλη ελληνική ονομασία: οι αμπελώνες βρίσκονται από τα 230 ώς πάνω από τα 1.000 μέτρα.

Παλιό κλήμα με χοντρό κορμό και μπλε σταφύλια σε ανοιχτόχρωμο πετρώδες έδαφος κοντά στη Νεμέα

Παλιό κλήμα σε μικρό αμπελώνα κοντά στον αρχαιολογικό χώρο της Νεμέας. Φωτογραφία: Zde / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Πόσο διαφορετικά γεύεται η Νεμέα στην πράξη – από 78 ώς 95+ βαθμούς – το δείχνει η **μεγάλη μας δοκιμή 19 Αγιωργίτικων από τέσσερις δεκαετίες**: 17 κρασιά στη σειρά, πλαισιωμένα από δύο εξαιρετικές φιάλες. Εκεί βρίσκεται και ο άβολος απολογισμός: σε αυτό το τμήμα η ποιότητα είναι άνιση, πρέπει να κοιτάζει κανείς προσεκτικά. Το σημαντικότερο κλειδί για το προσεκτικό κοίταγμα είναι το υψόμετρο – γι' αυτό παίρνει εδώ δικό του κεφάλαιο.

Τα τρία υψόμετρα της Νεμέας – το κλειδί της ονομασίας

Η Νεμέα χωρίζεται σε τρεις υψομετρικές βαθμίδες, κι αυτές εξηγούν για το κρασί στο ποτήρι περισσότερα από κάθε πίσω ετικέτα:

Ο κάμπος (230 ώς 450 μέτρα) φέρει βαριά κόκκινα αργιλώδη και προσχωσιγενή εδάφη. Εδώ τα σταφύλια ωριμάζουν γρήγορα, οι αποδόσεις είναι υψηλές, το σάκχαρο φτάνει πριν από την αρωματική ωριμότητα – το αποτέλεσμα είναι οι μαλακές, ζεστές, εμπορικές Νεμέες που κουβαλούν και βαραίνουν συγχρόνως τη φήμη της ονομασίας. Στις καυτές χρονιές το θερμικό στρες χτυπά τη λεπτόφλουδη ρώγα ακριβώς εδώ.

Η μεσαία πλαγιά (450 ώς 650 μέτρα) θεωρείται από πολλούς παραγωγούς η καλύτερη ισορροπία της ονομασίας: αρκετή ζέστη για το γεμάτο κόκκινο φρούτο, αρκετό υψόμετρο για οξύτητα και δομή. Το διασημότερο χωριό αυτών των θέσεων είναι το Κούτσι – φτωχά ασβεστολιθικά εδάφη, απότομες πλαγιές, φυσικά μικρές αποδόσεις και αργή, ομοιόμορφη ωρίμανση. Από εκεί έρχεται το Reserve 2018 του Ktima Driopi (90) από πρέμνα 50 ετών στα 380 μέτρα· και το Acra (90) καλλιεργεί αργιλοασβεστώδη αγροτεμάχια από τα 300 ώς τα 550 μέτρα, από τον πάνω κάμπο ώς τη μεσαία πλαγιά.

Το οροπέδιο (650 ώς πάνω από 1.000 μέτρα) γύρω από τον Ασπρόκαμπο είναι το δροσερό απόθεμα της ονομασίας: λεπτά, χαλικώδη ασβεστολιθικά εδάφη με λίγη οργανική ουσία, μεγάλες θερμοκρασιακές διακυμάνσεις μέρας–νύχτας, τα πιο αρωματικά και μακρόβια κρασιά με την υψηλότερη οξύτητα. Όποιος ψάχνει μια Νεμέα που θυμίζει ψυχρό κλίμα κι όχι τον ζεστό Νότο, ψάχνει εδώ.

Αυτό το άνοιγμα είναι ο λόγος που η συζήτηση για ισχυρότερη εσωτερική διαφοροποίηση των terroir – υπέρ της οποίας επιχειρηματολογεί εδώ και χρόνια ο Γιάννης Καρακάσης – δεν είναι καθόλου ακαδημαϊκή: μια Νεμέα του κάμπου και μια Νεμέα του οροπεδίου από την ίδια χρονιά είναι δύο διαφορετικά κρασιά με το ίδιο όνομα.

Πέρα από το υψόμετρο, η ονομασία γνωρίζει και έναν δεύτερο, θεσμοθετημένο άξονα: τις βαθμίδες παλαίωσης. Μια Νεμέα Reserve πρέπει να ωριμάσει τουλάχιστον δύο χρόνια, δώδεκα μήνες από αυτά σε βαρέλι και έξι σε φιάλη· η Grande Reserve τα διπλασιάζει σε τέσσερα χρόνια, με δεκαοχτώ μήνες βαρέλι και δεκαοχτώ φιάλη. Η βαθμίδα εμφανίζεται στην ετικέτα και στα ελληνικά – «Επιλεγμένος» για τη Reserve, όπως στο Nemea Reserve Epilegmenos 1993 του Τσάνταλη (84) από το κεφάλαιο της παλαίωσης. Πόσο μετρά η βαθμίδα στο ποτήρι εξαρτάται από τον παραγωγό: το Driopi Reserve 2018 (90) τη γεμίζει με ουσία.

Nemea Lions – το λιοντάρι επιστρέφει, αυτή τη φορά ως σφραγίδα ποιότητας

Σε αυτή τη συζήτηση η ίδια η ονομασία έχει δώσει μια απάντηση: το «Nemea Lions», η βαθμίδα ποιότητας που ανακοίνωσε το 2024 ο Σύνδεσμος Οινοποιών Νεμέας, με πρότυπο μεγάλες οινικές περιοχές όπως η Τοσκάνη και η Ριόχα. Είναι εθελοντικό πρότυπο πιστοποίησης του συνδέσμου, όχι αλλαγή του δικαίου της ΠΟΠ – και οι απαιτήσεις του είναι συγκεκριμένες: μονοαμπελικά κρασιά από πρέμνα τουλάχιστον δέκα ετών, το πολύ 800 κιλά απόδοση ανά στρέμμα, τουλάχιστον 13 % αλκοόλ, τουλάχιστον 24 μήνες συνολική ωρίμανση και οργανοληπτική έγκριση. Η βαθμίδα δηλώνεται στη φιάλη με σφραγίδα που φέρει το λιοντάρι της Νεμέας. Ο πρόεδρος του συνδέσμου Νίκος Βλάχος συνόψισε τη φιλοδοξία: δούλευαν με έναν φάκελο σαράντα ετών που ρύθμιζε τα πάντα στη ζώνη – και συμφώνησαν σε κάτι «που αλλάζει την αρχιτεκτονική της περιοχής».

Επιτρέπεται η προσμονή – και συγχρόνως το προσεκτικό βλέμμα, γιατί οι υποψήφιοι που έχουν γίνει γνωστοί ώς τώρα εν μέρει ξαφνιάζουν. Ανάμεσα στους πρώτους υποψηφίους του λιονταριού λέγεται πως είναι το Apocalypsis του Οινοποιείου Μπαραφάκα, με τη χρονιά 2017· το ίδιο κρασί το ξέρουμε από τη χρονιά 2015 με 89 βαθμούς – το ίδιο το 2017 δεν έχει περάσει ακόμη από το ποτήρι μας. Για μια σφραγίδα με αξιώσεις grand cru, κρασιά κάτω από τους 90 βαθμούς θα ήταν στραβό ξεκίνημα. Μόλις η πρώτη φιάλη με το λιοντάρι βρεθεί στο ποτήρι μας, θα εμφανιστεί σε αυτή τη σελίδα – η αναλυτική αποτίμηση μαζί με την πρώτη μας επιφύλαξη βρίσκεται στη μεγάλη δοκιμή Αγιωργίτικου.

Ο κύκλος κλείνει έτσι με χάρη: το λιοντάρι που σκότωσε ο Ηρακλής στον μύθο επιστρέφει ως μέτρο – όχι ως διακόσμηση ετικέτας, αλλά ως υπόσχεση. Ας ελπίσουμε ότι θα βρυχηθεί πειστικά.

Ποιες χρονιές;

Η Νεμέα ανταμείβει τη ματιά στη χρονιά περισσότερο απ' όσο υπόσχεται η φήμη της ως αξιόπιστου καθημερινού ερυθρού – και οι υψομετρικές βαθμίδες από πάνω διαβάζονται μαζί με κάθε χρονιά.

Η χρονιά αναφοράς είναι το 2020 (9 στα 10 στη βάση χρονιών μας, η καλύτερη τιμή της σειράς): ήπιο καλοκαίρι, έπειτα δροσερός, ηλιόλουστος, στεγνός Σεπτέμβριος χωρίς αξιοσημείωτες βροχές τρύγου, μικρές αποδόσεις, άψογο σταφύλι. Ο Χρήστος Αϊβαλής του Aivalis Estate το ονόμασε «την καλύτερη χρονιά των τελευταίων 30 ετών», ο Γιώργος Παλυβός του Κτήματος Παλυβού τόνισε το φαινολικό δυναμικό με φρέσκια οξύτητα. Πόσο κοντά κάθονται φως και σκιά το δείχνει η επόμενη χρονιά: το 2021 (6) θεωρείται «χρονιά του οινολόγου» – ένας καύσωνας 45 ώς 47 βαθμών έφερε μικρές, χοντρόφλουδες ρώγες με πολύ χρώμα και συμπύκνωση, αλλά χαμηλή οξύτητα και υψηλό pH. Ένας χρόνος απόσταση, τρεις βαθμοί διαφορά.

Το 2018 (6) είναι η χρονιά του terroir στη σειρά – και η καλύτερη απόδειξη ότι οι υψομετρικές βαθμίδες δεν είναι ακαδημαϊκό θέμα: καλοκαιρινή βροχή και περονόσπορος χτύπησαν τη λεκάνη του κάμπου και αραίωσαν τα κρασιά, ενώ το Κούτσι και οι άλλες ψηλές θέσεις έφτασαν στο 7 ώς 8, τα κρασιά του κάμπου στο 4 ώς 5. Ο Τσέλεπος μίλησε για εξαιρετικά σταφύλια στην υποζώνη του Κουτσίου, ο Σκούρας ήταν «αρχικά αποθαρρυμένος, ικανοποιημένος με το συνολικό αποτέλεσμα» – ίδια χρονιά, δύο κόσμοι, χωρισμένοι από λίγες εκατοντάδες μέτρα υψομέτρου και μια λεπτόφλουδη ρώγα.

Το 2019 (7) έφερε όψιμη, υγιή ωρίμανση με έντονα υψηλή οξύτητα – καλή χρονιά, όχι μεγάλη, που στον εθνικό μέσο όρο έδειχνε καλύτερη απ' ό,τι στην ίδια τη Νεμέα. Το 2022 (8) βγήκε αρμονικό και κλασικό μετά από όψιμους παγετούς και χαλάζι στα τέλη Μαρτίου: γενναιόδωρο στον κάμπο, πιο ακριβές στα ψηλά αγροτεμάχια. Το 2023 (6) είναι το ειλικρινές αδύνατο σημείο στα ερυθρά: οι βροχές Μαΐου και Ιουνίου έφεραν περονόσπορο, και η υγρή ατμόσφαιρα του Σεπτεμβρίου επέβαλε βιαστικό τρύγο από φόβο βοτρύτη – στα πιο σφιχτά εκχυλισμένα κρασιά αξίζει η προσοχή στις πράσινες τανίνες. Το 2024 και το 2025 στέκονται και τα δύο στο 7, για αντίθετους λόγους: το 2024 ένας θερμικός θόλος με δώδεκα μέρες πάνω από 40 βαθμούς κάθισε πάνω από τη ζώνη, μπλόκαρε την ωρίμανση και κόστισε 10 ώς 40 % της σοδειάς ανάλογα με τη θέση· το 2025 ξεκίνησε με παγετό και χαλάζι στα τέλη Μαρτίου, αλλά σώθηκε από ένα καλοκαίρι χωρίς καύσωνες στο κρίσιμο παράθυρο ωρίμανσης και από βοριάδες από τα μέσα Αυγούστου – ισορροπημένα κρασιά με 25 ώς 50 % λιγότερη ποσότητα.

Στην πράξη: στο κρασί του κάμπου η χρονιά μετρά περισσότερο απ' ό,τι στο κρασί των ψηλών θέσεων – το 2018 το απέδειξε. Όποιος αγοράζει στοχευμένα, παίρνει 2020 και 2022· στο 2023 η ματιά στον παραγωγό αξίζει διπλά.

Τα στιλ

Νεαρό & φρουτώδες

Το στιλ με την περισσότερη πιοσιμότητα – και ο κρυφός μας αγαπημένος. Χωρίς ξύλο, σύντομη εκχύλιση, ανοξείδωτο. Το Geometria του Κτήματος Λαφαζάνη (89) αποδεικνύει ότι το Αγιωργίτικο διασκεδάζει και εντελώς χωρίς βαρέλι: βύσσινο, μαύρο πιπέρι, καραμέλα βουτύρου στη μύτη. Το Nemea 2019 του Οινοποιείου Νεμέας προσφέρει, κάτω από 10 ευρώ, μια παλλόμενη φρουτώδη αρωματική που σε κάνει να ξεχνάς κάθε διεθνή ποικιλία – 90 βαθμοί. Μαζί το Idea Nemea 2021 του Μπαραφάκα (86) με μόλις τέσσερις μήνες δεξαμενή και το Akres 2025 του Σκούρα (87) γύρω στα 8 ευρώ. Πίνεται ελαφρώς δροσερό – έτσι λειτουργεί αυτό το στιλ καλύτερα.

Reserve & ξύλο

Το ζεύγος των αντιθέτων διαβάζεται σε δύο κρασιά. Το Agiorgitiko 2020 του Κτήματος Κοκότου βλέπει, σύμφωνα με την Julia Harding MW, μόνο πέντε μήνες δεύτερης χρήσης δρυ και αρκείται σε 12,5 % αλκοόλ: αναζωογονητικό και κομψό μαζί, 92 βαθμοί για περίπου 10 ευρώ. Το Driopi Reserve 2018 παίρνει τον αντίθετο δρόμο – δώδεκα μήνες γαλλικά βαρέλια, 70 % καινούργια, 14 % αλκοόλ, 90 βαθμοί. Ανάμεσά τους κάθονται το Acra με κυρίως χρησιμοποιημένο δρυ και το Apocalypsis του Μπαραφάκα (89) με τουλάχιστον δύο χρόνια φιάλη πριν από την κυκλοφορία.

Στην κορυφή στέκονται τα εμβλήματα. Το Areti ερυθρό 2013 του Κτήματος Βιβλία Χώρα από την ΠΓΕ Παγγαίο παίρνει 94 βαθμούς· κατά το οινοποιείο, το Areti ήταν το πρώτο Αγιωργίτικο που παρήχθη ποτέ εκτός Νεμέας. Το Palies Rizes 2020 του Λα Τουρ Μελάς προέρχεται από αυτόρριζο αμπελώνα άνω των 100 ετών κοντά στη Νεμέα – άγριες ζύμες, 15 εκατόλιτρα ανά εκτάριο, πολύ φίνα λειασμένη τανίνα, 94 βαθμοί. Και το Apeiro «∞» 2015 του Φίλος Wines κατέχει, με 95+, την υψηλότερη βαθμολογία που έχουμε δώσει ποτέ σε αμιγές Αγιωργίτικο: λικέρ μαύρου κερασιού, βιολέτες, γραφίτης, θαλασσινή αύρα.

Παλαιωμένο

Πρώτα ο βασικός κανόνας: το παλαιωμένο Αγιωργίτικο γίνεται συχνά ψαθυρό σαν ξερό ξύλο – υπάρχει μάλιστα ένα επαναλαμβανόμενο ελάττωμα που το ονομάζουμε «την οξύτητα του υπερπαλαιωμένου Αγιωργίτικου»: καμένο, μεταλλικό, πικρό.

Κι όμως εκπλήσσουν ακριβώς οι πολύ παλιές φιάλες. Το Nemea 1978 της Καβίνο, ανοιγμένο στα 45ά του γενέθλια, ήταν αξιοσημείωτα βελούδινο – 90 βαθμοί. Το Nemea 1998 του Μπουτάρη, μια απλή βασική εμφιάλωση με 11,5 % αλκοόλ, φτάνει επίσης το 90, το Nemea 1990 του Kourtakis ακόμη 89 μετά από 34 χρόνια.

Δύο μοτίβα ξεχωρίζουν. Πρώτον, η παλαίωση δεν ακολουθεί την τιμή: η χειρότερη παλιά φιάλη είναι, από όλα, η εξαγωγική ναυαρχίδα των τριών μεγάλων οίκων, το Kouros Nemea 1992 του Kourtakis με 78 – δώδεκα βαθμούς κάτω από την απλή εμφιάλωση του Μπουτάρη. Δεύτερον, οι πραγματικοί χαμένοι είναι τα μεσόκοπα κρασιά: το Anemos 2013 του Κτήματος Παλυβού προσγειώθηκε στο 82 μετά από έντεκα χρόνια, το Agiorgitiko 2011 του Nicolas Repanis στο 83 μετά από δεκατρία.

Ό,τι συντήρησε τις παλιές Νεμέες δεν ήταν το αλκοόλ αλλά η φέρουσα οξύτητα. Το δυναμικό παλαίωσης είναι υπαρκτό, αλλά η εξαίρεση – κρέμεται από τη φιάλη και τη φύλαξη, όχι από την κατηγορία τιμής. Η πλήρης τεκμηρίωση βρίσκεται στη μεγάλη δοκιμή Αγιωργίτικου.

Ροζέ Αγιωργίτικο

Το ροζέ είναι η πιο υποτιμημένη εκδοχή – και στην πράξη πάντα χαρμάνι: ανάμεσα στα εννέα ροζέ Αγιωργίτικου της βάσης μας ούτε ένα δεν είναι αμιγές· το υψηλότερο δηλωμένο ποσοστό είναι 80 %.

Το πιο πειστικό δείγμα είναι το Treis Magisses 2021 του Μπαραφάκα: 80 % Αγιωργίτικο, ημίγλυκο με 18 γραμμάρια σάκχαρα, 2,4 bar ανθρακικό και μόλις 11 % αλκοόλ – για εμάς το καλύτερο ημίγλυκο ροζέ της Ελλάδας στη χρονιά του, 91 βαθμοί. Πιο ξηρό και με γερό κράτημα έρχεται το Saint Modesto 2021 του Μπαραφάκα, μισό Grenache Rouge, μισό Αγιωργίτικο, 88 βαθμοί.

Προς τα κάτω το άνοιγμα είναι μεγάλο: το Agiorgitiko Moschofilero 2021 του Διόνυσου φτάνει το 79, το Orizontes ροζέ 2021 του Διόνυσου μόνο το 70 λόγω οξειδωτικών νοτών. Εδώ η ματιά στον παραγωγό αξίζει ιδιαίτερα.

Το Αγιωργίτικο ως συμπαίκτης

Σε αντίθεση με το Ξινόμαυρο, που διαθέτει παράδοση χαρμανιών με την ΠΟΠ Ραψάνη, το Αγιωργίτικο δεν έχει δική του ονομασία στο χαρμάνι: επειδή η ΠΟΠ Νεμέα ισχύει αποκλειστικά για αμιγές Αγιωργίτικο, κάθε κυβέ πρέπει να κατέβει σε επίπεδο ΠΓΕ – και η διασημότερη.

Αυτή ακριβώς είναι η ιστορία του Megas Oenos 2019 του Κτήματος Σκούρα: 80 % Αγιωργίτικο, 20 % Cabernet Sauvignon, 18 μήνες σε καινούργια γαλλικά βαρέλια – και γι' αυτό ΠΓΕ Πελοπόννησος. Ο Γιώργος Σκούρας έφερε βουργουνδική τεχνογνωσία στην Πελοπόννησο· ο Megas Oenos του θεωρείται ο ανεπίσημος πρεσβευτής του ελληνικού κρασιού, και στην τυφλή μας δοκιμή απέναντι σε πέντε Bordeaux του 2019 ισοβάθμησε στην κορυφή: 94. Ο μικρός αδελφός Akres 2025 φτάνει το 87.

Ο δεύτερος μεγάλος συμπαίκτης είναι το Syrah: το Thema ερυθρό 2017 του Κτήματος Παυλίδη είναι διεθνώς ίσως το πιο γνωστό κυβέ Αγιωργίτικου (90+)· εμάς μας άρεσε ακόμη περισσότερο το Dialogos ερυθρό 2019 του Κτήματος Δύο Ύψη, μισό Αγιωργίτικο, μισό Syrah (91+). Για τα πιο νευρώδη κρασιά θεωρούμε πάντως το Cabernet Sauvignon την καλύτερη επιλογή. Με το Merlot το Αγιωργίτικο λειτουργεί κατά το «όμοιος ομοίω», κυρίως στα πιο άνετα κρασιά – π.χ. Pheidias 2016 του Κτήματος Ολυμπία Land (90+) και Viale die Parioli 44 2020 του Οινοποιείου Φτέρη Vinum (85+).

Η μεγαλύτερη έκπληξη ήταν ένα κρασί εντελώς έξω από αυτά τα σχήματα: το Cava Clauss 1982 της Αχαΐα Κλάους, κυβέ από Αγιωργίτικο, Μαυροδάφνη και Cabernet Sauvignon – ένα «vin de table» 40 ετών με 93 βαθμούς. Στη λίστα των καλύτερων ωστόσο δεν μπαίνει: η Αχαΐα Κλάους δεν αποκάλυψε ποτέ την αναλογία των τριών ποικιλιών, δεν ξέρουμε λοιπόν αν το Αγιωργίτικο παίζει εδώ πράγματι τον πρώτο ρόλο.

Τι προσφέρει το Αγιωργίτικο στο χαρμάνι: φρούτο και προσιτότητα στη νιότη, αναγνωρίσιμα ανθικό αρωματικό προφίλ, φινέτσα, και στα φρεσκότερα δείγματα μετρημένο αλκοόλ. Τι δεν δίνει συνήθως: ραχοκοκαλιά τανινών, δομή, αποθέματα παλαίωσης – γι' αυτό ακριβώς το Cava Clauss είναι η εξαίρεση που ξεχωρίζει.

Σε αυτά τα κρασιά το Αγιωργίτικο είναι μειοψηφικός ή ισότιμος συμπαίκτης – δεν είναι κρασιά Αγιωργίτικου με τη στενή έννοια, αλλά αξίζουν: Κτήμα Βιβλία Χώρα Plagios ερυθρός 2013, Oenotria Land Cabernet Sauvignon – Agiorgitiko 2018, Οινοποιείο Ανδρέου Thiseas 2017, Κτήμα Βιβλία Χώρα Plagios ερυθρός 2012 (δοκιμή 04/2022), Κτήμα Βιβλία Χώρα Plagios ερυθρός 2012 (δοκιμή 10/2022), Κτήμα Κώστα Λαζαρίδη Amethystos ερυθρός 2023, Κτήμα Σκούρα Peplo 2024, Κτήμα Βιβλία Χώρα ερυθρός 2019, Κτήμα Βιβλία Χώρα ερυθρός 2010, Κτήμα Κώστα Λαζαρίδη Amethystos ερυθρός 2015, Λα Τουρ Μελάς Idylle d'Achinos 2021, Oenotria Land Syrah – Agiorgitiko 2020, Κατώγι Αβέρωφ ερυθρός 2018, Λα Τουρ Μελάς Nautilus 2021, Κτήμα Βιβλία Χώρα ερυθρός 2023, Κτήμα Κώστα Λαζαρίδη Amethystos ερυθρός 2018, Κτήμα Μανωλεσάκη Pelagia 2017, Οινοποιείο Μούσες Clio, The Red Muse 2018, Οινοποιείο Νεμέας Rosé 2021, Οινοποιείο Νέστωρ Avarinó ερυθρός 2019, Οινοποιείο Διόνυσος La Culture en Rose 2021.

Ολόκληρο το τοπίο των χαρμανιών – από τα τρίο Bordeaux μέσω Μαυροδάφνης ώς τα ανοιχτά νήματα όπως ένα κυβέ Αγιωργίτικου-Ξινόμαυρου – το έχουμε παίξει στο άρθρο **Agiorgitiko-Cuvées** (στα γερμανικά).

Με τι ταιριάζει το Αγιωργίτικο;

Το Αγιωργίτικο φέρνει ό,τι μετρά στο τραπέζι: μαλακή τανίνα, ζουμερό κόκκινο φρούτο, βοτανική πικάντικη νότα και μετρημένο αλκοόλ.

Φιάλη Boutari Nemea 1998 πάνω από κατσαρόλα με αγριογούρουνο και μελιτζάνα

Boutari Nemea 1998 με στιφάδο αγριογούρουνου και μελιτζάνας. Δική μας φωτογραφία

Από την πράξη των δοκιμών μας έρχεται μια πολύ συγκεκριμένη σύσταση: το γκούλας αγριόχοιρου με μελιτζάνα ταιριάζει εξαιρετικά με την αρωματική του Αγιωργίτικου. Από εκεί το πεδίο ανοίγει – βοτανική νότα και κόκκινο φρούτο οδηγούν φυσικά σε αρνί, ψητό κρέας στα κάρβουνα και τον κλασικό μουσακά, γιατί μελιτζάνα και Αγιωργίτικο είναι δοκιμασμένο ζευγάρι. Η μετρημένη οξύτητα των φρεσκότερων δειγμάτων κάνει τα πιάτα ντομάτας άκοπα, εκεί όπου τα τανικά ερυθρά συνήθως τρίβονται. Το πικάντικο σκληρό τυρί όπως το κεφαλοτύρι ζητά αντίθετα τη βαρελάτη Reserve με περισσότερο κράτημα.

Φιάλη Ktima Biblia Chora Areti 2016 πάνω από κατσαρόλα με αγριογούρουνο και μελιτζάνα

Areti 2016 του Κτήματος Βιβλία Χώρα με το ίδιο πιάτο. Δική μας φωτογραφία

Πρακτικός κανόνας: όσο νεότερο και λιγότερο βαρελάτο το κρασί, τόσο ελαφρύτερη η ψύξη και τόσο πιο ευέλικτο στο τραπέζι.

Το Αγιωργίτικο ως εναλλακτική σε …

Αν αγαπάτε τα μαλακά, φρουτώδη ερυθρά, το Αγιωργίτικο είναι το σταφύλι σας – σε τιμές που δεν συναντά κανείς σε πιο διάσημες περιοχές: αρκετά κρασιά με 90 βαθμούς και πάνω κάθονται σε εμάς κάτω από τα 10 ευρώ, και το Agiorgitiko Cube 2015 του Κτήματος Παναγιωτόπουλου κόστιζε 6,80 ευρώ από το κτήμα.

Αντί για Merlot: η συγγένεια είναι τόσο στενή που οι δύο ποικιλίες αναμειγνύονται κιόλας – το απαλό συναντά το απαλό. Όποιος πίνει Merlot για τη στρογγυλή προσιτότητά του, βρίσκει στο Αγιωργίτικο την ίδια απαλότητα συν μια βοτανική-πιπεράτη ακμή.

Αντί για νεαρό Chianti: και το Sangiovese σε κακομαθαίνει με κεράσι – αλλά μετά από λίγες γουλιές θέλεις να ανοίξεις μια εντελώς άλλη φιάλη. Με το Αγιωργίτικο αυτό δεν συμβαίνει: δέκα φορές καλύτερα Αγιωργίτικο παρά Sangiovese.

Αντί για Côtes du Rhône: όποιος εκτιμά εκεί το μείγμα κόκκινου φρούτου, μαύρου πιπεριού και βοτάνων, το ξαναβρίσκει στο Αγιωργίτικο, συχνά με χαμηλότερο αλκοόλ.

Τα καλύτερα Αγιωργίτικα των δοκιμών μας

Μία γραμμή ανά κρασί και χρονιά· όπου ένα κρασί δοκιμάστηκε δύο φορές, μετρά η μεταγενέστερη δοκιμή. Κατάταξη κατά βαθμολογία.

· 95+ – Φίλος Wines Apeiro «∞» 2015 (ΠΓΕ Κορινθία)

· 94 – Κτήμα Σκούρα Megas Oenos 2019 (ΠΓΕ Πελοπόννησος)

· 94 – Κτήμα Βιβλία Χώρα Areti ερυθρός 2013 (ΠΓΕ Παγγαίο)

· 94 – Λα Τουρ Μελάς Palies Rizes 2020 (ΠΓΕ Φθιώτιδα)

· 92 – Κτήμα Κώστα Λαζαρίδη Château Julia Agiorgitiko 2020 (ΠΓΕ Δράμα)

· 92 – Κτήμα Κοκότου Agiorgitiko 2020 (ΠΓΕ Πελοπόννησος)

· 91+ – Κτήμα Δύο Ύψη Dialogos ερυθρός 2019 (ΠΓΕ Ηλεία)

· 91+ – Κτήμα Παυλίδη Emphasis Agiorgitiko 2018 (ΠΓΕ Δράμα)

· 91 – Οινοποιείο Μπαραφάκα Treis Magisses 2021 (ΠΓΕ Πελοπόννησος (ροζέ, 80 %))

· 91 – Κτήμα Βιβλία Χώρα Areti ερυθρός 2016 (ΠΓΕ Παγγαίο)

· 91 – Κτήμα Παλυβού Nemea 2018 (ΠΟΠ Νεμέα)

· 90+ – Κτήμα Παυλίδη Thema ερυθρός 2017 (ΠΓΕ Δράμα)

· 90+ – Κτήμα Ολυμπία Land Pheidias 2016 (ΠΓΕ Ηλεία)

· 90 – Acra Winery Nemea Agiorgitiko 2020 (ΠΟΠ Νεμέα)

· 90 – Ktima Driopi Reserve Agiorgitiko 2018 (ΠΟΠ Νεμέα (Κούτσι))

· 90 – Οινοποιείο Νεμέας Nemea 2019 (ΠΟΠ Νεμέα)

· 90 – Κτήμα Παναγιωτόπουλου Agiorgitiko Cube 2015 (ΠΓΕ Τριφυλία)

· 90 – Καβίνο Nemea 1978 (ΠΟΠ Νεμέα)

· 90 – Μπουτάρη Nemea 1998 (ΠΟΠ Νεμέα)

Σημείωση για την κλίμακα: τα παλαιότερα άρθρα μας χρησιμοποιούν ακόμη την 20βαθμη κλίμακα (το 18,5/20 αντιστοιχεί περίπου στο 95/100). Όλες οι βαθμολογίες της σελίδας είναι μετατραπείσες στην 100βαθμη.

Το συμπέρασμα

Σε μία πρόταση: το Αγιωργίτικο είναι το μαλακό, φρουτώδες ερυθρό της Ελλάδας με βοτανική-πιπεράτη ακμή – πίνεται καλύτερα νεαρό και ελαφρώς δροσερό, σε τιμές που δεν συναντά κανείς σε πιο διάσημες περιοχές.

Αν δεν γνωρίζετε ακόμη την ποικιλία, το ευκολότερο ξεκίνημα είναι το Akres 2025 του Κτήματος Σκούρα: γύρω στα 8 ευρώ, 87 βαθμοί, άκοπο και ποικιλιακά πιστό. Αν θέλετε να δείτε πόσο ψηλά φτάνει το σταφύλι, πάρτε μια φιάλη από τη λίστα των καλύτερων.

Μια σημείωση: οι παλαιότερες φιάλες της σελίδας, το Καβίνο Nemea 1978 και το Μπουτάρη Nemea 1998, είναι αρχειακά κρασιά από το δικό μας κελάρι. Στέκονται εδώ ως απόδειξη ότι το Αγιωργίτικο μπορεί να παλαιώσει – όχι ως αγοραστική πρόταση. Στο εμπόριο δεν θα τα βρείτε.

Όλες οι σημειώσεις Αγιωργίτικου

Εδώ είναι όλα τα κρασιά της βάσης μας στα οποία το Αγιωργίτικο παίζει τον πρώτο ρόλο – χρονιές από το 1978 ώς το 2025, βαθμολογίες από 70 ώς 95+. Σχεδόν όλα είναι αμιγή ή φέρουν δηλωμένο ποσοστό Αγιωργίτικου τουλάχιστον 50 %. Προστίθενται δύο κυβέ δύο ποικιλιών χωρίς δηλωμένη αναλογία – το Αγιωργίτικο αναφέρεται και στα δύο πρώτο, και στο ποτήρι κουβαλά το κρασί ακουστά.

Διαβάστε επίσης: τα βαθιά μας άρθρα για το Αγιωργίτικο

Αυτή η σελίδα δίνει την εποπτεία – το βάθος βρίσκεται στα τέσσερα μεγάλα άρθρα μας:

· **Δοκιμή Αγιωργίτικου: 19 κρασιά από τέσσερις δεκαετίες** –

η κάθετη από το 1978 ώς το 2021, με όλα τα στοιχεία παλαίωσης, την ιστορία των μεγάλων εξαγωγικών οίκων της δεκαετίας του 1990 και τη σύγκριση μιας παλιάς Νεμέας με δύο διάσημα Bordeaux της ίδιας χρονιάς.

· **Agiorgitiko in allen Varianten** –

το φάσμα των στιλ, από το άβαρελο ώς το μονοαμπελικό (στα γερμανικά).

· **Agiorgitiko: von der Heimat in die Ferne** –

πώς τα πάει το σταφύλι 750 χιλιόμετρα βόρεια της Νεμέας (στα γερμανικά).

· **Agiorgitiko-Cuvées** –

ο πλήρης χάρτης των συμπαικτών: Cabernet, Merlot, Syrah, Μαυροδάφνη, Pinot Noir, Grenache και Μοσχοφίλερο (στα γερμανικά).

Μείνετε ενημερωμένοι

Δοκιμάζουμε συνεχώς νέα Αγιωργίτικα – από τη φιάλη των 8 ευρώ ώς το εμβληματικό κρασί – και γράφουμε κάθε σημείωση οι ίδιοι. Αν δεν θέλετε να χάσετε καμία: **εγγραφείτε στο newsletter μας**. Δωρεάν, με δυνατότητα διαγραφής όποτε θέλετε.

Πηγές φωτογραφιών

Φωτογραφίες τοπίου και αμπελιού μέσω Wikimedia Commons: ulrichstill – Nemea Wine-Olives Corinthia Peloponnese (CC BY-SA 3.0 DE) · Zde – Vine tree near Archeological site of Nemea (CC BY-SA 4.0) · Elisavetch – Agiorgitiko (κοινό κτήμα). Οι δύο φωτογραφίες φιαλών προέρχονται από δικές μας γευσιγνωσίες.